🟢 Solvoj por Tuberkulozo kaj HIV Profitigas Nin Ĉiujn, Norde kaj Sude
#Esperanto #Tuberkulozo #HIV #TutmondajSolvoj #Sano #Afriko
Estas grave ke la Tutmonda Sudo kaj Tutmonda Nordo kunlaboru por trovi solvojn al malsanoj kiuj enhavas multajn partojn de socio en malsekura situacio. En okcidenta Kenjo, apud la bordoj de la Viktoria Lago, tuberkuloza eksplodo similas al aliaj mondopartoj. Multaj malsaniĝas, sanlaboristoj klopodas spuri kaj testi ĉiujn kun tuso kaj aliaj simptomoj. Intencita laboro certigas ke pacientoj prenu siajn medikamentojn dum la tuta traktado, almenaŭ ses monatojn, malhelpante kreadon de rezistemajn infektojn.
Okcidenta Kenjo havas altan ŝarĝon de HIV-infektoj, kio pliigas la vundeblecon de la komunumoj al tuberkulozo. Personoj kun HIV havas pli ol 14-oble pli altan riskon malboniĝi al tuberkulozo kompare al tiuj sen HIV. Aliaj lokoj en Afriko ankaŭ frontas ĉi tiun riskon.
De la 30 landoj kun alta ŝarĝo de kun-infektoj de TB kaj HIV, 22 situas en subsahara Afriko. Malgraŭ la distingo inter TB kaj HIV, efikaj partneroj kun eksterlandaj donacantoj povus provizi la necesajn rimedojn por trakuri programojn, kiuj helpas regi infektojn per medikamentoj.
Tamen, la nuntempa tendenco minacas interrompi ĉi tiujn partneradojn kaj redukti helpon, kio endanĝeras regionojn kiel Okcidenta Kenjo. Ni bezonas novajn medicinojn por TB kaj HIV, same kiel vakcinojn, por plibonigi la situacion. Aktuale la solaj troveblaj rimedoj bezonas pli da financado.
Esploro pri neglektitaj malsanoj falis pli ol 20% ekde ĝia pinto en 2018. La mondo restas kuntigita, kaj solvoj por ĉi tiuj malsanoj profitigas ĉiujn.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Ĉinaj Teknologiaj Investoj kaj Cibersekureco en Okcidentaj Balkanoj
#Esperanto #CiferecaTransformo #OkcidentajBalkanoj #Cibersekureco #EUSekureco
En la lastaj jardekoj, la landoj de Okcidentaj Balkanoj fariĝis pli dependaj de la ĉina cifereca infrastrukturo, malgraŭ zorgoj pri landa sekureco. Cyberatakoj jam ne estas neglektinda minaco sed gravas por landa defendo kaj infrastrukturo. En 2013, la EU konsideris cibersekurecon prioritato post atakoj kontraŭ Estonio kaj Kartvelio montris kiel cifereca milito povas paralizi landojn.
Alpreni ciferecan transformon estas defio por Okcidentaj Balkanoj, ĉar ili alstrebas aliĝon al la EU kaj devas administri sekurecajn riskojn. Multaj landoj, inkluzive de Albanio kaj Serbio, laboras por plifortigi defendojn kontraŭ pli kompleksaj cyberatakoj. Importa paŝo estas integri ciferecajn prioritatojn en la EU-aliroprocezon.
Ĉinio forte investas en teknologio en la regiono per la Iniciato de la Cifereca Silka Vojo, inkluzive de 5G kaj 'inteligentaj urboj'. Tamen, zorgoj pri observado kaj datuma privateco pliiĝas. Kelkaj nacioj restas ekster la 'Clean Network', iniciato por limigi dependon de ĉina teknologio.
Multaj kontribuoj de Ĉinio havas komercan kiel strategian fonon, precipe en Serbio, kio kaŭzas geopolitikajn zorgojn. Aliaj nacioj alproksimiĝas al la EU por eviti riskojn de spionado. La EU kaj Usono celas reekvilibrigi ilian influon en la regiono por kontrasti Ĉinajn ekonomiajn kaj teknologiajn alirojn. Nuntempe, modernigo devas ekvilibri kun sekurecaj konsideroj, kontraŭ influo de eksteraj potencoj.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Raporto de UN Virinoj: Diskriminacio de Genroj Ankoraŭ Enradikiĝis en Socioj
#Esperanto #VirinajRajtoj #GenraEgalecon #InternaciaVirinTago
Knabinoj kaj virinoj tutmonde alfrontas kreskantajn minacojn al sia sekureco kaj rajtoj, inkluzive de limigita aliro al edukado, severa malriĉeco, kaj diversaj formoj de perforto. En 2024, preskaŭ unu el kvar registaroj tutmonde raportis kontraŭreagon kontraŭ la rajtoj de virinoj, kiel malkaŝas nova raporto de UN Virinoj: ‘Virinaj Rajtoj en Revizio 30 Jarojn Post Pekino’. Kvankam klopodoj por atingi genran egalecon kaj virinan povigon estis faritaj, la raporto emfazas la ŝajnajn mankojn.
