თბილისის ჯვარის მამის ეკლესია ❤️

თბილისის ჯვარის მამის ეკლესია მდებარეობს თბილისში, ძველი თბილისის რაიონში, ისტორიულ უბან ქვემო კალაში.

ჩვენამდე მოღწეული ძეგლი XVI საუკუნეშია აგებული. დ. ჩუბინაშვილის ლექსიკონის მიხედვით, „ჯვარის მამა“ იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის წინამძღვარს ნიშნავს. 1921 წლამდე ძეგლი იერუსალიმის საპატრიარქოს ეკუთვნოდა და საზღვარგარეთულ ქართულ მონასტრებს მეტოქეობდა საუკუნეების მანძილზე. დიდი ხნის განმავლობაში თავისი სახსრებით ინახავდა იერუსალიმის ქართველთა მონასტერს. ძეგლი ინტერესს იწვევს, როგორც ამ დროს ამოტივტივებული ტიპის — გუმბათოვანი ეკლესიის ერთ-ერთი ვარიანტის — კუპელჰალეს ნიმუში.

პლატონ იოსელიანი ასახელებს ხუთ ეკლესიას, რომელსაც საფუძველი ჩაეყარა ვახტანგ გორგასლის დროს: სიონი, ანჩისხატი, წმინდა ჯვარის, ბეთლემის და წმიდა მიქაელ მთავარანგელოზის. ასე რომ, გადმოცემის თანახმად, V საუკუნის II ნახევარში ჯვარის მამა ვახტანგ გორგასლის დროს აშენდა და მას „გოლგოთა“ ეწოდებოდა. ეგნატე იოსელიანის მიერ შედგენილ კატალოგში „მონასტრები, ეკლესიები ტფილისსა და მის მიდამოებში“ ვკითხულობთ:

„ტფილისსა შინა არის ჯუარის ეკკლესია ქვით-კირისა, გუმბათიანი. არა ჰსჩანს დრო აღშენებისა მისისა და არც ააღმაშენებელი. მხოლოდ წერილ არს, რომელ განაახლა იმერლის შვილმან და არის იგი მიწერილ იერუსალიმად წმიდისა საფლავისადმი. ამისთვის უპყრიესთ იგი ბერძენთა საარხიმანდრიტოდ მათდა.“

1921 წლამდე ეკლესია ფორმალურად ეკუთვნოდა იერუსალიმის საპატრიარქოს. მიუხედავად საქართველოს ეკლესიის ანტიოქიისადმი იერარქიული დამოუკიდებლობისა, საქართველოს მეფეებს გაუმართავთ იერუსალიმის ეკლესიის, ვითარცა ყოველთა ქრისტიანთა დედის, საყდარი. ეს ეკლესია ყოველთვის ეკუთვნოდა იერუსალიმის სამი ეკლესიის—წმინდა ელიას, წმინდა ჯვრის და წმინდა იაკობის—მონაზვნებს. ვახტანგ ბერიძე წერს: „ეკლესიისათვის ამ სახელის შერქმევა იმით აიხსნება, რომ იგი იერუსალიმის საპატრიარქოს ეკუთვნოდა და იქაური ქართული მონასტრების ბერების მეტოქი იყო. ყველაზე ადრე წერილობით წყაროებში „ჯვრის მამის“ სახელწოდება გვხვდება გიორგი მეფის ერთ წყალობის წიგნში, რომელიც 1678 წელს მიეკუთვნება და ჯვარის მამის მონასტრისადმია ბოძებული:

„გკადრეთ და მოგახსენეთ ცხოველსმყოფელს ჯვარის მონასტერს ამ ცირე შესაწირავი, ვითარც ქალაქში თქვენის მონასტრის ბერისა და ჯვარისმამას სახელი არა ჰქონდა, შემოგწირეთ ქალაქს გალავანს გარეთ კარის პირდაპირ, მამუკას ნაქონი სასახლე.“

ვახუშტის „აღწერაში“ თბილისის ეკლესიათა შორის, სიონის შემდეგ მოხსენიებულია „ეკლესია ჯვარის, გუნბათიანი, შვენიერი, რომელიც განაახლა იმერლიშვილმან“. 1795 წელს აღა-მაჰმად-ხანის მიერ თბილისის აღებისას ეკლესია კვლავ იავარქმნილა. 1825 წელს წინამძღვარმა ბენედიქტემ, შემდგომში ბეთლემის ეპისკოპოსმა პალესტინაში, შენობა შეაკეთა და დასავლეთი მხრიდან მინაშენი დაამატა– „სწორკუთხა სათავსის ფერული კამარით სრულდებოდა, მეორე სართულზე სამრეკლო იყო. სათავსი ეკლესიას ფართო თაღით უკავშირდებოდა, ეს მინაშენი დაანგრიეს 1920-იან წლებში. “ – წერს ნ. გენგიური, ხოლო 1999–2000 წლებში კვლავ აღადგინეს.