Provincies en gemeenten hebben oren naar de bouw van kleine kerncentrales
Het kabinet wil vier grote kerncentrales gaan bouwen en ook bij gemeenten en provincies groeit de interesse in kernenergie. Zij zijn steeds enthousiaster over kleine modulaire reactoren, oftewel SMR's.
Het bouwen daarvan zou overzichtelijker zijn dan grote kerncentrales, niet alleen vanwege de beperkte omvang, maar ook door zoveel mogelijk te produceren 'als bouwpakket' in de fabriek. De ontwikkeling is volgens experts veelbelovend, maar ook nog pril. Buiten China en Rusland zijn nog geen kleine centrales gebouwd.
Toch was er al een informatieavond in Hoogeveen. Aanvankelijk was er een zaaltje gehuurd voor veertig mensen. "Maar er was zoveel interesse, dat we al snel moesten verplaatsen", zegt Geert-Jan Walda, organisator en gemeenteraadslid voor Gemeentebelangen in Hoogeveen.
In theater de Tamboer lieten uiteindelijk 140 mensen zich informeren over de mogelijkheden voor kleine kerncentrales in Hoogeveen. De meningen liepen daar uiteen. "Ik wil het niet bij voorbaat uitsluiten, dus laten we het verkennen. Wel een innovatief idee", zegt een bewoner. Tegenstanders vrezen dat het te duur zal zijn en willen blijven inzetten op wind en zonne-energie.
Alternatief voor windmolen
Voor een deel van de bezoekers woog het zwaar dat SMR's een alternatief kunnen zijn voor bijvoorbeeld windmolens. Zij zien een energiebron die belooft minder lawaai te maken, minder horizonvervuiling veroorzaakt, langer meegaat en minder ruimte inneemt. Daarbij verschillen de argumenten nauwelijks van het debat over 'gewone' kerncentrales.
Het initiatief van Hoogeveen staat niet op zichzelf. Gemeenten, provincies en het Rijk kijken al langer naar de mogelijkheden voor SMR's.
Minister Rob Jetten van Klimaat lanceerde in 2024 de Programma-aanpak Small Modular Reactors, om de mogelijkheden voor de kleine centrales in Nederland te onderzoeken.
Provincies doen onderzoek
Parallel daaraan zijn Nederlandse provincies elk op hun eigen manier SMR's aan het bestuderen. Flevoland, Groningen en Drenthe bijvoorbeeld, onderzoeken de haalbaarheid van een kleine kerncentrale en Limburg heeft inmiddels een SMR-alliantie. Die kijkt wat er kan en moet de kennis over de SMR vergroten.
In Gelderland is al verkennend onderzoek gedaan door de provincie. Daar zijn vier regio's in kaart gebracht die geschikt zouden zijn voor een kleine kerncentrale. Aangejaagd door de BBB en de VVD gaat de provincie nu in gesprek met gemeenten, om te kijken of die in de toekomst zo'n centrale op hun grondgebied willen.
Wereldwijd wordt naar schatting aan zeventig SMR-ontwerpen gewerkt. Het grootste deel hiervan gebruikt als basis technologie die al veelvuldig is toegepast in bestaande kerncentrales. Sommige ontwikkelaars, zoals het Nederlandse Thorizon, werken aan innovatieve ontwerpen, die bijvoorbeeld geen uranium maar thorium als splijtstof gebruiken.
Minder risico's
Door de beperkte omvang van een SMR is er een kleinere investering nodig dan voor een grote kerncentrale. Dat zou het bouwen minder risicovol maken en toegankelijker voor kleinere partijen. Het gebruik van zoveel mogelijk gestandaardiseerde onderdelen uit de fabriek moet de risico's op vertraging beperken en op termijn de kosten drukken.
Maar dat moet allemaal nog wel in de praktijk worden bewezen. Groot-Brittannië, Frankrijk en Tsjechië zijn de Europese landen met de meest vergevorderde plannen. Ook Canada en de Verenigde Staten willen SMR's bouwen.
Ontwikkelaar Rolls Royce, beter bekend van luxe auto's en straalmotoren, werkt aan een vrij grote SMR met ongeveer de capaciteit van de kerncentrale in Borssele. Ook het Franse energiebedrijf EDF heeft een bedrijfje opgericht dat hieraan werkt.
Vroeg meepraten
Hoewel de kleine reactoren er nog niet zijn, is het niet voorbarig een informatiebijeenkomst te houden, vindt Geert-Jan Walda uit Hoogeveen. "Het is goed het gesprek erover te voeren." Zo kunnen bewoners al in een vroeg stadium hun zegje doen, voordat er al besluiten zijn genomen. Bij de plaatsing van windmolens ging dit in het verleden vaak mis.
Dat lijken de bewoners, voor- en tegenstanders, te waarderen. "Ik vind het wel fijn", zegt een bezoeker. "Als dit een scenario is, vind ik het fijn om daarin meegenomen te worden. Liever nu al in een vroeg stadium daarover brainstormen met zijn allen, dan dat ze het doen als de nood hoog is."
"Beter te vroeg dan te laat", zegt een andere bewoner. "Ik wil niet overrompeld worden als het eenmaal zover is."
