ผมเป็นนักวิทยุสมัครเล่น ไม่ใช่นักวิทยุอาชีพ

เช้านี้เป็นเช้าที่สดใส และสิ่งที่ทำให้ผมมีความสุขที่สุดคือ การที่วิทยุทุกเครื่องบนโต๊ะของผมยังคงทำงานได้ตามปกติ นี่อาจจะเป็นเรื่องเล็กน้อยสำหรับบางคน แต่สำหรับนักวิทยุสมัครเล่นอย่างผม นี่คือความสุขที่แท้จริง

หลายคนคงเป็นเหมือนผม เปิดวิทยุแล้วนั่งฟังเพื่อน ๆ พูดคุยกัน บางคนมีเรื่องตลกมาเล่าให้หัวเราะ บางคนแบ่งปันประสบการณ์ชีวิตที่น่าประทับใจ บางครั้งเป็นเรื่องราวการเดินทางที่น่าตื่นเต้น หรือแม้แต่การแก้ปัญหาทางเทคนิคเกี่ยวกับคลื่นความถี่และสายอากาศ ทุกเสียงที่ผ่านคลื่นวิทยุ คือความรู้สึกที่ถูกส่งต่อไปอย่างไร้พรมแดน ผมเชื่อว่าสำหรับนักวิทยุสมัครเล่นหลายคน “วิทยุสื่อสาร” ไม่ใช่แค่เครื่องมือ แต่มันคือ “ชีวิต” คือช่องทางที่เราสามารถเชื่อมโยงจิตวิญญาณของเราเข้าหากันโดยไม่ต้องเห็นหน้าหรือรู้จักกันมาก่อน และที่สำคัญที่สุด—มันคือประตูที่เปิดสู่มิตรภาพอันไร้ขีดจำกัด

“ทำไมถึงมาเป็นนักวิทยุสมัครเล่น? ”มันเป็นคำถามที่หลายคนอาจสงสัยว่า ทำไมเราถึงเข้ามาอยู่ในโลกของวิทยุสมัครเล่น? สำหรับผม คำตอบนั้นเรียบง่าย—มันคือความหลงใหลและความสนุกที่มาพร้อมกับการเรียนรู้ วิทยุสมัครเล่นไม่ใช่แค่งานอดิเรก แต่มันเป็นศาสตร์ที่ต้องใช้ทักษะ ความคิดสร้างสรรค์ และการทดลองอยู่เสมอ ในทุกครั้งที่เราหมุนปุ่มความถี่ เราไม่ได้แค่ค้นหาสัญญาณเสียงของใครบางคน แต่เรากำลังค้นหาโอกาสในการเรียนรู้และสร้างความสัมพันธ์ใหม่ ๆ นักวิทยุสมัครเล่นคือผู้ที่มีใจรักในคลื่นวิทยุ คอยศึกษา ปรับปรุง และพัฒนาเทคนิคการสื่อสาร ไม่ว่าจะเป็นการส่งสัญญาณข้ามทวีปผ่าน HF การใช้ดาวเทียมสมัครเล่น หรือแม้แต่การเชื่อมต่อระบบดิจิทัลกับเครือข่ายอินเทอร์เน็ต

ยิ่งผมศึกษาเกี่ยวกับวิทยุสมัครเล่นมากขึ้น ผมก็ยิ่งหลงใหลในความหลากหลายและความลึกซึ้งของงานอดิเรกนี้ วิทยุสมัครเล่นไม่ได้เป็นเพียงแค่การสื่อสาร แต่มันคือการรวมศาสตร์หลายแขนงเข้าด้วยกัน—ฟิสิกส์ วิศวกรรม ศิลปะ และความเข้าใจธรรมชาติ—ที่ผสมผสานกันอย่างลงตัว จนเกิดเป็นศาสตร์ที่สมบูรณ์แบบของโลกคลื่นวิทยุ

“ทุกย่านความถี่มีความหมาย ทุกการติดต่อคือการเรียนรู้”

เสน่ห์ของแต่ละย่านความถี่—HF, VHF, UHF ทุกย่านความถี่มีเอกลักษณ์และความท้าทายเฉพาะตัว

• HF (High Frequency)—เสน่ห์ของการติดต่อระยะไกล (DX) ผ่านการสะท้อนของชั้นบรรยากาศ บางครั้งเสียงจากปลายทางอาจเดินทางมาจากอีกซีกโลก

• VHF (Very High Frequency)—ย่านที่นักวิทยุสมัครเล่นส่วนใหญ่เริ่มต้น ใช้ในการติดต่อระยะใกล้ เช่น FM, Repeater และการสื่อสารภาคพื้นดิน และการติดต่อทางไกลผ่านดาวเทียม การติดต่อสื่อสารผ่านดวงจันทร์ ฯลฯ

• UHF (Ultra High Frequency)—เหมาะสำหรับการสื่อสารในเมือง การทดลองโหมดดิจิทัล และการเชื่อมต่อผ่านดาวเทียมสมัครเล่น ฯลฯ เสียดายประเทศเราไม่ให้ใช้