Diskriminacio de genroj restas enradikiĝinta en socioj kaj institucioj, komencante de regado. Kvankam partopreno de virinoj en parlamentoj multe pliiĝis ekde 1995, ili tamen konsistigas nur kvaronon de ĉiuj elektitaj parlamentanoj. Nur 87 landoj iam havis virinon kiel gvidanton. Krizaj situacioj, kiel konfliktoj, la klimatkrizo, kaj la pandemio COVID-19, pligravigis malegalecojn por virinoj kaj knabinoj. La raporto akcentas la neceson de komuna spirito por atingi plenan egalecon en laboro kaj regado.
La Beĥino+30 Agendo de Ago instigas landojn al kelkaj kluczaj agadoj por rapidigi progreson: cifereca revolucio por ĉiuj virinoj kaj knabinoj, libereco de malriĉeco, nul perforto, plena kaj egala decidpovo, paco kaj sekureco, kaj klimata justeco. Sen konkretaj agadoj kaj ĝusta financa subteno, ĉi tiuj klopodoj povus resti sen grava efiko.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Usonaj Tranĉoj al Sano-Financado Maltrankviligas Svisan Sciencon
#Esperanto #SanoEsplorado #BiomedicinaFinancado #SciencaKunlaboro #SvisaScienco #NIHPovoroj
La usona San-Esplorado-Instituto, kun jara buĝeto de 47 miliardoj da dolaroj, estas la plej granda financanto de biomedicina esplorado tutmonde. Tamen, la administrado sub Donald Trump komencis modifojn en financado, kio havas vastajn implicojn por sciencistoj kaj farmaciistoj ĉie, inkluzive en Svislando.
Tiuj ŝanĝoj kaŭzas multe da malcerteco por sciencistoj, kiel ekzemple Adrian Wanner, kiu gvidis gravan NIH-projekton en Svislando. La zorgoj inkluzivas reduktojn en financado por esploroj pri sano de LGBTQ+ kaj aliaj diversaj programoj.
La NIH provizas gravan parton de la financado por esplorprojektoj tutmonde, kun subtenitaj projektoj eĉ ekster Usono, sed nur 1% de ĝia financado iras eksterlande.
En Svislando, institucioj kunlaboras en centoj da projektoj sub la gvido de usonaj kolegoj, kio emfazas la gravecon de tiu uzo por tutmonda scienca progreso.
La ebla malpliiĝo en financado povus grave affecti la esploradon, inkluzive de klinikaj provoj kaj disvolvado de novaj medikamentoj, kio povus skepti akademian liberecon.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Fumo kaj Protests en Serbio: Opozicio Agoj kontraŭ Registaro
#Esperanto #Protestoj #Serbio #Registaro #Opozicio #Studentoj #Vučić
Belgrade – Ĉe la serbia parlamento, opoziciaj parlamentanoj ĵetis fumobombojn kaj uzis kapsikonan spurilon por protesti kontraŭ la registaro kaj subteni studantajn manifestaciojn. Dum ĉi tiu tumulto, unu leĝfaranto suferis apopleksion.
La kvar monatojn da student-gvidataj protestoj, instigitaj de la morto de 15 homoj kiam tegmento de stacidomo kolapsis, kolektis subtenantojn inkluzive instruistojn kaj farmistoj. Ĉi tio estas la plej granda minaco ĝis nun al la jardeka regado de Prezidanto Aleksandar Vučić kun multaj kondamnante la korupton kaj malkapablon de la registaro.
En parlamenta sesio, post kiam la reganta koalicio aprobis la agadon temojn, opoziciaj politikistoj alproksimiĝis al la parolanto kaj koliziis kun sekurecistoj. Aliaj ĵetis fumobombojn kaj uzis kapsikajn spurilojn, kio estis vide en televida elsendo. Poste, Vučić diris, ke la aŭtoritatoj respondigos ĉiujn deputitojn implikitajn en la tumulto, vokante ĝin 'huliganismo.'
Dum la sesio daŭris, politikistoj de la reganta koalicio debatis dum opoziciaj leĝdonantoj fajfis kaj blovis kornojn. Ekster la parlamento, centoj da protestantoj honoriĝis silentante la mortintojn. Protestgvidantoj vokis grandan manifestacion en la ĉefurbo Belgrado la 15an de marto.
La opozicio postulas transiran registaron por certigi kondiĉojn por liberaj kaj justaj elektoj, sed Vučić kaj liaj aliancanoj ĝis nun malakceptis tion.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 EU-Summito Diskutas Sekurecon Senzorgante Ukrainion
#Esperanto #EUsummito #Ukrainio #defendo #Rusio
La gvidantoj de la EU kunvenis en Bruselo por kriza kunveno, serĉante novan defendoplanon por la kontinento, instigite de la decido de la usona prezidanto, disiĝi de eŭropa defendo. Eŭropaj estraroj strebas subteni Ukrainion malgraŭ la usona paŭzo de milita subteno.
La alta reprezentanto de la EU pri eksteraj aferoj, emfazis la gravecon de la koalicio de volontuloj por Ukrainio, notante la bezonon je pliigita milita elspezado. Samtempe, estus devizo por Eŭropo, akiri pli fortan defendan pozicion en la mondo.
