Bitcoin Ekosisteminde Kredi: Faizsiz Modeller, Teminat Sorunu ve Emtia Yaklaşımı

İster fiat sisteminde, ister Bitcoin ekosisteminde olalım; kredi kavramı insanlık tarihinde hep vardı.

Ev almak, iş kurmak, nakit akışını dengelemek veya ani bir fırsatı değerlendirmek için bugünkü kaynağı gelecekte ödeme vaadiyle almak insanın ekonomik davranışının doğal bir parçası.

Fakat mesele Bitcoin olduğunda işler değişir.

Çünkü Bitcoin, klasik bankacılık gibi borcu ve faizi merkeze almaz.

bitcoin, aracısız ve teminatsız işlem yapma özgürlüğü sunan, ancak bunu yaparken de “borç üretmeyen” bir protokoldür.

Peki bu sistemde kredi nasıl çalışabilir?

-Bitcoin’de Kredi: Temel Fark

Fiat sistemde kredi:

Banka yeni para yaratır.

Borçlunun hesabına yazar.

Faiz eklenir, geri ödeme talep edilir.

Bitcoin’de kredi:

Yeni BTC yaratılmaz (madencilik dışında).

Kredi verilecek BTC birinin gerçek varlığıdır.

Borç alıp verme, tamamen tarafların anlaşmasına bağlıdır.

Geri ödeme, protokolün değil sözleşmenin konusudur.

Bu fark, Bitcoin’de kredi modellerini hem daha şeffaf hem de daha riskli hale getirir.

-1. Emtia / Vadeli Satış Modeli

İslami finansın murabaha yöntemine çok benziyor:

1. Borç veren bugünkü piyasa fiyatıyla BTC’yi satar.

2. Borç alan bu BTC’yi hemen teslim alır.

3. Geri ödeme vadesinde, önceden belirlenmiş daha yüksek bir fiyattan (ör. %5 kâr eklenmiş) BTC’yi geri satın alır.

4. Aradaki fark, “faiz” değil ticari kâr olarak değerlendirilir.

Avantajlar:

Faiz yasağı olan finans modellerine uyumlu.

Taraflar baştan kâr oranını bilir.

Riskler:

BTC fiyatındaki volatilite, taraflardan birine büyük avantaj sağlayabilir.

Uzun vadede borçlu lehine veya borç veren lehine aşırı dengesizlik oluşabilir.

-2. Teminatlı Bitcoin Kredisi

Bu modelde:

1. Borç alan, farklı bir varlığı (altın, stablecoin, hisse senedi tokeni vb.) teminat olarak kilitler.

2. Borç veren BTC’yi gönderir.

3. Süre sonunda BTC geri ödenirse teminat iade edilir, aksi halde satılır.

Avantaj:

Borç veren için risk düşük.

Akıllı kontratlarla otomatik çalışabilir.

Büyük Sorun:

Ne teminat gösterilirse gösterilsin, BTC karşısında değer kaybetme ihtimali çok yüksek.

Uzun vadede Bitcoin’in deflasyonist yapısı, diğer tüm varlıkları BTC cinsinden ucuzlatır.

-3. Kar-Zarar Ortaklığı (Mudaraba / Musharaka)

Borç veren BTC’yi sermaye olarak koyar.

Borç alan bu sermayeyle iş yapar (ticaret, madencilik, üretim vb.).

Kazanç önceden belirlenen oranlarda paylaşılır.

Zarar olursa sermaye de zarara ortak olur.

Avantaj:

Tamamen faizsiz.

İslami finans prensiplerine uyumlu.

Ortaklık mantığı güveni artırır.

Zorluk:

Güven ilişkisi yüksek olmalı.

Kazanç ve zarar hesapları şeffaf olmalı.

-Felsefi Perspektif: Bitcoin ve Borç Kültürü

Bitcoin’in özünde borçtan ziyade mevcut değerin değiş tokuşu vardır.

Borç verme, Bitcoin felsefesinde “para yaratma” değil, “mevcut değeri paylaşma” anlamına gelir.

Bu, borcun etik boyutunu da değiştirir:

Fiat borç: Sizi sisteme bağımlı kılar.

Bitcoin borcu: Sizi ilişkiye ve sözünüze bağımlı kılar.

Yani Bitcoin ekosisteminde kredi, kişisel itibar üzerine kurulu bir mekanizmadır.

“Trustless” (güvene gerek olmayan) teknolojinin içinde bile, borç ilişkisi “trust” (güven) ister.

-Geleceğin Kredi Modelleri: On-Chain ve Adil

1. Akıllı Kontrat Murabaha

BTC, otomatik olarak vade sonunda önceden belirlenen miktarla geri alınır.

2. BTC-Değer Korumalı Teminat

Teminat, BTC fiyatına endeksli stablecoin veya BTC türev token olur.

3. Topluluk Destekli Kredi Havuzları (P2P Lending DAOs)

Bir grup, BTC havuzuna koyar; isteyen alır, isteyen verir.

Kurallar zincir üzerinde şeffaf çalışır.

-Sonuç

Bitcoin ekosisteminde kredi mümkündür ama faizli bankacılık modeliyle değil.

Bunun yerine:

Vadeli satış / emtia mantığı

Teminatlı ama BTC’ye değer kaybettirmeyecek yapılar

Kar-zarar ortaklığı modelleri

…gibi adil, şeffaf ve felsefi olarak da uyumlu yöntemler geliştirilebilir.

> Bitcoin borcu, yalnızca cüzdanına değil, karakterine de yazılır.

Zincir, verdiğin sözü unutmaz.

#bitcoin #Türkçe