“การสร้างสายอากาศ—ศิลปะแห่งการทดลอง”

หนึ่งในความท้าทายที่ทำให้ผมหลงใหลในวิทยุสมัครเล่นคือ การสร้างและปรับแต่งสายอากาศ ผมได้ทดลองสร้างสายอากาศแบบ Dipole, Yagi, Loop และ End-Fed ได้ศึกษาเรื่องของ การปรับอิมพีแดนซ์ (Impedance Matching) และ SWR (Standing Wave Ratio) ได้เรียนรู้ว่า ทุกมิลลิเมตรของสายอากาศมีผลต่อประสิทธิภาพสัญญาณ นี่ไม่ใช่แค่เรื่องของวิศวกรรม แต่มันคือศิลปะที่ต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์และการทดลองซ้ำแล้วซ้ำเล่า

“การติดต่อในแต่ละโหมด—การพัฒนาทักษะที่แตกต่างกัน”

การติดต่อผ่านวิทยุไม่ใช่แค่การกดปุ่มพูด แต่มันคือการฝึกฝนและพัฒนาทักษะในแต่ละโหมดการสื่อสาร

• FM & Digital (2M Band)—เป็นโหมดพื้นฐานที่ทุกคนเริ่มต้น สามารถพัฒนาไปสู่การสื่อสารที่ซับซ้อนขึ้น เช่น การเชื่อมต่อผ่านรีพีทเตอร์ ระบบดิจิทัล DMR, D-STAR และ Fusion

• การสื่อสารผ่านดาวเทียม (Satellite Communication)—ทำให้ผมเข้าใจถึงความแม่นยำของการคำนวณวงโคจรและการติดตามดาวเทียม ครั้งหนึ่ง ผมเคยถูกตำหนิว่าเป็น QRM (การรบกวนสัญญาณ) บนความถี่ดาวเทียม เนื่องจากผมไม่ได้ศึกษาอย่างถ่องแท้ก่อนลองเล่นมัน ผมส่งสัญญาณผิดวิธีเพราะความไม่เข้าใจเรื่องของ Doppler Effect ทำให้รบกวนผู้อื่น นี่เป็นบทเรียนสำคัญที่ทำให้ผมเข้าใจว่า “การทดลองต้องมาพร้อมกับความรู้และความรับผิดชอบ” ตั้งแต่นั้นมา ผมศึกษาอย่างละเอียดก่อนใช้งานทุกความถี่ การเล่นดาวเทียมทำให้เราเข้าใจเรื่อง Doppler Effect ซี่งเป็นปรากฏการณ์ทางฟิสิกส์ ที่อธิบายการเปลี่ยนแปลงของความถี่ของคลื่น เมื่อแหล่งกำเนิดคลื่นและผู้สังเกตมีการเคลื่อนที่สัมพัทธ์กัน รวมถึงความแตกต่างของการใช้งานระหว่าง Repeater และ Transponder ที่มีฟังก์ชันพื้นฐานที่คล้ายกัน คือการรับและส่งสัญญาณใหม่ แต่แตกต่างกันในเทคนิคการทำงานและขอบเขตการใช้งาน

• การสะท้อนสัญญาณผ่านดวงจันทร์ (EME – Earth-Moon-Earth)—ที่สอนให้ผมเข้าใจว่า “ทุก dB ที่เราเสียไป และทุก dB ที่เราได้รับ มีความสำคัญอย่างยิ่ง” การคำนวณทุกค่า มีผลโดยตรงต่อความสำเร็จของการติดต่อการติดต่อสื่อสารผ่านดวงจันทร์ หรือ EME (Earth-Moon-Earth) เป็นหนึ่งในรูปแบบการสื่อสารที่ท้าทายที่สุดสำหรับนักวิทยุสมัครเล่น เพราะต้องใช้เทคนิคและอุปกรณ์ที่มีประสิทธิภาพสูง เนื่องจากสัญญาณวิทยุจะต้องเดินทางจากโลกไปกระทบดวงจันทร์แล้วสะท้อนกลับมายังโลก ระยะทางนี้ยาวถึง 384,400 กิโลเมตร (ไปกลับเกือบ 770,000 กิโลเมตร) ซึ่งทำให้เกิด Path Loss หรือการสูญเสียสัญญาณมหาศาล ทำไม dB ถึงสำคัญมากใน EME?

dB (เดซิเบล) คือหน่วยที่ใช้วัดระดับกำลังของสัญญาณ ซึ่งสามารถบอกได้ว่าสัญญาณของเรามีพลังงานมากน้อยแค่ไหน เมื่อทำ EME ทุก ๆ dB ที่สูญเสียไปส่งผลกระทบโดยตรงต่อโอกาสในการรับ-ส่งสัญญาณให้สำเร็จ

“dB ที่สูญเสีย (Loss dB) – อุปสรรคที่ต้องคำนึงถึง ได้แก่”