Aludia polemiko spiralanta ĉirkaŭ Hungario kaj Slovakio povus bremsi la subtenon al Ukrainio, laŭ kelkaj gvidantoj. Tamen, la franĉizoj el Francujo kaj Latvio parolis pri pli granda subtenkapablas al Ukrainio.
Ankaŭ diskutata estis la plano prezenti novan iniciaton por defenda investa akcelo, promesante ĝisdatigi Eŭropan militan subtenon kun la kosto de €800 miliardoj.
En la kunteksto de kreskanta rivaleco kun Rusio, Pola kaj aliaj eŭropaj gvidantoj urĝas Eŭropon sin armi por venki en estonta konkurenco. Membroj ankaŭ parolas pri pli intensigita defendo de limoj, kune kun subteno al Ukrainio.
Dum la renkontiĝo, la ĉefo de la EPP venis al esprimo pro la obstrukco fare de Hungario, emfazante la bezonon de unueco por komuna eŭropa aliro.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Nukleaj Armiloj, Anstataŭ Malpliiĝi, Daŭre Kreskas
#Esperanto #NukleajArmiloj #Senarmigo #MondaPaco
Protestantoj postulas malpermeson de nukleaj armiloj. La Unuiĝintaj Nacioj, kies ĉefa mandato estas konservi internacian pacon kaj sekurecon, estas ĉefa forto en la kampanjo por mondo sen nukleaj armiloj. Malgraŭ multaj traktatoj kontraŭ nukleoj, progreso restas malrapida, kvankam ne okazis nuklea atako aŭ milito dum pli ol 80 jaroj. Ĝeneralaj sekretario, António Guterres, esprimis zorgon pri kreskantaj minacoj kaj retoriko rilate al nukleoj, instigante subtenon por la traktato pri malpermeso de nukleaj armiloj. Raporto de la Norvega Popola Helpo kunlabore kun la Federacio de Amerikaj Sciencistoj montras kreskon de nukleaj armiloj, atingante 9,604 en 2025. Deklaroj de ekspertoj substrekas la riskon de uzado de tiaj armiloj, kun Guterres avertante pri pliintensiĝantaj tutmondaj tensioj.
La nombro de landoj kun nukleaj armiloj inkluzivas Usonon, Rusion, Francion, Ĉinion, Brition, Pakistanon, Hindion, Israelon kaj Nord-Koreion. Kvankam la totala nombro de nukleaj kapoj iom post iom malkreskis ekde la adopto de la TPNW en 2017, la haveblaj kapoj kreskis. Progresoj en nukleaj detenfortoj estas konsiderataj kiel kontraŭsekuraĵo, instigante pli grandajn minacojn. Guterres atentigas pri belegaj sekvoj de alta teknologio kombinitaj kun nukleaj arsenalaroj. La raporto ankaŭ emfazas la kontraŭstaron de iuj eŭropaj ŝtatoj al plua nuklea senarmigo, malgraŭ sia sindevontigo sub la Traktato pri Ne-Proliferado.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 TikTok kaj Ĝiaj Efikoj al Eŭropo kaj Svislando
#Esperanto #TikTok #Svislando #Sekureco #Demokratio #Junularo
En januaro, Usono preskaŭ tute malpermesis TikTok pro zorgoj pri spionado kaj nacia sekureco. Ekde tiam, la platformo alfrontas kritikojn kaj esplorojn en Eŭropo pro ĝiaj potencaj algoritmoj, kiuj supozeble influas elektojn kaj disvastigas malutilajn enhavojn. Kvankam Svislando ne planas malpermesi TikTok tute, ĝi konsideras restriktojn por junuloj sub 16 jaroj.
La rekomendaj algoritmoj de TikTok estis ligitaj al politika influo, precipe en Germanio, kie la dekstrula partio AfD gajnis popularecon. Studoj montras, ke la algoritmoj de TikTok preferas ilian enhavon super aliaj partioj.
Krom politiko, TikTok ankaŭ kaŭzas zorgojn pri la mensa sano de junuloj en Svislando. Aŭtoritatoj substrekas, ke la algoritmo povus intensigi sentojn de malĝojo kaj depresio inter uzantoj. Samtempe, esploroj montras eblan ligon inter TikTok-uzo kaj subaĝa drinkado aŭ fumado.
Kvankam la Eŭropa Unio efektivigis leĝojn por protekti minorojn kontraŭ reklamado kaj malbonaj rekomendoj, Svislando ankoraŭ ne plene regis grandajn teknologiajn platformojn. Sen pli striktaj reguloj, analizistoj avertas, ke malgrandaj landoj kiel Svislando povus havi malfacilaĵojn kontraŭbatali malbonajn influojn en platformoj kiel TikTok.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Internacia Virina Tago 2025 - En Zanzibar, Virinoj Ŝanĝas la Tajdon per Sponga Kultivado
#Esperanto #VirinaTago #SpongaKultivado #EkologiaEvoluo #Zanzibar #VirinojEnAkvo
Frumatene, kiam la tajdo malaltiĝas, Zulfa Abdallah firme alligas sian kapscarpon. Ŝi alĝustigas siajn goglojn, metas spirilon sur la frunton kaj eniras la akvojn apud la vilaĝo Jambiani en Zanzibar. La Hinda Oceano nun provizas ŝian porvivon. Ĝiaj ondoj ofertas vivrimedon al virinoj kiel ŝi, kiuj alfrontas malriĉecon kaj klimatajn ŝanĝojn.
