Grondstoffendeal hangt in de lucht, wat wil VS van Oekraïne?
Washington heeft zijn zinnen gezet op grondstoffen in Oekraïne. Een hooggeplaatste Oekraïense functionaris beweert dat de onderhandelingen over een mineralendeal in de eindfase zijn beland. Wat weten we over de voorstellen, welke waardevolle grondstoffen zitten in Oekraïne in de grond en hoe realistisch is een deal daarover?
Op X spreekt de Oekraïense functionaris van "zeer constructieve" gesprekken, maar dat is schone schijn. "Het is geen onderhandelen, maar afpersen", zei een anonieme Oekraïense bron onlangs tegen The Economist.
Grondstoffen in ruil voor militaire steun en toetreding tot NAVO: het idee werd vorig jaar zomer voor het eerst geopperd door Oekraïne zelf. "Het werd voorgesteld als laatste redmiddel om de Amerikanen aan te sporen", zegt Julia Soldatiuk-Westerveld van Instituut Clingendael, deskundige op het gebied van Oekraïne en veiligheidsbeleid voor dat land. "Nu blijkt dat Trump het heeft omgedraaid tot puur een terugbetaling aan de VS."
Bekijk in deze video/special welke grondstoffen Oekraïne rijk is:
De Amerikaanse president heeft openlijk gezegd dat hij 500 miljard dollar aan zeldzame mineralen wil hebben van Zelensky. Dat bedrag is volgens The New York Times ook opgenomen in het laatste Amerikaanse voorstel.
Volgens dat plan moet Oekraïne de helft van alle opbrengsten uit grondstoffen, én uit havens en andere infrastructuur, in een Amerikaans fonds storten totdat het bedrag van 500 miljard is bereikt. Zelensky peinst daar niet over. "Ik ga niets ondertekenen wat door de komende tien generaties moet worden betaald", zei hij afgelopen zondag.
Hij vertikt het naar eigen zeggen de door Biden geleverde hulp - die is gedaan als gift - terug te betalen. Bovendien heeft de VS geen 500 miljard, maar zo'n 114 miljard dollar aan steun geleverd. Een omvangrijk deel van dat geld is ook nog eens besteed bij Amerikaanse defensiebedrijven.
'Voor wat, hoort wat'
Toch is het maar de vraag hoelang de Oekraïense leider de druk van zijn belangrijkste militaire bondgenoot kan weerstaan. De toenadering van Trump tot Poetin, ten koste van Kyiv en de NAVO, dwingt Zelensky lager in te zetten dan voorheen. Voor wat hoort wat, dat is de komende vier jaar het beleid in het Witte Huis.
In ruil voor zijn handtekening wil Zelensky veiligheidsgaranties en nieuwe militaire hulp van de VS. In het voorstel dat door de The New York Times werd ingezien, ontbreken harde afspraken hierover. Wel spreekt de VS de intentie uit Oekraïne op de lange termijn economisch te steunen.
Het huidige voorstel is volgens Soldatiuk-Westerveld zeer nadelig voor Oekraïne. De prijs is enorm en het plan bevat allerlei haken en ogen, maar het pakt volgens haar ook voor Rusland slecht uit. "Met sterke economische belangen van de VS in Oekraïne wordt het strategisch belang ervan groter voor Washington. Evenals de motivatie om Amerikaanse investeringen in Oekraïne te beschermen tegen Russische militaire actie."
5 procent van wereldwijde reserves
Volgens een VN-rapport bezit Oekraïne 5 procent van de wereldwijde reserves van een reeks kritieke grondstoffen. Dat zijn mineralen die door de Europese Commissie zijn bestempeld als strategisch onmisbaar voor onze economie, maatschappij en de energietransitie. Maar het is allerminst eenvoudig die grondstoffen te winnen.
"Het is één ding om te weten waar deze grondstoffen zijn, maar heel wat anders ze uit de grond te halen en te exporteren", zegt hoogleraar industriële ecologie René Kleijn (Universiteit Leiden). Hij heeft het idee dat het plan economisch gezien vooral voor de bühne is. "Het is niet alsof er goudstaven begraven liggen die je zo naar de bank kan brengen."
Het kan tot zo'n vijftien jaar duren voordat een mijn operationeel is, als op die plek tenminste geen mijnen of bomfragmenten liggen. Kleijn vraagt zich ernstig af hoeveel bedrijven in oorlogsgebied zo'n diepte-investering willen doen. Daar komt volgens hem bij dat de prijs van een aantal van deze grondstoffen momenteel laag is, onder meer door een gedaalde vraag naar elektrische auto's.
Ook merkt de expert op dat veel van de beoogde kritieke grondstoffen in door Russisch bezet gebied in de bodem zitten. Volgens The New York Times is dit deel naar schatting goed voor 66 procent van de inkomsten. Alles bij elkaar maakt dat volgens Kleijn dat het bedrag van 500 miljard dollar "volkomen uit de lucht is gegrepen."
Soevereiniteit
Als laatste wijst Oekraïne-deskundige Soldatiuk erop dat er voor Kyiv nog meer nadelen kleven aan de mogelijke mineralendeal met de VS. "Daarmee zou Oekraïne de controle verliezen over zijn eigen grondstoffen en nog meer van zijn soevereiniteit inleveren."
Daarnaast levert open mijnbouw, waarbij deze delfstoffen worden ontgonnen, milieuschade op en gezondheidsschade bij omwonenden. "Het is voor Zelensky niet makkelijk deze deal te verkopen aan zijn bevolking."