Path Loss: ดวงจันทร์เป็นตัวสะท้อนที่ไม่มีประสิทธิภาพมากนัก พื้นผิวของมันไม่เรียบเหมือนกระจก ทำให้สัญญาณสูญเสียพลังงานไปเยอะมาก (เฉลี่ย Loss อยู่ที่ 250 – 300 dB ขึ้นอยู่กับความถี่ที่ใช้)

ความผิดพลาดในการชี้ตำแหน่ง: หากสายอากาศของเราชี้ไปที่ดวงจันทร์ไม่แม่นยำพอ แค่ผิดพลาดไปไม่กี่องศา ก็อาจทำให้สัญญาณอ่อนลงจนไม่สามารถรับได้

สัญญาณรบกวน (Noise): ทั้งจากพื้นโลก (เช่น สัญญาณรบกวนจากเมือง) และจากจักรวาลเอง เช่น สัญญาณจากดวงอาทิตย์

“dB ที่เราได้ (Gain dB) – สิ่งที่ช่วยเพิ่มโอกาสสำเร็จ ได้แก่”

กำลังส่ง (Power Output): ยิ่งมีกำลังส่งมาก โอกาสที่สัญญาณจะสะท้อนกลับมาแรงพอให้รับฟังได้ก็สูงขึ้น นักวิทยุที่ทำ EME มักใช้กำลังส่งตั้งแต่ 100W – 1,500W

สายอากาศที่มีอัตราขยายสูง (High Gain Antenna): ใช้สายอากาศแบบ Yagi Array หรือ Parabolic Dish ที่มี Gain สูง เช่น 20 – 30 dBi

การลด Loss ในระบบ: เช่น ใช้สายโคแอกเชียล (Coaxial Cable) คุณภาพสูง เพื่อลดการสูญเสียสัญญาณระหว่างเครื่องส่งกับสายอากาศ

โหมดการรับส่งที่มีความไวสูง: การใช้โหมดดิจิทัลอย่าง JT65 ช่วยให้สามารถถอดรหัสสัญญาณที่อ่อนมาก ๆ ได้ แม้จะต่ำกว่า Noise Level ก็ตาม

• CW คือโหมดที่ผมหลงใหลมากที่สุด! หลายคนอาจคิดว่ามันเป็นเรื่องของวิทยาศาสตร์ล้วน ๆ แต่จริง ๆ แล้วมันเป็น ทักษะทางภาษา มากกว่านั้น นักวิทยุสมัครเล่นที่อยากเล่นโหมดนี้ ต้องมี ใจรักจริง ๆ ไม่ใช่แค่อยากลอง แต่ต้องมี ความอดทน วินัย และความมุ่งมั่นสูง เพราะนี่คือการเรียนรู้ ภาษาใหม่ ที่ไม่ได้ใช้ตัวอักษร แต่ใช้ สมอง ล้วน ๆ สำหรับผม CW คือสุดยอดของทักษะทั้งหมด! โหมดอื่น ๆ ถ้าคุณมีเครื่องมือดี ๆ อุปกรณ์เทพ ๆ ก็สื่อสารได้ แต่ CW ไม่มีทางลัด ถ้าคุณฟังไม่ออก ตอบไม่ได้ เกมโอเวอร์! นี่แหละที่ทำให้มันพิเศษ และท้าทายสุด ๆ สำหรับคนที่หลงใหลในศาสตร์แห่งคลื่นวิทยุ

ยังมีเรื่องราวอีกมากมายที่ผมยังไม่ได้เขียน และอีกหลายสิ่งที่ยังไม่ได้ศึกษา ยิ่งค้นลึกลงไป ยิ่งรู้สึกว่าความรู้ที่มีนั้นช่างน้อยนิด ยิ่งเรียนรู้ ยิ่งตระหนักว่า…ยังมีอะไรอีกมากที่เราไม่รู้ ทุกสิ่งที่ผมทำนี้ ไม่ใช่เพราะเป็นนักวิทยุอาชีพ แต่เพราะผมเป็น ‘นักวิทยุสมัครเล่น’ จริง ๆ” ถ้าผมเป็นนักวิทยุอาชีพ ก็คงไม่มานั่งทำอะไรบ้า ๆ แบบนี้ เพราะต้นทุนที่ลงไป—ทั้งอุปกรณ์ เวลา และค่าใช้จ่าย—ไม่มีทางคืนกลับมาเป็นผลตอบแทนที่เลี้ยงชีพได้

แต่ผมไม่ได้ทำเพื่อเงิน…

สิ่งที่ผมได้รับกลับมา ไม่ใช่ตัวเลขในบัญชี แต่เป็น องค์ความรู้ เป็น การทดลองที่ไม่มีที่สิ้นสุด เป็น ความท้าทาย ที่เติมเต็มหัวใจ และที่สำคัญที่สุด…มันคือ ความสุข ที่ได้เรียนรู้และแบ่งปัน

ผมทำเพราะรักมันจริง ๆ ครับ จบข่าว

DE HS1IWX… SK