Iam, Abdallah trenis pezajn faskojn de salokovrita algo. Algokultivado estis laŭlonge vivrimedon por Zanzibaraj marborde virinoj, sed leviĝantaj oceano-temperaturoj faris tiujn kultivaĵojn preskaŭ neeblaj kreski. Tiam, la kultivistoj turnis sin al maraj spongoj.
“Ĝi estas mirakla kultivaĵo, kiu redonis al mi mian vivon,” diris Abdallah dum unu sabato posttagmeze, dum ŝi inspektis la porozajn globetojn pendantajn de polietilenaj ŝnuroj de sia subakva farmo. “Ili bezonas paciencon kaj zorgon—simile al kreskigado de infano. Kaj kiel ĉe infanoj, vi ricevas tiom multe en reveno.”
Abdallah, 34-jaraĝa kaj patrino de du, laboris en sponga kultivado dum kvar jaroj, lernante la metion tra trejnadprogramoj kurataj de Marine Cultures, svisa neprofitcela organizo. Ŝia farmo estas reto de ŝnuroj suspenditaj inter flosaj buoj, ĉiuj puntitaj kun porozaj spongoj mildaj kun la fluoj. Ĉiu spongo devas esti purigata, kontrolata, kaj protektata kontraŭ predantoj. Estas malfacila laboro, sed ĝi ŝanĝis ŝian vivon.
Antaŭe, Abdallah enspezis malpli ol USD 30 monate de algokultivado, apenaŭ sufiĉe por subteni ŝian patrinon kaj infanojn. Nun, sponga kultivado triobligis ŝiajn enspezojn. Ŝi renovigis la domon de sia patrino, aĉetis novajn meblojn, kaj ŝparis monon por aĉeti sian propran terenon.
“Multaj virinoj ĉi tie unue hezitis pro timo aŭ tradicio. Ili pensis ke mi ŝparis tempon,” ŝi diras, rememorante la fruajn dubojn de siaj najbaroj.
La spongoj, vendataj por USD 15 ĝis USD 30 ĉiu en turismaj butikoj, estas uzataj en kosmetiko, banejoj, kaj infanzorgo. Loka kooperativo certigas ke kultivistoj konservas 70% de la vendoprezo, kun la resto kovranta operaciajn kostojn.
La adapto al sponga kultivado ne estis sen defioj. En 2018, populacio-eksplodo de delikataj sepastelaj steloj damaĝis la kultivojn, mortigante preskaŭ duonon de la spongoj. La sekvan jaron, densa kresko de verda algo minacis sufoki la junajn spongojn, devigante kultivistojn pasigi kromhorojn purigante la ŝnurojn. Ĉiu sezono alportas novajn defiojn, sed la kultivistoj lernis adaptiĝi.
La rezisteco de ĉi tiuj virinoj kaptis atenton tutmonde. Marine Cultures komencis kunlabori kun komunumoj en kontinenta Tanzanio, Madagaskaro, kaj Sejŝeloj por reprodukti la modelon. La fondinto de la organizo kredas ke sponga kultivado povus transformi marbordajn ekonomiojn dum protektante fragilajn marajn ekosistemojn.
Por virinoj kiel 31-jaraĝa Hindu Rajabu, la enigoj estas profundaj. Kiel patrino de du, Rajabu luktis por subteni siajn infanojn sur la malmodera enspezo kiun ŝi gajnante de algo. Sponga kultivado ĉion ŝanĝis.
La iniciato ne forigis ĉiujn obstaklojn. Multaj en Jambiani ankoraŭ vidas naĝadon kiel tabua por virinoj. Marine Cultures faris naĝlecionojn devigaj, kritikaj por kultivistoj laborantaj subakve.
Surterajn la virinoj kunvenas en malgranda pretiga centro por prepari siajn spongojn por merkato. Ili purigas, ordigas, kaj pakuas ĉiun, siajn ridadojn plenigante la salan aeron. Ĉiu spongo portas etikedon: “Daŭrigeble Kreskita en Zanzibar.”
Ĉe sunsubiro, Abdallah paŝas hejmen kun sia ekipaĵo surŝultrigita. Ŝiaj infanoj kuras renkonti ŝin, sia ridado kunmetante kun la sono de la ondoj. “La oceano donas al ni ŝancon—veran ŝancon—konstrui ion pli bonan,” ŝi diras.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Trump Malmoligas Lingvon Koncerne al Zelenskij en Kongresa Parolado
#Esperanto #Kunlaboro #Militokazo #Sekureco #MilitoEnUkrainio #Rusio #Ukrainio #Usono #DonaldTrump #JDVance #VolodymyrZelenskij
Post akraj vortoj kontraŭ la ukraina prezidanto en la Ovala Oficejo pasintsemajne kaj haltigo de tuta milithelpo al Kievo, Donald Trump marde esprimis aprezon al retropaŝo de Zelenskij.
