เรียกว่า ช้างน้อย ครับ ติดตัวมา แต่เลือกไม่ได้

วาสนา = บุญบารมี กุศลผลบุญ (การทำดีแล้วมีบุญทำให้ชีวิตดีขึ้น ณ ที่นี้อนุมานเป็น บุญชาติก่อนได้ บุญชาติก่อน ส่งผลให้กลายเป็นวาสนาในชาตินี้)

ดวง = จริงๆ ดวงเฉยๆ มันแปลว่าอะไรกลมๆแค่นั้น แต่ถ้าพูดว่า ดวงชะตา อันนี้เป็นความเชื่อทางโหราศาสตร์ ว่าด้วย ชีวิต มีความเกี่ยวข้องกับท้องฟ้า ดวงดาวต่างๆ

โชค = อะไรสักอย่างที่เราได้มาโดยไม่คาดคิด ซึ่งไม่รู้ด้วยว่าดีหรือร้าย เช่น วันนี้ซื้อไอติม เจอแท่งฟรี โชคดีจัง

เมื่อดูนิยามทั้ง 3 คำแล้ว อาจจะใกล้เคียงกับคำว่าวาสนาที่สุด

พอนึกว่า เราจะเรียกสิ่งที่ติดตัวเรามาแบบเลือกไม่ได้ ว่าอะไรนะ? อันนี้ถ้าวิเคราะห์จริงๆ ตอบยาก ต้องบอกให้ชัดว่า อะไรที่ติดตัวมา

เช่น มีปานสีดำ ขนาด 20 เซน บนใบหน้า หรือ

ไม่ได้เลือกจะเกิดกับคนรวย แต่เกิดมาพ่อแม่ก็มีเงินพันล้าน ส่งเราเรียนนานาชาติ ไม่อยากได้อะไรเลย เพราะพ่อแม่ซื้อให้หมด

บางที คำบางคำอาจเป็นนามธรรมไปหน่อย เพราะมันพิสูจน์ไม่ได้ มีเพียงความเชื่อ ถ้าเป็นแนวโหราศาสตร์ ดูดวงชะตา อันนั้นก็กึ่งๆ พิสูจน์ได้และไม่ได้ มีความเชื่อมานานเป็นหลักพันปี

ส่วนวาสนา พูดไปก็เหมือนเป็นคำไว้ปลอบใจตัวเองมากกว่า เช่น แข่งเรือแข่งพาย แข่งได้ แข่งบุญวาสนา แข่งไม่ได้

ตามความเป็นจริง บุญบาป ไม่สามารถพิสูจน์ได้ หักล้างก็ไม่ได้ ดูจะเป็นการโทษอะไรตื้นเขินไปหน่อย เพราะเราไม่ได้รับรู้ถึงเบื้องหลังคนมีวาสนา ว่ากว่าจะมาถึงจุดที่เราเห็นว่าเขามีวาสนานั้น เขาผ่านอะไรมาบ้าง

คิดอีกแง่ สิ่งที่ติดตัวเรามาแต่เราไม่ได้ปราถนามัน จะใช้กับคำว่า พรสวรรค์ ได้หรือเปล่า ตอนเราเกิดมาก็ไม่มีอะไรสักอย่าง พอโตมาหน่อย พ่อแม่ถึงได้เอาลูกไปอวดอ้าง ว่าลูกตนนั้น ทำอย่างนั้นอย่างนี้ได้ดีกว่าผู้อื่น

พรสวรรค์ ติดตัวมาเอง อาจไม่ได้เลือกเสมอไป

แต่พรแสวง ไม่มีติดตัว ต้องใช้วินัยสร้างมันขึ้นมา

คำนิยามมีเยอะมาก ยังไง ลองใส่รายละเอียด เฉพาะเจาะจงมากขึ้น อาจจะพอช่วยกันตีความได้ เข้าใจกว่านี้ค่ะ

วาสนา = บุญบารมี กุศลผลบุญ (การทำดีแล้วมีบุญทำให้ชีวิตดีขึ้น ณ ที่นี้อนุมานเป็น บุญชาติก่อนได้ บุญชาติก่อน ส่งผลให้กลายเป็นวาสนาในชาตินี้)

ดวง = จริงๆ ดวงเฉยๆ มันแปลว่าอะไรกลมๆแค่นั้น แต่ถ้าพูดว่า ดวงชะตา อันนี้เป็นความเชื่อทางโหราศาสตร์ ว่าด้วย ชีวิต มีความเกี่ยวข้องกับท้องฟ้า ดวงดาวต่างๆ

โชค = อะไรสักอย่างที่เราได้มาโดยไม่คาดคิด ซึ่งไม่รู้ด้วยว่าดีหรือร้าย เช่น วันนี้ซื้อไอติม เจอแท่งฟรี โชคดีจัง

เมื่อดูนิยามทั้ง 3 คำแล้ว อาจจะใกล้เคียงกับคำว่าวาสนาที่สุด

พอนึกว่า เราจะเรียกสิ่งที่ติดตัวเรามาแบบเลือกไม่ได้ ว่าอะไรนะ? อันนี้ถ้าวิเคราะห์จริงๆ ตอบยาก ต้องบอกให้ชัดว่า อะไรที่ติดตัวมา

เช่น มีปานสีดำ ขนาด 20 เซน บนใบหน้า หรือ

ไม่ได้เลือกจะเกิดกับคนรวย แต่เกิดมาพ่อแม่ก็มีเงินพันล้าน ส่งเราเรียนนานาชาติ ไม่อยากได้อะไรเลย เพราะพ่อแม่ซื้อให้หมด

บางที คำบางคำอาจเป็นนามธรรมไปหน่อย เพราะมันพิสูจน์ไม่ได้ มีเพียงความเชื่อ ถ้าเป็นแนวโหราศาสตร์ ดูดวงชะตา อันนั้นก็กึ่งๆ พิสูจน์ได้และไม่ได้ มีความเชื่อมานานเป็นหลักพันปี

ส่วนวาสนา พูดไปก็เหมือนเป็นคำไว้ปลอบใจตัวเองมากกว่า เช่น แข่งเรือแข่งพาย แข่งได้ แข่งบุญวาสนา แข่งไม่ได้

ตามความเป็นจริง บุญบาป ไม่สามารถพิสูจน์ได้ หักล้างก็ไม่ได้ ดูจะเป็นการโทษอะไรตื้นเขินไปหน่อย เพราะเราไม่ได้รับรู้ถึงเบื้องหลังคนมีวาสนา ว่ากว่าจะมาถึงจุดที่เราเห็นว่าเขามีวาสนานั้น เขาผ่านอะไรมาบ้าง

คิดอีกแง่ สิ่งที่ติดตัวเรามาแต่เราไม่ได้ปราถนามัน จะใช้กับคำว่า พรสวรรค์ ได้หรือเปล่า ตอนเราเกิดมาก็ไม่มีอะไรสักอย่าง พอโตมาหน่อย พ่อแม่ถึงได้เอาลูกไปอวดอ้าง ว่าลูกตนนั้น ทำอย่างนั้นอย่างนี้ได้ดีกว่าผู้อื่น

พรสวรรค์ ติดตัวมาเอง อาจไม่ได้เลือกเสมอไป

แต่พรแสวง ไม่มีติดตัว ต้องใช้วินัยสร้างมันขึ้นมา

คำนิยามมีเยอะมาก ยังไง ลองใส่รายละเอียด เฉพาะเจาะจงมากขึ้น อาจจะพอช่วยกันตีความได้ เข้าใจกว่านี้ค่ะ

สำหรับ "วาสนา" ผมเคยอ่านมาประมาณนี้ครับ

ฝึกทำความดีให้ชินจนเป็นธรรมดา

นั่นแหละจะเป็นคนที่เรียกว่า “มีวาสนาดี”

ความเชื่อผิดๆว่า “วาสนา” คือฟ้าบันดาลให้

ความจริง..วาสนาคนเราแก้ไขปรับปรุงได้

…. “ เวลานี้ มีถ้อยคำของพุทธศาสนาที่ถูกนำมาใช้อย่างผิดพลาด โดยเป็นความเชื่อแบบคลาดเคลื่อนบ้าง ไม่ครบไม่สมบูรณ์บ้าง เช่น คำว่า “วาสนา” เป็นคำที่ฟ้องชัดมาก ว่ามีความคลาดเคลื่อนจากพุทธศาสนาไปไกลลิบ จนกระทั่งวาสนากลายเป็นสิ่งที่ลอยลงมาจากฟากฟ้า ถ้าเป็นพุทธศาสนาก็ต้องเป็นสิ่งที่แก้ไขปรับปรุงได้ วาสนาจึงเป็นเรื่องที่แก้ไขปรับปรุงได้

…. “วาสนา” ไม่ได้ลอยมาจากฟากฟ้า แต่อยู่ที่ตัวเรา คือเป็นลักษณะประจำตัว ที่สะสมอบรมติดตัวมา เช่น คนนี้มีลักษณะการพูดอย่างนี้ บางคนพูดช้า บางคนพูดเร็ว บางคนพูดเป็นขวานผ่าซาก บางคนพูดคำไพเราะสละสลวย คนนี้เดินอย่างนี้ คนนั้นเดินท่าทางชดช้อย คนนี้มีท่าทางชอบรีบเร่ง คนโน้นเดินหงุบๆ หงับๆ อาการทั้งหมดทั้งปวงที่อบรม “สั่งสมมาเป็นลักษณะประจำตัว” เรียกว่า “วาสนา” คนเราจึงมีวาสนาไม่เหมือนกัน เป็นความเคยชินอย่างสนิทแน่น ซึ่งจะส่งผลเป็นตัวกำหนดวิถีชีวิตของคน เริ่มตั้งแต่เมื่อต้องไปสัมพันธ์กับคนอื่น ก็ทำให้เขามีภาพของตัวเราและความรู้สึกต่อเราอย่างใดอย่างหนึ่ง อันจะมีผลต่อเนื่องกว้างไกลออกไปตามภาพและความรู้สึกนั้น เช่น บางคนพอพูดสักคำหนึ่งคนฟังก็ไม่อยากฟังต่อไป อยากจะหันหลังให้เลย บางคนพูดอะไรออกมาคนอื่นอยากฟัง ก็ชวนให้อยากเข้าหา อยากสนทนาด้วย

…. วาสนาเป็นตัวกำหนดสำคัญในความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ มันเป็นเครื่องชี้ชะตาของคนไปด้วย เช่น เวลาจะเลือกคนไปทำงาน เขาดูคุณสมบัติต่างๆ ซึ่งสิ่งสำคัญก็คือ ดูวาสนาว่าเป็นอย่างไร วาสนาจึงอยู่ที่ตัวเรา ไม่ใช่มาจากฟากฟ้า เมื่อมองวาสนาเช่นนี้ เราก็จะเห็นว่าเป็นสิ่งที่ต้องแก้ไขปรับปรุง ไม่ใช่รอให้สวรรค์ส่งมา อย่างนี้เป็นต้น”

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ ( ป. อ. ปยุตฺโต )

ที่มา : การบรรยายพิเศษในการประชุมสัมมนาผู้บริหารกลุ่มโรงเรียนมัธยมศึกษา ระหว่างวันที่ ๑๐-๑๑ สิงหาคม ๒๕๓๘ จัดโดยกรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ จากหนังสือ “การศึกษากับการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์”