‼️ การเกิดขึ้นของผัสสะ (การสัมผัส) ซึ่งเชื่อมโยงกับ เวทนา (ความรู้สึก) ที่เกิดจาก อารมณ์ (สิ่งที่ถูกรับรู้), อายตนะภายใน (อวัยวะรับรู้ เช่น ตา, หู), และ วิญญาณ (ความรู้ตัวในการรับรู้)
สิ่งนี้อธิบายถึงกระบวนการทำงานของจิตใจตามหลักพุทธศาสนา ซึ่งสามารถแยกเป็นขั้นตอนพร้อมตัวอย่างได้ดังนี้:
1. การเกิดของผัสสะ
ผัสสะ หมายถึง “การสัมผัส” ซึ่งเกิดจาก 3 องค์ประกอบหลัก ที่มาประกอบกัน ได้แก่:
• อารมณ์: สิ่งที่ถูกรับรู้ เช่น ภาพ เสียง กลิ่น รส สัมผัส หรือความคิด
• อายตนะภายใน: อวัยวะที่รับรู้ เช่น ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ
• วิญญาณ: การรับรู้ที่เกิดขึ้นจากการกระทบกันของอารมณ์และอายตนะ
ตัวอย่าง:
• เมื่อคุณมองเห็นดอกไม้ (อารมณ์: ดอกไม้, อายตนะ: ตา) → วิญญาณเกิดขึ้น → ผัสสะ (สัมผัสทางสายตา) เกิดขึ้น
2. เวทนา (ความรู้สึก)
เมื่อผัสสะเกิดขึ้น จะมี เวทนา ตามมาทันที ซึ่งเป็น ความรู้สึกที่เกิดขึ้นในใจ โดยมี 3 แบบคือ:
• สุขเวทนา: รู้สึกพอใจ เช่น เห็นดอกไม้สวย → รู้สึกชอบ
• ทุกขเวทนา: รู้สึกไม่พอใจ เช่น ได้ยินเสียงดัง → รำคาญ
• อทุกขมสุขเวทนา: รู้สึกเฉย ๆ เช่น เห็นก้อนหินธรรมดา → ไม่รู้สึกอะไร
ตัวอย่าง:
• เมื่อคุณเห็นดอกไม้สีสวย (ผัสสะเกิด) → คุณรู้สึกชอบใจ (สุขเวทนา)
• หรือเมื่อคุณได้กลิ่นเหม็นจากขยะ (ผัสสะเกิด) → คุณรู้สึกรำคาญ (ทุกขเวทนา)
3. กระบวนการสานต่อ: จากเวทนาไปสู่อารมณ์
เมื่อเวทนาเกิดขึ้นในใจ หากเรา ไม่มีสติ จิตจะต่อยอดไปสู่ ตัณหา (ความอยาก) ซึ่งทำให้เกิดทุกข์ เช่น:
• เมื่อรู้สึกชอบ (สุขเวทนา) → เกิดอยากครอบครอง (ตัณหา) เช่น อยากได้ดอกไม้มาเป็นของตน
• เมื่อรู้สึกไม่ชอบ (ทุกขเวทนา) → เกิดอยากผลักไส เช่น อยากให้กลิ่นเหม็นหายไป
แต่ถ้าเรา มีสติ เราจะหยุดกระบวนการนี้ได้ตั้งแต่ตอนที่เวทนาเกิด และยอมรับมันตามความเป็นจริง
ภาพรวม: การเกิดของเวทนาในชีวิตจริง
ลองดูตัวอย่างชีวิตประจำวันที่แสดงกระบวนการนี้:
1. เห็นสิ่งที่ชอบ:
• ตาเห็นนาฬิกาสวย → ผัสสะเกิด → รู้สึกชอบ (สุขเวทนา) → อยากซื้อนาฬิกา (ตัณหา)
• ถ้าไม่ได้ซื้อนาฬิกา → รู้สึกทุกข์ (เพราะอยากแต่ไม่ได้)
2. ได้ยินเสียงที่รบกวน:
• หูได้ยินเสียงดัง → ผัสสะเกิด → รู้สึกรำคาญ (ทุกขเวทนา) → อยากให้เสียงเงียบลง (ตัณหา)
• ถ้าเสียงไม่หายไป → จิตใจเกิดความทุกข์
3. เห็นสิ่งที่ไม่รู้สึกอะไร:
• ตาเห็นกำแพงธรรมดา → ผัสสะเกิด → รู้สึกเฉย ๆ (อทุกขมสุขเวทนา) → ไม่มีตัณหา จิตไม่ทุกข์
ข้อคิดสำคัญ:
• การเกิดของผัสสะและเวทนาเป็นเรื่องธรรมชาติ: เราหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะเกิดความรู้สึกเมื่อมีการสัมผัส แต่เราสามารถจัดการกับความรู้สึกได้
• มีสติเมื่อเวทนาเกิด: หากเรารู้ทันความรู้สึกตั้งแต่ต้น เช่น รู้ว่า “นี่คือสุขเวทนา” หรือ “นี่คือทุกขเวทนา” เราจะไม่ปล่อยให้จิตพัฒนาไปสู่ตัณหา และจะไม่ทุกข์
สรุปใจความ:
ผัสสะ → เวทนา → ตัณหา (ถ้าไม่มีสติ) → ทุกข์
แต่ถ้า ผัสสะ → เวทนา → มีสติ → จะไม่เกิดทุกข์
การเข้าใจเรื่องนี้จะช่วยให้เราใช้ชีวิตได้อย่างสงบและไม่ยึดติดกับสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัว
#Siamstr #philosopher #buddhism #religious #buddha #philosophy #nostr #dhamma #buddhateachings