Prezidento de Usono Donald Trump indikis pli bonan rilaton kun Volodymyr Zelenskij dum parolado al Kongreso, dirante ke li ricevis gravan leteron de la ukraina gvidanto, kion li aprezis.
Laŭ Trump, la letero enhavis dankon por usona subteno ekde la plena invado de Rusio antaŭ tri jaroj, promeson kunlabori sub sia forta gvidado por atingi daŭran pacon, kaj intencon subskribi mineralan interkonsenton kun Vaŝingtono.
"Mi aprezas ke li sendis ĉi tiun leteron – mi ĵus ĝin ricevis," Trump diris dum sia parolado antaŭ la Kongreso marde.
Trump ankaŭ menciis, ke paralelaj seriozaj diskutoj kun Rusio donis fortajn signalojn por paco, aldonante, ke tio estus bela.
Ĉi tiu nova lango signife diferencas de la antaŭa semajno, kiam Trump kaj sia vicprezidanto JD Vance havis amaran konflikton kun Zelenskij, sekvante haltigon de usonaj militaj helpoj al Ukrainio.
La Kremlo laŭdis la administracion de Trump, asertante ke la vido de Usono nun proksimiĝas al ties mema.
Por mildigi damaĝon, Zelenskij proponis limigitan batalhalton kun Rusio kaj esprimis volon antaŭeniri kun mineralo kaj sekureca interkonsento kun Usono.
Zelenskij skribis ke la renkontiĝo en Vaŝingtono ne iris kiel atendite kaj ke estas tempo por konstrua kunlaboro kaj komunikado estonte.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Brusela Ekspozicio Ofertas Diversan Vidadon de Art-Historio
#Esperanto #ArtHistorio #AfrikaArto #Bruselo #KulturaDiverso #FigurativaPentrarto
Ekskurso tra diversaj halo de historio, ĉe la Bozar Centro por Belaj Artoj en Bruselo, prezentas spektaklan ekspozicion titolitan "When We See Us: A Century of Black Figuration in Painting". La ekspozicio fariĝas ĝis la 10a de aŭgusto 2025 kaj agnoskas afrikdevenan arton en la tutmonda art-historio, kun kolekto de ĉirkaŭ 150 artaĵoj de nigraj artistoj el la pasintaj 120 jaroj, esplorante ĉiutagan vivon kaj aliajn temojn.
Kun-kuratoro Koyo Kouoh emfazas la bezonon de negroj vidi ilian sperton tra riĉa art-historio, evitu limigitajn tropeojn de reprezentado. Falle alo preseintas malsaman mondvidon de blakeco, centrante en diversaj noveltamoraj temoj ekde ĉiutaga vivo al spiriteco, inkluzive la ĝuelle devastraj sekcioj titolitaj 'Sensualeco' kaj 'Gajo kaj Festemo'.
La ekspozicio reflektas la artan ĝenron en figurpentrado, subtenante la historion de la ĝenro tra nigra artisma praktiko tutmonde. Inter emblementaj artverkoj, vizitantoj povas malkovri fascinajn verkojn kiel tiu de Kudzanai-Violet Hwami aŭ la ekspresionismaj pentraĵoj de Chéri Samba el Kinŝaso. Pluraj libroj kaj dokumentoj disponeblas, proponante enrigardon al kulminaj momento en nigra art-historio.
La ekspozicio estas inspirita de la serio "When They See Us", doninte al la spektantaro eksplodeton de arto plenigitaj per gajo kaj revado. La ekspozicio kuranta estas vojaĝo, kiu ligas nelaĉitajn fadenojn de afro-diaspora arto, subtenata de viveca muzika pejzaĝo kaj ampleksa dokumentada areo kunlitoroj kaj resursoj cele al pli profunda kompreno. La ekspozicio antaŭenigas novajn perspektivojn de arta heredaĵo.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Protestantoj Alvokas al Agado por Liberigi Armenajn Kaptitojn
#Esperanto #Armenio #NagornoKarabakh #LiberiguLaKaptitojn #InternaciaHelpo
Protestantoj en Jerevano petas, ke la registaro kaj internaciaj organizaĵoj premegu Azerbajĝanon liberigi armenajn kaptitojn. Lunde, manifestacio okazis antaŭ la oficejoj de la Internacia Ruĝa Kruco (ICRC) en Jerevano. Estas raportoj, ke Azerbajĝano volas forigi la ICRC, UNDP, kaj UNHCR el la lando.
La 28an de februaro, manifestacio okazis ankaŭ ĉe la Ekstera Ministerio kaj UN-oficejo en Jerevano. Pro la informoj de Armenpress, la protestantoj postulis, ke armenaj aŭtoritatoj okazigu renkontiĝon kun diplomatoj en Armenio por prezenti la krimojn kontraŭ armenoj en Bakuo.
Ĝis nun, minst 16 armenoj de Nagorno-Karabakh estas en proceso en Azerbajĝano pro diversaj gravaj krimoj. Azerbajĝano laŭ informoj oficiale tenas 23 armenojn kaptitaj. Inter la detenitoj estas eksaj prezidentoj de Nagorno-Karabakh kaj eksa ŝtata ministro, kiu strikas pro malsato por protesti.
Manifestantoj montris afiŝojn kun portretoj de la armenaj kaptitoj, kun mesaĝo al la UN agi kontraŭ Azerbajĝano. En Armenio, pluraj homoj komencis malsatstrikojn por subteni la kazon de Ruben Vardanyan, kiu ankaŭ strikas pro malsato.
Armenaj oficialuloj lastatempe kondamnis la proceson kontraŭ Nagorno-Karabakh-armenoj kaj kondamnis ĝin publike. La Armena Ĉefministro deklaris, ke diplomatia klopodo estas farata por ilia liberigo.
La Armena Ekstera Ministerio daŭre atentigas la internacian komunumon pri la situacio, dum Azerbajĝano asertas, ke la juĝitaj estis akuzitaj pri militkrimoj kaj aliaj gravaj agadoj.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Germanujo planas ĝustigi ŝuld-limojn por financi defendon
#Esperanto #Germanujo #Defendo #NATO #SPD
Friedrich Merz, kiu probable estos la nova kanceliero de Germanujo, proponis planojn por parte escepti defendelspezojn de la konstituciaj financaj limigoj de la lando. Li diris en Berlino, ke 'Germanujo kaj Eŭropo devas fari nekutiman penadon por certigi nian defendkapablon'. Tio venas dum eŭropaj gvidantoj estas ĉiam pli maltrankvilaj pri la sinteno de la usona registaro al NATO kaj Ukrainujo.
Merz sugestas escepti la defendelspezon super unu procento de la malneta enlanda produkto de la ŝuld-limoj. Li ne klarigis kiel oni uzos pliigitajn defendelspezojn. La propono aperas en la kunteksto de plano iĝi koalicion kun la Socialdemokrata Partio (SPD). La SPD gvidanto, Lars Klingbeil, substrekis la gravecon investi en pli forta kaj sekura Eŭropo.
Merkato arde bezonas aprobon de la Verduloj por pasi la proponojn. Felix Banaszak, gvidanto de la Verduloj, avertas, ke ili detale trarigardos la planojn antaŭ aprobo. Li aldonis, ke ĉi tio estas ŝanco reformi la ŝuldolimon por inkluzivi investojn en klimata protekto kaj infrastrukturo.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Ŝanĝiĝanta Distribuo de la Monda Loĝantaro
#Esperanto #Demografio #Afriko #Azio #Migrado
Dum la monda loĝantaro kreskis kvinfoje de la komenco de la 20-a jarcento, signifaj ŝanĝoj okazis en la geografia distribuo tra la planedo. Ĉi tiu distribuo havas gravajn ekonomiajn, politikajn, sociajn kaj mediajn sekvojn. Rimarkindas la kreskanta parto de la loĝantaro loĝanta en Afriko kompare al Eŭropo. En la komenco de la 20-a jarcento, 8% de la loĝantaro loĝis en Afriko kaj 25% en Eŭropo. Ĉi tiuj proporcioj estos 26% por Afriko kaj 7% por Eŭropo ĝis 2050. Alian grave indan ŝanĝon vidas ni en Azio, kie la loĝantaro proporcio malpliiĝos de ĉirkaŭ 60% al 45% je fino de la jarcento.
La ĉefaj kialoj por ĉi tiuj ŝanĝoj estas la diferencaj naskokvotoj tra regionoj. Multaj landoj, precipe en Afriko kaj Azio, havas altajn naskokvotojn kaŭzantajn rapidan kreskon. Aliflanke, en pli ol sesdek landoj, loĝantaro jam pintis kaj nun dekadencas pro malalta naskokvoto. Krome, internacia migrado apogas iujn landajn loĝantarkreskojn, sed eĉ kun migrado, tiuj landoj certe spertos modestan kreskon. Ĉi tiuj demografiaj ŝanĝoj havas grandajn sekvojn tutmonde, kiujn ni devas kompreni por trakti la alvenantajn defiojn.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Ĉu la klopodoj de nutraĵaj firmaoj malpliigi metane-liberigon de bovoj estas vane?
#Esperanto #metano #nutrado #emisioj #medio
Firmaoj kiel Nestlé provas redukti siajn forcej-efikajn gasojn per speciala bov-nutraĵo por malpliigi metabovinan metanon. Dum konsumantoj ankoraŭ hezitas pri sekureco de laktoproduktoj, enkondukitaj aldonaĵoj promesas pozitivajn efikojn. Industria eksperimento kun Bovaer montras, ke ĉi tiu aldonaĵo malpliigas metanon en bovinoj per 30% kaj je 45% en bovoj.
Limfontoj el la socio suspektas, ke la enhavo de aldonaĵoj povas finiĝi en lakto kaj kaŭzi sanajn problemojn. Malgraŭ timoj kaj sociaj amaskomunikiloj debatoj, la brita kaj EU manĝaĵsekurecaj aŭtoritatoj aprobas tiujn solvojn. Ankaŭ alternaj akireblecoj ekzistas; ekzemple, alia aliro, kiel Enogen, uzas maizon por plibonigi nutraĵ-efikecon, tamen ties genetike modifita statuso limigas ĝin ekster Usono.
Malpli diskuteblaj opcioj kiel lignosimilaĵo aŭ asparagopso estas nature derivitaj, sed kontribuas malpli al metan-redukto. Nestlé daŭre celas nulan netan elkarbigon ĝis 2050, subtenante kompanian celon enriskigi tra teknologiaj evoluoj.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 La Kaspia Maro Alfrontas Malcertecon Pro Malkreskantaj Akvoniveloj kaj Alta Poluado
#Esperanto #KaspiaMaro #CentralAzio #ekosistemoj #medio #poluado
La Kaspia Maro, la plej granda enfermita akvoareo en la mondo, frontas gravan krizon pro elĉerpiĝo de akvo, signifa perdo de flaŭro kaj faŭno, kaj larĝskala poluado. Ĉi tiuj procezoj ja komenciĝis, kaj ilia plia malboniĝo minacas la ekonomiojn kaj mediojn de la kvin apudalbordaj landoj: Kazaĥio, Rusio, Azerbajĝano, Irano kaj Turkmenio.
Krome, la Kaspia Maro ludas gravan rolon en internacia komerco, energio kaj transporto. Ĝi gastigas la triajn plej grandajn rezervojn de nafto kaj tergaso en la mondo kaj funkcias kiel esenca ligo en la tiel nomata Meza Koridoro inter Azio kaj Eŭropo.
La akvonivelo en la lastaj jaroj atingis la plej malaltan punkton en la historio. Progresante en ĉi tiu ritmo, estas antaŭvidite ke ĝis fino de la jarcento, ĝi povus malaltiĝi ĝis 18 metrojn. Tiuokaze, la akvosurfaco malkreskos je 93,000 kvadrataj kilometroj, kio estas 34% de la ŝajna areo de la maro, kaj simila al la grandeco de Portugalio.
Ni fondis la movadon "Savu la Kaspian Maron" en decembro 2024 kun grupo de kazaĥaj kaj eksterlandaj esperantistoj kaj homrajtaj protektantoj. Ĉefceloj de la movado estas altiri internacian atenton al la problemoj de la Kaspia Maro, enkonduki striktajn median normojn kaj certigi travideblon en la aktivecoj de industriaj kompanioj.
La protekto de la Kaspia Maro estas certigita de lokaj kaj internaciaj organizoj, same kiel sendependaj aktivuloj. Ĉe la internacia nivelo, gravaj ekologiaj organizaĵoj kontrolas oleoproduktadon en la regiono kaj atentigas pri poluoproblemoj.
Por eviti ke la Kaspia Mero suferu la saman sorton kiel la Arala Maro, devas esti prenitaj urĝaj kaj ampleksaj mezuroj. Jen estas bezonata internacia kunlaboro inter registaroj, entreprenoj, kaj civilsocio, krom plenumado de striktaj mediaj reguloj.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Tanzania Parolanto Alvokas Urĝajn Investojn en Junularon por Utiligi Demografian Dividendon
#Esperanto #JunularaPotencigo #DemografiaDividendo #ReproduktajRajtoj #SociaEvoluo #InternaciaKunlaboro
La parolanto de la tanzania parlamento kaj prezidanto de la Inter-Parlamenta Unio (IPU), Tulia Akson, emfazis la bezonon de rapidaj investoj en junularo por stimuli ekonomian progreson en Afriko kaj Azio. En kunveno de afrikaj kaj aziaj parlamentanoj en Dar es Salaam, ŝi diris, ke junulara potencigo estas centra en landaj politikoj por ke rapida loĝantara kresko gvidu al prospero anstataŭ krizo.
La konferenco, organizita de la Azia Populacio kaj Disvolva Asocio (APDA) kun FPA kaj TPAPD, estis platformo por diskuti necesajn reformojn por atingi populacion kaj disvolvajn celojn.
Akson avertis, ke manko de agado povus konduki al socia malordo kaj stagnado. Ŝi emfazis prioritati edukon kaj sanon por junuloj, kaj investadon en sekse kaj reprodukte sanajn edukojn.
UNFPA substrekas, ke reprodukta sano estas esenca por progreso, sed malgraŭ kreskinta uzo de kontraŭkoncipo, multaj adoleskantoj alfrontas barojn al adekvataj servoj pro sociaj tabuoj.
Akson alvokis parlamentanojn uzi sian influon por forigi barojn en junulara disvolviĝo kaj investadon en sanaj servoj junul-favoraj.
Kun kvin jaroj restantaj por atingi la 2030 Agendon, fortigado de internacia kunlaboro por maksimumigi progreson, aparte en financaj reformoj, estas urĝe postulata.
La kunveno finiĝis kun alvoko por fortigi partnerecojn celantajn disvolvon kaj realigi egalecan estontecon por ĉiuj.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Ĉu la UN Fronte Al Sia Plej Granda Krizo en 80 Jaroj?
#Esperanto #UN #Usono #Krizo #Financado #Trump #ElonMusk
La Unuiĝintaj Nacioj (UN), kun preskaŭ 80 jaroj de historio, spertas sian plej grandan minacon por supervivo, sekve de usonaj intencoj tranĉi financadon kaj retiriĝi el pluraj agentejoj de UN kiuj provizas humanitarajn helpojn tutmonde. Elon Musk, teknologia miliardulo, instigas Usonon eliri el NATO kaj la UN. Iuj respublikaj leĝdonantoj antaŭenigas la eliron de Usono el la UN, ĉar ili konsideras ke la organizo ne kongruas kun la 'America First' politiko de Trump.
Kul Chandra Gautam, eksa helpsekretario ĝenerala de UN, esprimis ke ĉi tiuj agoj demonstruje evidentigas la malicajn intencojn de Trump/Musk-administrado. La malkresko de financado trafas gravajn programojn pri sano, nutrado kaj humanitaraj helpoj. Antonio Guterres, la Ĝenerala Sekretario de UN, esprimis profundan zorgon pro la efektivaj financaj tranĉoj fare de Usono, kiuj minacas vivsavajn programojn tra la mondo.
Andreas Bummel, direktoro de Democracy Without Borders, indikis ke kvankam ne verŝajne, povus okazi ke Trump subtenas la ideon daŭrigi la retiron de Usono. Nuntempe, Usono provizas 22 procentojn de la buĝeto de UN, kaj iuj rigardas ĝin kiel preskaŭ neevitebla, ke ĝi povos redukti aŭ minaci redukti siajn kontribuojn.
Ambasadoro Anwarul K. Chowdhury el Bangladeŝo klarigis ke Usono ne povas unuflanke malpliigi sian kontribuon. La rezultaj decidopunktoj kutime estas atingataj per koncenso tra la Kvinte Komitato. Se Usono retirus sin el UN-agentejo, tiam certe ne tamen estos devigita pagi.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 EU-gvidantoj timas pligrandigon de Komisiono pri defendo post foriro de Trump
#Esperanto #EU #defendo #Trump #UrsulavonderLeyen #militelspendo
La Eŭropa Unio preparas sin por militelspezaj investoj, tamen kiam la prezidento de Usono Donald Trump retiriĝas milite de la kontinento, EU-gvidantoj timas, ke prezidantino de la Eŭropa Komisiono, Ursula von der Leyen, uzos la situacion por pligrandigi sian influon. Tio jam okazis dum la pandemio, kiam ŝi aĉetis vakcinojn nome de la landoj, kaj dum komenco de la milito en Ukrainio, kiam ŝi starigis sankciojn kontraŭ Rusio.
Landoj, kiel Pollando kaj Finnlando, volas protekti sian decidadon pri defendo kaj eviti kontrolon de la Komisiono. Kunveno de EU-gvidantoj tuj fokusos defendi landan memdecidadon en defendo kontraŭ ebla pligrandigo de la potenco de la Komisiono.
Von der Leyen proponas modifi la buĝetajn regulojn por lasi landojn pli libere elspezi por defendo. Iuj landoj subtenas kune-kreitan fonduson por defendo, tamen aliaj proponas pli sendependajn vojojn trovi financadon, timante troan kontrolon de Bruselo. Ĉio ĉi estas ligita al la zorgo pri la malkresko de Usono en eŭropaj sekurecaj aferoj kaj la pliiĝanta bezono plani la defendstrategion de la kontinento sendepende.
💖 Plibonigu vian Esperanton:
🟢 Pli da landoj promesas aliĝi al UK kaj Francio por sendi pacgvardianojn al Ukrainio
#Esperanto #defendo #Ukrainio #NATO #pacplano
Pli da nacioj aliĝis al la plano de Britio kaj Francio sendi pacgvardianojn al Ukrainio post pacinterkonsento, diris Keir Starmer. Post pintkunveno en Londono, la ĉefministro de Britio emfazis la bezonon de subteno de Usono, kiun li nomis 'fidinda aliancano'. Dum la kunsido, pluraj landoj konsentis partopreni en la pacgvardia forto.
La ĉefo de NATO, Mark Rutte, ankaŭ rimarkis novajn devontigojn de landoj por pliigi defendajn elspezojn, kvankam li ne malkovris pliajn detalojn. Starmer organizis la kunvenon por akiri subtenon por la plano kaj instigi pli da elspezoj por defendo.
Dum la kunveno, estis anoncite, ke la UK, Francio, kaj Ukrainio laboros pri pacplano por prezenti al Donald Trump. Tamen, neniu usona reprezentanto ĉeestis. Ursula von der Leyen de la Eŭropa Komisiono deklaris ke estas urĝe armigi Eŭropon kaj ke Ukrainio fariĝu 'nefarebla celo por invadantoj'. Eŭropaj gvidantoj renkontiĝos en Bruselo ĵaŭdon.
💖 Plibonigu vian Esperanton: