ჯვრის მონასტერი ❤️

ჯვრის მონასტერი, ჯაჭვის საყდარი — VI საუკუნის ტაძარი და მონასტერი, მდებარეობს მცხეთის აღმოსავლეთით, მდინარეების მტკვრისა და არაგვის შესართავთან, კლდოვანი მთის წვერზე. მცხეთის ჯვარი იუნესკოს მსოფლიო ხელოვნების საგანძურთა ნუსხაში შედის.

ქრისტიანობის მიღებისთანავე ამ ადგილას მეფე მირიანმა ხის მაღალი ჯვარი აღმართა, რომელსაც თაყვანს სცემდნენ კავკასიის სხვა ქრისტიანი ერებიც. ქართლის ერისმთავარმა გუარამმა ჯვრის გვერდით პატარა ეკლესია ააშენა, რომელსაც დღეს "მცირე ჯვარს" უწოდებენ. VI ს-ის ბოლოს და VII ს-ის დასაწყისში გუარამის ძემ – ერისმთავარმა სტეფამოზ I-მა მცირე ტაძრის გვერდით ააგო დიდი ტაძარი დღევანდელი ჯვარი, რომელიც ზედ გადაეხურა ხის ჯვარს. მცხეთის ჯვარი პირველი ნიმუშია ჯვრული ტიპის ეკლესიებისა, იგი ხუროთმოძღვრების სკულპტურული მორთვის ახალ საფეხურს წარმოადგენს. მონასტრის გარშემო სხვა არსებული ნაგებობები (კოშკი, გალავანი) უფრო გვიანდელია. ტაძრის ფასადებზე გამოსახულია როგორც რელიგიური ისე ისტორიული პირებიც, არის ძველი წარწერებიც.

ჯვრის მონასტრის მთავარი ტაძრის სამხრეთი მხრიდან გალავანში არის ჩასასვლელი წმინდა ნინოს წყაროზე. აღნიშნულ ადგილამდე ჩადის ვიწრო ბილიკი.

წმინდა პეტრე - პავლეს ეკლესია ❤️

წმინდა პეტრე – პავლეს ეკლესია და სამონასტრო კომპლექსი - მდებაორებს ქვემო ქართლში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, რომელიც აგებულია კვარცხლბეკივით ამაღლებულ ელიას მთაზე, ზღვის დონიდან 820 მეტრზე.

აქ ოდითგანვე ტაძარი იდგა, რომელიც წმინდა პეტრე და პავლე მოციქულების სახელობის ყოფილა. ბოლნისელი ეპისკოპოსის მეუფე ეფრემის (გამრეკელიძე) ლოცვა-კურთევით, ნატაძრალზე აიგო მოციქულების სახელზე ტაძარი და აქვე დაფუძნდა მამათა მონასტერი.

ანანურის კომპლექსი ❤️

ანანურის ციხის კომპლექსი — ფეოდალური ხანის (XVI-XVIII საუკუნეები) ციხესიმაგრე სოფელ ანანურთან. მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ მხარე მთიულეთში, საქართველოს სამხედრო გზაზე, ჟინვალის წყალსაცავის დასაწყისში, ზღვის დონიდან 900 მეტრზე.

წარსულში ეს ადგილი წარმოადგენდა არაგვის საერისთავოს მთავარ საკვანძო პუნქტს, სადაც თავს იყრიდა, ერთი მხრივ ჩრდილოეთიდან — თერგი-არაგვის ხეობებითა და მეორე მხრივ, ქართლის შუა ადგილებიდან, დუშეთის გავლით მომავალი მთავარი გზები.

კომპლექსში შემავალი ნაგებობებია: ზედა და ქვედა ციხე, გალავანი, კოშკები, ღვთისმშობლის ეკლესია, ღვთაების ეკლესია, ეკლესია ”მკურნალი”, სამრეკლო, რვაკუთხა საკანი და წყალსაცავები;

ანანურის ხუროთმოძღვრული ანსამბლი საქართველოს გვიანფეოდალური ხანის ერთ-ერთი საუკეთესო ძეგლია. ეს ტერიტორია (სოფელი) უძველესი დროიდან ყოფილა დასახლებული. თუმცა, ადრეული ნაგებობების კვალი არ შემორჩენილა. არაგვის საერისთავოს შექმნის შემდეგ იგი ამ საერისთავოში შედიოდა. აქ იყო არაგვის ერისთავთა მთავარი ციხე. მისი სტრატეგიული მნიშვნელობა საქართველოში ცენტრალური ხელისუფლების შესუსტების შემდეგ (XVII-XVIII სს) კიდევ უფრო გაიზარდა. იგი არაგვის ერისთავთა რეზიდენციას წარმოადგენდა. ამ პერიოდს განეკუთვნება ანანურის ციხის გამაგრება და აღდგენაც.

ანსამბლის ყველაზე ადრინდელი ნაგებობაა ხევსურული კოშკი, რომელიც ზედა ციხის ცენტრშია მოქცეული. იგი XIV საუკუნით თარიღდება. ზ ე დ ა ც ი ხ ე (ციტადელი) XVI-XVII სს-შია აგებული, ხოლო ქ ვ ე დ ა ც ი ხ ე - მოგვიანებით, XVIII ს-ში.

მთავარი ნაგებობის - ღვთისმშობლის ეკლესიის შესახებ მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვაწვდის მისი სამხრეთი ფასადის მარცხენა ნაწილის ვრცელი წარწერა, რომლის მიხედვით, ტაძარი 1689 წელს, ბარძიმ მდივანბეგის დაკვეთით აუგია ბოქაულთუხუცეს ქაიხოსრო ბაღსარაშვილს. ზედა ციხის დასავლეთ მონაკვეთში მდგარი ღვთაების ეკლესია XVI საუკუნის ბოლოს ან XVII საუკუნის I ნახევარშია აშენებული. მისი სალხინობლის წარწერა გვაუწყებს, რომ ’’ესე გუმბათი” (სალხინობელი) 1674 წელს აუგია ანა-ხანუმ აბაშიძის ასულს უდროოდ გარდაცვლილი სრულიად საქართველოს მდივანბეგ ედიშერ ერისთვისშვილს.

1743 წელს მეფე თეიმურაზ II-მ საერისთავო გააუქმა და ანანური მეფის ხელისუფლებას დაუქვემდებარა. ამიერიდან ის მეფის მოხელეთა რეზიდენცია გახდა. 1786 წელს ანანურის მიმდებარე ტერიტორია - სოფელი დაღესტნის ხანმა ომარმა ააოხრა. ისტორიული ცნობების მიხედვით, ის ამ დროს, ”მცირე ქალაქს” წარმოადგენდა, რომელშიც 100 კომლი ცხოვრობდა. 1791 წლის ერეკლე II-ის მიერ ძეთათვის დაწერილ განწესებაში ანანურის ციხე შვიდ უძლიერეს ციხეს შორის არის მოხსენიებული. მხცოვანმა მეფემ კრწანისის ველზე უთანასწორო ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ ამ ციხეს შეაფარა თავი.

სავაჭრო გზების გასაყარზე მდებარეობამ ამ პუნქტში ვაჭრობის განვითარება განაპირობა. აქ სამეფო საბაჟოც ყოფილა. განვითარებული იყო მეჭურჭლეობა, მაუდის წარმოება. XVIII საუკუნის II ნახევარში აქ ყოფილა სამეფო სამღებრო. XIX ს-ის I ნახევარში იოანე ბატონიშვილმა ანანურს ”ყასაბა ქალაქი” უწოდა.

1803-21 წლებში ანანური სამაზრო ცენტრი იყო. 1812 წლის კახეთის აჯანყების დროს ის რუსეთის ჯარებს გადაუწვავთ.

ზედაზნის მონასტერი ❤️

ზედაზნის მონასტერი - ერთ-ერთი უძველესი სამონასტრო კომპლექსი, ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, მცხეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტყით დაფარულ საგურამოს ქედზე, ზღვის დონიდან 1170 მეტრზე.

გადმოცემით იგი წარმართული სალოცავის ადგილას აუგიათ. მონასტრის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ძველი ბაზილიკა მინაშენებით. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

კომპლექსში შემავალი ნაგებობებია: იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია, ციხე-გალავანი და კლდეში ნაკვეთი სენაკები. ზედაზნის მთას სახელწოდება მიუღია ოდესღაც აქ აღმართული კერპის – ზადენის სახელიდან.

დღესდღეობით ზედაზნისა და საგურამოს ტყეები ნაკრძალადაა გამოცხადებული.

ისტორიული ცნობებით, ზედაზენზე ჯერ კიდევ II საუკუნის დასაწყისში (109 წელს) მდგარა ციხე-სიმაგრე (არ შემორჩენილა). VI საუკუნის შუა წლებში 13 ასურელი მამის წინამძღვარმა იოანემ შეარჩია „მთაი… მახლობლად მცხეთის აღმოსავლეთით-რე და ცხოველსა ჯუარსა ჩრდილოით კერძო, აღვიდა მთასა მას მაღალსა, რომელსა ჰრქვან ზედა-ზადენ". აქ "პოვა მცირე ქუაბი და შექმნა იგი წმიდად ეკლესიად, და დაემკვიდრნეს მუნ". ამის შემდეგ ეწოდა იოანეს ზედაზნელი. აქედან იოანეს თავისი მოწაფეები დაუგზავნია სამოღვაწეოდ ქართლისა და კახეთის სხვადასხვა კუთხეში, ხოლო თვითონ ერთ-ერთ მოწაფესთან ერთად დარჩენილა ზედაზენზე. ღრმად მოხუცებული იოანე 573 წელს გარდაიცვალა. ისმა მოწაფეებმა და თანამოღვაწეებმა იოანეს გვამი ჯერ თათას მონასტერში დაკრძალეს, მაგრამ მალე, წმინდანის ანდერძის თანახმად, „დიდითა პატივითა აღიყვანეს ადგილსავე თვისსა და მითვე ლუსკუმითა დაასუენეს ნაწილნი მისნი და შემდგომად მისსა აღაშენეს ეკლესიაი“. იოანე დასაფლავებული იყო მისთვის საგანგებოდ აშენებულ ეგვტერში. VIII საუკუნის მესამე მეოთხედში კათალიკოსმა კლემენტოსმა აქ ააგო სამნავიანი ბაზილიკა და იოანეს ეგვტერი მასში ჩართო, როგორც ბაზილიკის ჩრდილოეთ ნავის შემადგენელი ნაწილი. შემდეგ მონასტერი გაშენდა და კეთილმოეწყო.

ეკლესიაში შემორჩენილია მოხატულობის ძლიერ დაზიანებული ფრაგმენტები. საკურთხევლის მხატვრობა ორ რეგისტრად იყოფა. ზედა რეგისტრში კომპოზიცია თითქმის მთლიანად ჩამორეცხილია. ძნელად გაირჩევა იოანეს თავის, მაცხოვრის მდიდრულად მორთული ტახტის ნაწილი და ფეხსადგამი. თაღში გამოსახულია ვედრება. მეორე რეგისტრში ეკლესიის მამათა მოწითალო აგურისფერი კონტურებია. წმინდანები წარმოდგენილნი არიან ფრონტალურად, მთელი ტანით.

ზედაზნის ციხე და მონასტერი XI საუკუნემდე კახეთის სამეფოს მისადგომებს იცავდა. 1101 წელს დავით აღმაშენებელმა ზედაზნის ციხეში თავშეფარებული თურქ-სელჩუკთა და კახეთის მეფის კვირიკეს ლაშქარი საბოლოოდ გაანადგურა. მან კახთა მეფეს „წარუღო ციხე ზედაზენი“ და თავის თანამებრძოლს ნიანია ბაკურიანს გადასცა.

1479 წლიდან ზედაზნის მონასტერში ზედგენიძე-გურამიშვილების საგვარეულო საძვალე იყო. 1705 წელს აქ სამონასტრო ცხოვრება დროებით შეწყდა. XVIII საუკუნეში აიგო სამრეკლო და ბერის საცხოვრებელი სენაკი. ამავე საუკუნეში ეკლესია განაახლა კათალიკოსმა დომენტიმ. XIX საუკუნეში, ეპისკოპოს ალექსანდრე ოქროპირიძის წინამძღვრობის დროს, კვლავ განახლდა სამონასტრო ცხოვრება, ეკლესია გადახურეს „რკინის სახურავით“, დასავლეთ კედელში გაჭრეს შესასვლელი, მოაწყვეს გასასვლელი საკურთხევლიდან სამკვეთლოში და სხვ. 1889 წელს ეკლესია შეაკეთა გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსმა ალექსანდრემ. 1915-1922 წლებში მონასტერი გაპარტახდა. 1926-27 წლებში ეკლესიის X-XI საუკუნეების კანკელის ფრაგმენტები გიორგი ჩუბინაშვილის ხელმძღვანელობით ააწყო ა. ოლინკევიჩმა (ინახება ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში).

ლეგენდის მიხედვით ამ მთისათვის უწოდებიათ კერპი ზადენის (მოსავლისა და ნაყოფიერების წარმართული ღვთაების) სახელი, რომელიც ხალხის სათაყვანებელი გმირი ყოფილა და ბრძოლაში დაღუპილა. მეფე ფარნაობს (112- 99 წ. ძვ. წ.) ამ მთაზე აღუმართავს კერპი. ეს კერპი იდგა ამ მთაზე IV -საუკუნის პირველ ნახევრამდე, როდესაც საქართველომ ქრისტიანობა მიიღო.

სამონასტრო ნაგებობათაგან დღეისათვის შემორჩენილია ნათლისმცემლის სამნავიანი ბაზილიკა, კარიბჭე-სამრეკლო, გალავანი და ციხის სხვა ნაშთები. გეგმით კვადრატული ბაზილიკის შუა ნავი ვიწრო და მაღალია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. შესასვლელი სამხრეთიდანაა (დასავლეთი შესასვლელი გვიანდელია). სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნავები მთავარ ნავს აგურის თაღოვანი გასასვლელებით უკავშირდება. ჩრდილოეთი ნავის აღმოსავლეთ ნაწილში მოქცეულია VI-VII საუკუნეების მიჯნაზე აგებული დარბაზული ეკლესია, რომლის გეგმით სწორკუთხა აფსიდა გადახურილია კონუსურ ტრომპებზე დაყრდნობილი ნალისებრი კონქრით. საკურთხეველი აქ ოთხი საფეხურითაა ამაღლებული. იოანე ზედაზნელის ქვის კუბო (იგი XVII საუკუნეში უნდა იყოს გაკეთებული), "პატიოსანი ლუსკუმა", ერთი მესამედით საკურთხეველშია შეჭრილი. ჩრდილოეთ ნავის დასავლეთ ნაწილში წყლის აუზია. სამხრეთ ნავი ორი ნაწილისაგან შედგება, ეკლესიაში შესასვლელი მთავარი ნავიდანაა (ადრე კი დასავლეთიდან იყო). ძეგლი ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით, ნაწილობრივ აგურით. გვხვდება შირიმის ქვაც. ფასადები მარტივად და სადად არის გადაწყვეტილი, სარკმლები განლაგებულია ასიმეტრულად. მთავარი ნავის სარკმელი მორთულია "განედლებული" ჯვრის რელიეფით. ფასადზე ჯვრის მარტივი გამოსახულებაა.

ეკლესიას სამხრეთიდან თლილი ქვით მოპირკეთებული XVIII საუკუნის კვადრატული კარიბჭე ეკვრის. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარიბჭეზე აგურით ნაგები, ოთხმხრივ თაღოვანი სარკმლებით გახსნილი სამრეკლოს რვაწახნაგა ფანჩატური დგას.

ციხე-გალავანი XVII საუკუნით თარიღდება (ზოგიერთი ნაწილი განვითარებულ ფეოდალურ ხანას მიეკუთვნება). ნაგებია რიყის ქვით. გამოყენებულია თლილი კვადრები და აგურიც. ამჟამად ძლიერ დაზიანებულია. ციხე-გალავანი ეკლესიას სამი მხრივ ევლება (სამხრეთით მიუვალი ციცაბო კლდეა).

გალავანზე მიდგმულია ერთმანეთისაგან თითქმის თანაბრად დაშორებული ნახევარწრიული საბჯენები. გალავნის აღმოსავლეთით ციტადელის ნანგრევებია. ციტადელში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. შიდა ეზო ეკლესიის ეზოსთან შედარებით საკმაოდ მაღლაა, მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მონაკვეთში ნაგებობათა კვალი ჩანს.

სენაკები გამოკვეთილია ციცაბო მთის ფერდში, ნათლისმცემლის ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, თარიღდება ფეოდალური ხანით. სენაკებთან მისვლა ვიწრო ბილიკებით შეიძლება.

მანგლისის სიონი ❤️

მანგლისის სიონი მდებარეობს ქვემო ქართლში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის დაბა მანგლისთან.

ისტორიული წყაროების მიხედვით, ამ ადგილას პირველი ქვის ტაძარი ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების პერიოდში - IV საუკუნის 30-იან წლებში აგებულა. ლეონტი მროველის თანახმად, კონსტანტინე კეისრის მიერ მირიან მეფისათვის გამოგზავნილი ეპისკოპოსი იოანე, რომელსაც წმინდა რელიკვიები და უხვი განძეულობა მოჰქონდა საქართველოში ეკლესიათა ასაშენებლად, მცხეთაში ჩასვლამდე მანგლისში დაყოვნებულა, ტაძრის აშენება დაუწყია და ქრისტეს წმინდა ჯვრის ნაწილიც დაუტოვებია. V საუკუნეში ვახტანგ გორგასლის მიერ დაარსებულ საეპისკოპოსოებს შორის მანგლისი რიგით მეოთხედ მოიხსენიება.

ძეგლზე თვალნათლივ განირჩევა ორი სამშენებლო ფენა. პირველი - მარტივი ტეტრაკონქის (ტეტრაკონქი ქრისტიანული ხუროთმოძღვრების ტიპია, რომლის გეგმის საფუძველს აფსიდებით შედგენილი ჯვარი წარმოადგენს) გეგმის მქონე ტაძარია, რომელიც გარედან რვაწახნაგა მოხაზულობაში ეწერებოდა და გუმბათით იყო გადახურული. სავარაუდოდ, პირველი ფენა სწორედ ვახტანგ გორგასლის პერიოდს უნდა უკავშირდებოდეს.

აღსანიშნავია, რომ ამ ტიპის ტაძრებს შორის მანგლისი უადრესი ნიმუშია, ამიტომ მისი დეტალები, არქიტექტურული თვალსაზრისით, ერთგვარ ამოსავალ წერტილს წარმოადგენს საქართველოში ამ ტიპის ხუროთმოძღვრების განვითარების თვალსაზრისით.

VII საუკუნეში მანგლისი ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს შემოსევის დროს აოხრებულა და აქ დაცული სიწმინდეებიც გაუტაცებიათ. ისტორიული წყაროები მანგლისის შესახებ XI საუკუნის პირველ მეოთხედამდე ხანამდე დუმან. გიორგი I-ის (1014-1027 წ.წ.) მეფობის პერიოდში რადიკალურად შეიცვალა ტაძრის არქიტექტურა.

მანგლისის სიონმა საბოლოო ცვლილებები (რომლებითაც დღემდე მოაღწია) განიცადა XIX საუკუნის შუა ხანებში, რუსული მმართველობის დროს, ეგზარქოს ისიდორეს ინიციატივითა და ადგილობრივი რუსული პოლკის ოფიცრების მცდელობით. დაზიანებული ტაძარი გაწმინდეს და შეაკეთეს. მართალია ამის შემდეგ წირვა-ლოცვა აღდგა, მაგრამ ტაძრის ბევრი მნიშვნელოვანი დეტალი სამუდამოდ დაიკარგა.

მეტეხის წმ. აბო თბილელის ტაძარი ❤️

მეტეხის წმ. აბო თბილელის ტაძარი მდებარეობს ქალაქ თბილისში. მეტეხის ეკლესიის ქვემოთ კლდეზე, მტკვრის პირზე.

სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმინდესისა და უნეტარესის ილია II ლოცვა-კურთხევით რამოდენიმე წლის წინ გადაწყდა მეტეხის კლდის ძირში, ახალი ხიდის მიმდებარედ, წმიდა აბო თბილელის სახელობის ეკლესიის მშენებლობა. 1994 წლიდან არქიტექტორ რევაზ ჯანაშიას ხელმძღვანელობით საქართველოს საპატრიარქოს საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ცენტრში დაიწყო ეკლესიის პროექტზე მუშაობა. პროექტზე მუშაობისას და წმინდა ნიშის მხატვრული იერსახისა და მისი მდებარეობის დადგენის შესახებ ძველი მასალების მოძიებისას (საარქივო მასალები მოიძია საქართველოს საპატრიარქოს სიწმინდეთა მოძიებისა და დაცვის განყოფილების თანამშრომელმა ია გორგიშელმა), კლდის კიდეზე, მტკვრის პირას კლდეს „შეჭიდებულმა“ მცირე ზომის აგურის წყობამ მიიპყრო ყურადღება. ძველი თბილისის თანამედროვე მკვლევარების აზრით, წმიდა აბო თბილელის ნიში მთლიანად განადგურდა ახალი ხიდის მშენებლობისას. 1951 წელს სამლოცველო მიმდებარე კლდის დიდ ნაწილთან ერთად ააფეთქეს. აქედან გამომდინარე არქეოლოგიური გათხრების ჩატარება აზრს მოკლებული იყო. ამიტომ ადგილი მომავალი ტაძრისათვის მიახლოებით განისაზღვრებოდა. ვითარება შეიცვალა მას შემდეგ, რაც თბილისის ეთნოგრაფიულ მუზეუმში მიკვლეულ იქნა მეტეხის პლატოზე მეფის რუსეთის მიერ აშენებული ციხის ადრეული მაკეტი, რომელზეც საგანგებოდ არის აღნიშნული აბო თბილელის ნიში (პორტიკი). ამას თან დაერთო ერმაკოვის ფოტოზე - „მეტეხის ხიდი“, აბო თბილელის ნიშის მიკვლევა. მაკეტზე და თვით ადგილზეც გადაზომვების შედეგად, ასევე მოძიებული ფოტო-საარქივო ტოპოგრაფიული მასალების შეჯერებით დადგინდა, რომ ის აგურის წყობა, რომელიც მეტეხის კლდის ძირზე იყო შეზრდილი, ძველი, XIX ს-ში აგებული სამლოცველოს ნაწილი შეიძლება ყოფილიყო. მოგვიანებით საისტორიო არქივში მიკვლეულ იქნა წმიდა აბო თბილელის ნიშის გეგმა, რომლის აგებაც სურდათ ამ წმინდა ადგილზე.

1994 წელს, 23 ნოემბერს, გიორგობა დღეს დაიწყო მომავალი ტაძრის მშენებლობისათვის ადგილის გაწმენდის სამუშაოები. ტერიტორია გასუფთავდა 3-4 მეტრის სიმაღლის ნაყარი მიწისაგან. შემდგომმა სამუშაოებმა მთლიანად წარმოაჩინა ნიში-პორტიკი, რომელსაც ზედა ნაწილი მონგრეული ჰქონდა. კერძოდ, ორი სვეტის ნანგრევი ბაზისებითურთ და სვეტებს შორის ჩადგმული წითელი მართკუთხა ზომის ტუფის ქვა. მოგვიანებით, სისხლისფერი ქვის ქვედა დონეზე აღმოჩნდა იმავე ზომის სწორკუთხა ქვა და მის გვერდით მცირე ზომის ქვები. იქვე ახლოს წარმოჩნდა მოწამეთა ხიდის ბურჯი. აქვე მოხდა ერთი მეტად ღირსშესანიშნავი მოვლენა. წმიდა აბოს ნიშის მიწაყრილით დაფარულ ტერიტორიაზე მოჭრეს მომცრო ნაძვის ხე. თბილისის ფერიცვალების დედათა მონასტერში ნაძვის მორი გადახერხეს და გადანაჭერზე ჯვრის გამოსახულება აღმოჩნდა. ქართულმა ეკლესიამ იგი ჭეშმარიტ ხელთუქმნელ ჯვრად, ღვთის ნებით მოხდენილ სასწაულად აღიარა. ამჟამად ჯვარი კრწანისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიაშია დაცული.

1995 წლის 21 იანვარს, წმიდა აბო თბილელის ხსენების დღეს, სამარტვილესთან სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია II პარაკლისი გადაიხადა. 1996 წლის 21 იანვარს, წირვის შემდეგ, სიონის ტაძრიდან კათოლიკოს-პატრიარქი თბილისის სამღვდელოებასთან ერთად წმიდა აბოს ნიშისაკენ გაემართა. ამავე დროს კრწანისის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიის სამღვდელოებამ და მრევლმა გაიარა 1900 წელს კირიონის მიერ განვლილი გზა აბოს ნიშამდე. მსვლელობას წინ უძღოდა ლაშა კინწურაშვილის მიერ შექმნილი წმიდა აბო თბილელის ხატი. ნიშთან კათოლიკოს-პატრიარქმა წმიდანის სავედრებელი პარაკლისი გადაიხადა.

1996 წელს, 17 მარტს, ჯვრის თაყვანისცემის დიდი დღესასწაულის დღეს იკურთხა წმიდა აბო თბილელის ტაძრის საძირკველი. კურთხევა აღასრულა კრწანისის წმიდა ნიკოლოზის ტაძრის წინამძღვარმა დეკანოზმა ბესარიონ მენაბდემ.

არქიტექტურა: წმიდა აბო თბილელის მომავალი ტაძარი წარმოადგენს მცირე ზომის ორნავიანი ტიპის ბაზილიკას (დაახლ. 5x7). ორივე ნავის გადახურვა ცალფერდაა. ტაძარი კლდეს უერთდება და ბუნებრივად გადაიზრდება მასში.

წმიდა აბო თბილელის მშენებლობა მიმდინარეობს. ტაძარი შენდება დიდი კვადრებით, კირის დუღაბით. აშენებენ სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებული მოქანდაკეები - ვახტანგ ბოჭორიშვილი, ზაზა ფანცულაია, დავით გომართელი და გიორგი ხელაძე. მშენებლობას აფინანსებს დვალიშვილების ოჯახი და მათთან ერთად მორწმუნე მრევლის წარმომადგენლები.

გაზეთი „საპატრიარქოს უწყებანი“ № 6(57), 2000 წ.

ზენადრისის ეკლესია ❤️

ზენადრისის ეკლესია მდებარეობს შიდა ქართლში, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზენადრისში.

ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა. ნაგებია ნათალი ქვიშაქვის კვადრებით დუღაბზე, წყობის ჰორიზონტალობა ძირითადად დაცულია. აღმოსავლეთით დაბალ ცოკოლზე დგას. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კედელშია (კარის თავსართის ფორმა არ ირკვევა). აღმოსავლეთის სარკმელი ვიწრო, სწორწირთხლებიანი და თაღოვანია. სარკმლის თავსართი გაფორმებულია რელიეფური წარბით, რომელზეც ჯვარია აღმართული (ტიპური IX-X საუკენეების ტაძრებისთვის). საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს მცირე სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული დარბაზისგან. გრძივი კედლების შუაში თითო ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლის პროფილირებულ კაპიტელებზე კამარის საბჯენი თაღები გადადის. ასეთივე ნახევარპილასტრებია დასავლეთი კედლის კუთხეებში, პილასტრთა ქვედა საფეხურებიდან გრძივი კედლების დეკორატიული თაღედია გადაყვანილი. ტაძარი დაზიანებულია, ჩამოშლილია კონქი, კამარა და სამხრეთი კედლის უდიდესი ნაწილი.

თბილისის ჯვარის მამის ეკლესია ❤️

თბილისის ჯვარის მამის ეკლესია მდებარეობს თბილისში, ძველი თბილისის რაიონში, ისტორიულ უბან ქვემო კალაში.

ჩვენამდე მოღწეული ძეგლი XVI საუკუნეშია აგებული. დ. ჩუბინაშვილის ლექსიკონის მიხედვით, „ჯვარის მამა“ იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის წინამძღვარს ნიშნავს. 1921 წლამდე ძეგლი იერუსალიმის საპატრიარქოს ეკუთვნოდა და საზღვარგარეთულ ქართულ მონასტრებს მეტოქეობდა საუკუნეების მანძილზე. დიდი ხნის განმავლობაში თავისი სახსრებით ინახავდა იერუსალიმის ქართველთა მონასტერს. ძეგლი ინტერესს იწვევს, როგორც ამ დროს ამოტივტივებული ტიპის — გუმბათოვანი ეკლესიის ერთ-ერთი ვარიანტის — კუპელჰალეს ნიმუში.

პლატონ იოსელიანი ასახელებს ხუთ ეკლესიას, რომელსაც საფუძველი ჩაეყარა ვახტანგ გორგასლის დროს: სიონი, ანჩისხატი, წმინდა ჯვარის, ბეთლემის და წმიდა მიქაელ მთავარანგელოზის. ასე რომ, გადმოცემის თანახმად, V საუკუნის II ნახევარში ჯვარის მამა ვახტანგ გორგასლის დროს აშენდა და მას „გოლგოთა“ ეწოდებოდა. ეგნატე იოსელიანის მიერ შედგენილ კატალოგში „მონასტრები, ეკლესიები ტფილისსა და მის მიდამოებში“ ვკითხულობთ:

„ტფილისსა შინა არის ჯუარის ეკკლესია ქვით-კირისა, გუმბათიანი. არა ჰსჩანს დრო აღშენებისა მისისა და არც ააღმაშენებელი. მხოლოდ წერილ არს, რომელ განაახლა იმერლის შვილმან და არის იგი მიწერილ იერუსალიმად წმიდისა საფლავისადმი. ამისთვის უპყრიესთ იგი ბერძენთა საარხიმანდრიტოდ მათდა.“

1921 წლამდე ეკლესია ფორმალურად ეკუთვნოდა იერუსალიმის საპატრიარქოს. მიუხედავად საქართველოს ეკლესიის ანტიოქიისადმი იერარქიული დამოუკიდებლობისა, საქართველოს მეფეებს გაუმართავთ იერუსალიმის ეკლესიის, ვითარცა ყოველთა ქრისტიანთა დედის, საყდარი. ეს ეკლესია ყოველთვის ეკუთვნოდა იერუსალიმის სამი ეკლესიის—წმინდა ელიას, წმინდა ჯვრის და წმინდა იაკობის—მონაზვნებს. ვახტანგ ბერიძე წერს: „ეკლესიისათვის ამ სახელის შერქმევა იმით აიხსნება, რომ იგი იერუსალიმის საპატრიარქოს ეკუთვნოდა და იქაური ქართული მონასტრების ბერების მეტოქი იყო. ყველაზე ადრე წერილობით წყაროებში „ჯვრის მამის“ სახელწოდება გვხვდება გიორგი მეფის ერთ წყალობის წიგნში, რომელიც 1678 წელს მიეკუთვნება და ჯვარის მამის მონასტრისადმია ბოძებული:

„გკადრეთ და მოგახსენეთ ცხოველსმყოფელს ჯვარის მონასტერს ამ ცირე შესაწირავი, ვითარც ქალაქში თქვენის მონასტრის ბერისა და ჯვარისმამას სახელი არა ჰქონდა, შემოგწირეთ ქალაქს გალავანს გარეთ კარის პირდაპირ, მამუკას ნაქონი სასახლე.“

ვახუშტის „აღწერაში“ თბილისის ეკლესიათა შორის, სიონის შემდეგ მოხსენიებულია „ეკლესია ჯვარის, გუნბათიანი, შვენიერი, რომელიც განაახლა იმერლიშვილმან“. 1795 წელს აღა-მაჰმად-ხანის მიერ თბილისის აღებისას ეკლესია კვლავ იავარქმნილა. 1825 წელს წინამძღვარმა ბენედიქტემ, შემდგომში ბეთლემის ეპისკოპოსმა პალესტინაში, შენობა შეაკეთა და დასავლეთი მხრიდან მინაშენი დაამატა– „სწორკუთხა სათავსის ფერული კამარით სრულდებოდა, მეორე სართულზე სამრეკლო იყო. სათავსი ეკლესიას ფართო თაღით უკავშირდებოდა, ეს მინაშენი დაანგრიეს 1920-იან წლებში. “ – წერს ნ. გენგიური, ხოლო 1999–2000 წლებში კვლავ აღადგინეს.

ჟინვალის ჯვარპატიოსნის ეკლესია ❤️

ჟინვალის ჯვარპატიოსნის ეკლესია მდებარეობს მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალის აღმოსავლეთ ნაწილში. განეკუთვნებოდა განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1974 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესია ნაგები იყო კირქვითა და შირიმით. სამხრეთიდან ეკვროდა სამი სათავსისგან შემდგარი გვიანდელი მინაშენი. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა - მინაშენის ერთ-ერთი სათავსიდან. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელი იყო გაჭრილი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმული იყო მთლიანი ქვისგან გამოკვეთილი ტრაპეზი. საკურთხეველი ეკლესიის დანარჩენი სივრციდან გამოყოფილი იყო შირიმის ქვით ნაწყობი კანკელით. საკურთხევლის სარკმლის გარდა დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილი იყო თითო სწორკუთხა სარკმელი. ეკლესია გადახურული იყო ფიქლის ორფერდა სახურავით. ეკლესიის შიგნით გაითხარა ერთი, ხოლო გარეთ ოთხი ქვისსამარხი და ორი აკლდამა.

ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით, 10 მეტრზე, გაითხარა ნატეხი ქვით ნაგები, განვითარებული შუა საუკუნეების მოზრდილი საცხოვრებელი შენობა, რომელიც ორი, თითქმის თანაბარი ზომის, სწორკუთხა სათავსისგან შედგებოდა. მათგან ერთში აღმოჩნდა კერა, მეორეში - ექვსი ქვევრი და ორი თონე.

ეკლესიის სამხრეთ მინაშენში და საცხოვრებელ შენობებში აღმოჩნდა XVIII საუკუნის განძი. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

ტაძრის ნახვა ზამთრის პერიოდშია შესაძლებელი როდესაც წყალსაცავში წყლის დონე იკლებს.

კაცხის სვეტი ❤️

კაცხის სვეტი ზეცისკენ მიმავალი საფეხურია, ეს არის ადგილი, სადაც გამეფებულ მარადიულ სიწყნარეში ღმერთის არსებობას იგრძნობთ.

კაცხის სვეტი მდებარეობს იმერეთში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტში. ის მიიჩნევა ჭიათურის სიმბოლოდ, რადგან აქ ძირითადად ამ ბუნების შედევრის სანახავად მოდიან. კაცხის სვეტზე არსებულ პაწაწინა მონასტერში ერთადერთი განდეგილი ცხოვრობს. სამწუხაროდ, კაცხის სვეტზე ქალები არ დაიშვებიან. მისი სიმაღლე დაახლოებით 40 მეტრია. იყო დრო, როდესაც კაცხი კერპთაყვანისმცემლობის მთავარ ადგილს წარმოადგენდა. მოგვიანებით, ის იმ ქრისტიანთა თავშესაფრად იქცა, რომელთაც სურდათ ამქვეყნიურ ცდუნებებს გაქცეოდნენ. აქ არის 131 საფეხურიანი კიბე, რომელიც განდეგილს თითქოს ზეცისკენ მიუძღვება. კიბეზე ასვლას დაახლოებით 20 წუთი სჭირდება.

რაც შეეხება ხედებს, ნამდვილად თვალწარმტაცია. აქ შეგიძლიათ დაინახოთ, თუ როგორ უერთდება ხმელეთი ზეცას.

კაცხის სვეტთან ასასვლელად პირველ რიგში ჭიათურაში უნდა ჩახვიდეთ. (თბილისში დიდუბიდან ყოველ საათში ერთხელ გადის სამარშრუტო ტაქსი. დაახლოებით 3 საათი სჭირდება ჭიათურაში ჩასვლას.

ბოლნისის სიონი ❤️

ბოლნისის სიონის ტაძარი - სამნავიანი ბაზილიკა მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ბოლნისში.

ბოლნისის ტაძრის ფასადებმა შემოგვინახა საქართელოში არსებული უძველესი ქართული წარწერები. ბოლნისის სიონში, პირველად ქართულ არქიტექტურაში, გვხვდება აგრეთვე რელიეფური სკულპტურული გამოსახულებანი (ხარის თავი, სხვადასხვა ფრინველი და ცხოველი), რომლებიც წინაქრისტიანულ ხანასთანაა დაკავშირებული, მაგრამ შეთვისებულია ქრისტიანული სარწმუნოების მიერ.

ტაძარში ასევე გვხვდება ქრისტიანული სიმბოლოს - ჯვრის სხვადასხვაგვარი გამოსახულებანი. ერთ-ერთი (ბოლოებგაფართოებული ჯვარი წრიულ ჩარჩოში) „ბოლნური ჯვრის“ სახელითაა ცნობილი.

ბოლნისის სიონი ერთ-ერთი უდიდესი ბაზილიკათაგანია საქართველოში. განეკუთვნება V საუკუნეს. VIII საუკუნეში ტაძარზე აღმოსავლეთიდან მცირე სამლოცველო მიაშენეს. დროთა განმავლობაში დაინგრა ჩრდილოეთის თაღებიანი სტოა-გალერეა. 1634 წელს სპარსელების შემოსევის შედეგად ტაძარი ძლიერ დაზიანდა, დაზიანება ძირითადად შეეხო კამარებსა და დასავლეთის კედელს, რომელიც XVII საუკუნეში როსტომ მეფისა და მარიამ დედოფლის ბრძანებით აღადგინეს. ამ დროს იქნა გაჭრილი დასავლეთის კარიც. ამავე საუკუნის ბოლოს გიორგი XI-ის ბრძანებით ბოლნელმა ეპისკოპოსმა ნიკოლოზმა ეკლესია კვლავ შეაკეთა, მოახატვინა და ტაძრის სამხრეთ-დასავლეთით სამრეკლოც აღმართა. ამის შესახებ გვამცნობს სამრეკლოზე განთავსებული წარწერა. ეს შეკეთებები უმთავრესად აგურით იყო შესრულებული.

ტაძრის აშენების ზუსტი თარიღის დადგენა მოხერხდა მის ფასადზე არსებული სამშენებლო წარწერის მეშვეობით. წარწერა გვამცნობს: ”შეწევნითა წმიდისა სამებისაითა ოც წლისა პეროზ მეფისა ზე ხიქმნა დაწყებაი ამის ეკლესიისაი და ათოთხმეტ წლისა სემდგომად განეშორა”. დღეს წარწერიანი ფილა საქართველოს ხელოვნების მუზეუმშია დაცული (ადგილზე კი ასლია ჩასმული). ბოლო სარესტავრაციო-საკონსერვაციო სამუშაოები ტაძარს 1970-1971 წლებში ჩაუტარდა.

ქვათახევის მონასტერი ❤️

ქვათახევის მონასტერი შიდა ქართლის მხარეში, კასპის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს. იგი XII-XIII საუკუნეების ძეგლია, ქართლის უმთავრეს მონასტრად ითვლებოდა და დიდებულები მფარველობდნენ. თემურ ლენგის ლაშქრობისას, 1386 წელს, მონასტერი დაარბიეს და როდესაც ტაძარს შეფარებულმა მონაზვნება და სოფლის მცხოვრებლებმა ქრისტიანობის უარყოფაზე უარი თქვეს, ისინი ერთად გამოკეტეს და ეკლესიას ცეცხლი წაუკიდეს. XV საუკუნეში მეფე ალექსანდრე დიდმა ქვათახევის მონასტერი აღადგინა. 1735-1740 წლებში მონასტერი დაიკეტა, აქ დაცული სიწმნიდეები კი მონასტერთან ახლოს, გამოქვაბულში გადამალეს. XVIII საუკუნის ბოლოს ეკლესია კვლავ მოქმედი გახდა და გადამალული განძიც მონასტერს დაუბრუნდა. გადმოცემის თანახმად ეკლესიის საძირკველში ჩატანებულია ღვთისმშობლის სამოსის პატარა ნაწილი (თავად ტაძარიც ღვთისმშობლის სახელობისაა). ასევე მონასტრის უდიდეს სიწმინდეს წარმოადგენს წმ. იოანე ნათლისმცემლის წმინდა ნაწილი. ქვათახევი ძველი ქართული მწიგნობრობის ერთ-ერთი კერაც იყო, დღემდე მოღწეულია მონასტრის ბიბლიოთეკის რამდენიმე ხელნაწერი.

ქვათახევის სამონასტრო კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობისგან შედგება, ესენია: ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია, გალავანი, კოშკი, სატრაპეზო, სამრეკლო და საცხოვრებელი სენაკები.

ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია XII-XIII საუკუნეების ჯვარგუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი არქიტექტურული თვალსაზრისით ახლოსაა ბეთანიის ეკლესიასთან. ფასადები მოპირკეთებულია თლილი თეთრი ქვის კვადრებით. შიგა სივრცეს ჯვრის მკლავები და გუმბათი ქმნის. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მკლავები ჩრდილოეთისა და სამხრეთის მკლავებთან შედარებით უფრო გრძელია და კამარებითაა გადახურული. გუმბათის ყელზე გადასვლა განხორციელებულია აფრებით. ტაძარი მოხატული ყოფილა, მაგრამ ხანძარმა მოხატულობა სრულიად გაანადგურა და ამჟამად კედლები შელესილია. ფასადები უხვადაა დეკორირებული, გუმბათი მთლიანად მდიდრული ჩუქურთმებითაა შემკული. ეკლესიას ორი კარიბჭიანი შესასვლელი აქვს, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. დასავლეთის კარიბჭე მოგვიანებითაა მიშენებული, XVII საუკუნის მეორე ნახევარში. ქვათახევის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია იმ ძეგლთა ჯგუფს მიეკუთვნება, რომლებშიც საბოლოოდ შემუშავდა ქართული გუმბათოვანი ტაძრის კანონიკური ფორმები.

ქვათახევის მონასტრის გალავნის კედლები სხვადასხვა სიმაღლისაა, რადგან იგი რთულ რელიეფს მიუყვება. კარიბჭე სამხრეთითაა. დასავლეთითა და სამხრეთით სხვადასხვა პერიოდის ნაგებობებია განლაგებული. გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში ნატეხი ქვით ნაგები სატრაპეზო დგას, რომელშიც ორი დიდი ბუხარია შემორჩენილი. დასავლეთით XIX საუკუნით დათარიღებული საცხოვრებელი სენაკებია მიშენებული, რომლებსაც წინ საერთო დერეფანი აქვთ. გალავანში ასევე ჩართულია ნატეხი ქვით ნაგები, ორსართულიანი კოშკი. ორივე სართული საცხოვრებლად იყო განკუთვნილი. კოშკი მრავალჯერ გადაუკეთებიათ.

სამრეკლო 1872 წელსაა აგებული. იგი გეგმით ხუთწახნაგა ნაგებობაა, რომელიც ორსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. სამრეკლო ყველა მხარეს გახსნილია სვეტებზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღებით. აქვს ქვის, კონუსური სახურავი.

ქვათახევის მონასტერი შიდა ქართლის მხარეში, კასპის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, სოფელ წინარეხიდან 5 კმ-ის, კასპიდან კი 14 კმ-ის დაშორებით. მონასტერთან მიდის სამანქანო გრუნტიანი გზა.

რკონის მონასტერი ❤️

რკონის სამონასტრო კომპლექსი შიდა ქართლის მხარეში, კასპის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჩაჩუბეთის მიმდებარედ, ნასოფლარ რკონის ტერიტორიაზე მდებარეობს. XII-XIII საუკუნეებში რკონზე შიდა ქართლს ჯავახეთთან, თრიალეთთან და ახლო აღმოსავლეთთან დამაკვშირებელი მნიშვნელოვანი სავაჭრო და სამხედრო-სტრატეგიული გზა გადიოდა. ამან რკონში სამონასტრო აღმშენებლობას შეუწყო ხელი. თემურლენგის ჯარებმა, 1400 წელს, სოფელი და ირგლივ მდებარე ეკლესია-მონასტრები დაარბიეს. XVI-XVIII საუკუნეებში რკონი კვლავ საკმაოდ კარგად გამაგრებული პუნქტი იყო, თუმცა დროთა განმავლობაში სოფელი თანდატან დაიცალა. სამონასტრო კომპლექსი საუკუნეების განმავლობაში მრავალჯერ გადაკეთდა. ძირითადად მშენებლობის სამი ფენა გაირჩევა: VII ს, XIII-XIV საუკუნეების მიჯნა და XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნა. 1905 წელს, რკონში სახელოსნო-ლაბორატორია ფუნქციონირებდა, სადაც შეიარაღებული აჯანყებისათვის საჭირო იარაღსა და ფეთქებად ნივთიერებებს ამზადებდნენ.

რკონის სამონასტრო კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობისგან შედგება: ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია, კარიბჭე, სამლოცველო, სატრაპეზო, კოშკი, სამრეკლო, ნათლისმცემლის ეკლესია, თამარის ხიდი და ბერების სენაკები.

ღვთისმშობლის ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკაა და VII საუკუნის მეორე ნახევარს მიეკუთვნება. ნავები ერთმანეთისგან სვეტებითაა გამოყოფილი. სვეტების თაღები თითქმის ნახევარწრიული მოხაზულობისაა. ტაძრის გადახურვა კამაროვანია. ეკლესიას აქვს პასტოფორიუმები და სამი შესასვლელი. ინტერიერში სხვადასხვა პერიოდის მხატვრობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ძირითად სივრცეში და სადიაკვნეში შემორჩენილი ფრაგმენტები XII საუკუნით თარიღდება, ეკლესიის სამკვეთლოში XVII საუკუნის მოხატულობაა, შესასვლელის სამხრეთ წირთხლზე საერო პირის გამოსახულებაა, რომელიც არაუგვიანეს X საუკუნეს განეკუთვნება. ეგვტერის მოხატულობა კი განვითარებული ფეოდალური ხანისაა.

ტაძარს XIII საუკუნის მეორე ნახევარში კარიბჭე მიაშენეს. მის ცენტრალურ ნაწილში გეგმაში კვადრატის ფორმის, ცილინდრული კამარით გადახურული ეკვდერია. ფასადები მორთული დეკორატიული ნახევარსვეტებიანი თაღედით. ჩუქურთმებითაა შემკული ნახევარსვეტების ბაზისები, კაპიტელები, თაღი და სარკმლის საპირეები.

XIII საუკუნის მეორე ნახევარს განეკუთვნება დარბაზული სამლოცველოც. სამლოცველოს ფასადები მოპირკეთებულია თლილი ქვით და მორთულია დეკორატიული თაღებითა და ჩუქურთმები. სამლოცველოში შემორჩენილია XIII-XIV საუკუნეების მხატვრობის ფრაგმენტები.

მთავარი ტაძრის ჩრდილო-დასავლეთით XIII-XIV საუკუნეების მიჯნით დათარიღებული სატრაპეზოა. იგი ნაგებია ნატეხი ქვით და 6 საბჯენ თაღზე დაყრდნობილი შეისრული კამარითაა გადახურული. სატრაპეზო ამჟამად ძალიან დაზიანებულია.

სატრაპეზოდან სამხრეთ-დასავლეთით კოშკი დგას. შემორჩენილია მხოლოდ სამი სართული. პირველ და მეორე სართულს თითო სარკმელი აქვს, მეორე სართულზე გაჭრილია შესასვლელი.

XVII-XVIII საუკუნეებით დათარიღებული, ორსართულიანი სამრეკლო მთავარი ეკლესიიდან ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს. პირველ სართულზე ნაგებობის თანადროული მხატვრობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. მეორე სართული აგურით ამოყვანილ, ცილინდრულ ფანჩატურს წარმოადგენს, რომელიც 8 ღია თაღითაა გახსნილი. ფანჩატურს თლილი ქვის ლავგარდანი შემოუყვება.

ღვთისმშობლის ეკლესიის სამხრეთით XIII-XIV საუკუნის მიჯნით დათარიღებული ნათლისმცემლის ეკლესია დგას. იგი თლილი ქვის სხვადასხვა ზომის კვადრებით ნაგები დარბაზული ეკლესიაა. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. კამარის საბჯენი თაღები პილასტრებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ფასადები დეკორატიული თაღედითაა მორთული. თაღედების ნახევარსვეტების კაპიტელები და ბაზისები, ასევე სარკმლებიც, მოჩუქურთმებულია. მოგვიანებით ეკლესიას დასავლეთიდან კარიბჭე მიაშენეს.

რკონის „თამარის ხიდი“ მდინარე თეძამზეა გადებული სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე. იგი XII-XIII საუკუნეებით თარიღდება. ნახევარწრიული ხიდი ერთ მთლიანობას წარმოადგენს და 12,5მ სიგრძისაა, სიგანე კი 2,2მ-ა. ხიდის ბურჯები ბუნებრივ კლდოვან საფუძველს ეყრდნობა და ნაგებია ნატეხი ქვით კირის დუღაბზე. იგი შემორჩენილია თავდაპირველი სახით. აქ გადიოდა შიდა ქართლის თრიალეთთან დამაკავშირებელი გზა.

ერთაწმინდის წმინდა ესტატეს სახელობის ეკლესია ❤️

ერთაწმინდის წმინდა ესტატეს სახელობის ეკლესია შიდაქართლის მხარეში, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერთაწმინდაში მდებარეობს. იგი XIII საუკუნის ჯვარგუმბათოვანი ტაძარია. თავად სახელი ერთაწმინდა წმინდა ესტატესთან არის დაკავშირებული, ესტატე წმინდის სახეცვლილ ფორმას წარმოადგენს. ტაძარი არაერთხელ დაზიანებულა მიწისძვრისა თუ შემოსევების დროს და მრავალჯერ აღუდგენიათ. XVII საუკუნის დასაწყისიდან ერთაწმინდის ეკლესია თარხნიშვილთა საგვარეულოს ეკუთვნოდა. მომდევნო პერიოდებში სააკაძეების საგვარეულო საძვალე იყო. აქ არის დაკრძალული გიორგი სააკაძის მოწამებრივად დაღუპული ვაჟის - პაატას მოკვეთილი თავი. ძეგლი სტილისტიკით XII-XIII საუკუნეების ტაძრების, იკორთის, ფიტარეთის, ბეთანიის, ქვათახევისა და წუღრუღაშენის მსგავსია.

ერთაწმინდის კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობას მოიცავს: წმინდა ესტატეს ტაძარი, გალავანი, სამრეკლო და სამონასტრო და სამეურნეო ნაგებობების ნაშთები.

ერთაწმინდის წმინდა ესტატეს სახელობის ეკლესია ჯვარგუმბათოვანი ნაგებობაა. ტაძრის გუმბათი, რომელიც თავიდან უფრო ვიწრო და მაღალი ყოფილა დღევანდელთან შედარებით, ბემის კედლებსა და თავისუფალ მდგომ ორ ბურჯს ეყრდნობა. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელზე გადასვლა აფრებით ხორციელდება. ნაგებობას ორგვარი გადამხურავი კონსტრუქცია აქვს, ცილინდრული კამარა და სფერული კონქი. საკურთხეველი და ორ სართულად განლაგებული გვერდის ოთახები წაგრძელებულია და ძირითად სივრცესთან შედარებით ერთი საფეხურით ამაღლებულია. ფასადებს XIII საუკუნის I ნახევრის მდიდრული მორთულობა ამკობს. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს - დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. გარედან სამივე კარი სწორკუთხაა, შიგნიდან კი დასავლეთ და ჩრდილოეთ შესასვლელებს დიდი და ღრმა ყრუ ლუნეტები აქვთ. ტაძარი ნაგებია კარგად თლილი მოყვიტალო ქვით.

გალავანი განვითარებული შუასაუკუნების გვიანდელ პერიოდს მიეკუთვნება. იგი იმდენად მაღალი ყოფილა, რომ გარედან მხოლოდ თაძრის გუმბათი მოჩანდა. ბრტყელი ნატეხი ქვით ნაშენ გალავანს შვიდი კოშკი ჰქონია, თუმცა დღესდღეობით მხოლოდ ორი მათგანის ნაშთებია შემორჩინილი.

გალავნის ჩრდილოეთ ნაწილში ჩართულია სამრეკლო, რომელიც პირვანდელი სახით არ არის შემორჩენილი. იგი რამდენიმე ათეული წლის წინ დაუნგრევიათ და ახალი, უფრო ფართო სამრეკლო აუგიათ. ზედა სართული მრგვალია და ოთხივე მხარეს ტაღოვანი ღიობებითაა გახსნილი. სამრეკლოს სფერული კამარა თაღების შეერთების ადგილზე გადაყვანილ აფრებს ეყრდნობა.

ერთაწმინდის წმინდა ესტატეს ეკლესიის ინტერიერის უმეტესი ნაწილი შელესილია. ტაძრის ჩრდილოეთის მკლავის ჩრდილოეთ კედელზე სამრეგისტრიანი მოხატულობაა. ზედა რეგისტრში ნადირობიდან დაბრუნებული წმ. ესტატეს გამოსახულებაა, რომელიც თავის ცოლს სასწაულის ამბავს უყვება. აქვეა გამოსახული ასევე სუფრასთან მსხდარი მათი ორი შვილი. მეორე რეგისტრში წმ. ესტატე თავისი ოჯახით მღვდელმთავრის წინაშე დგას. მესამე რეგისტრში კი საზეიმო ხასიათის კომპოზიციას ვხედავთ, რომელზეც სადა ფონზე ფრონტალურად მდგომი 4 წმინდანია გამოსახული. ეკლესიის მოხატულობა არა უადრეს XVII საუკუნეშია შესრულებული.

ერთაწმნდის სამონასტრო კომპლექსი შიდა ქართლის მხარეში, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერთაწმინდაში მდებარეობს, კასპიდან 20 კმ-ის დაშორებით. ეკლესიასთან მიდის სამანქანო გზა.

სამთავისის ამაღლების კათედრალი ❤️

სამთავისის კომპლექსი შიდა ქართლის მხარეში, კასპის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს. იგი XI საუკუნის ძეგლია, ტაძრის წარწერებში აგების თარიღად მითითებულია 1030 წელი. XII საუკუნის მეორე ნახევრიდან XIII საუკუნის დასაწყისამდე, სამთავისი ჯერ ქართლის კათალიკოსს - მიქაელს ეკავა, შემდეგ - მწიგნობართუხუცეს ანტონ ეპისკოპოსს, XIV საუკუნის პირველი ნახევრიდან კი იგი ზევდგინიძე-ამილახვრებს ებოძათ. XV საუკუნეში ძეგლს გუმბათი, დასავლეთის კარი, თაღები, გუმბათქვეშა პილონი და ფასადები ჩამოენგრა და იგი XV საუკუნის ბოლოსა და XVI საუკუნის დასაწყისში ადგილობრივმა ფეოდალებმა აღადგინეს. ტაძარი მოხატული ყოფილა, რომლის ნაწილიც განუახლებიათ, ნაწილობრივ კი თავიდან მოუხატავთ. როგორც ქართლ-იმერეთის სინოდის კანტორის საქმეები გვამცნობს, სამთავისის ადგილას ვახტანგ გორგასლის მერ 472 წელს აგებული ტაძარი მდგარა, რომლისგანაც დღესდღეობით აღარაფერია შემორჩენილი. ძეგლი ჰარმონიული პროპორციებითა და უნიკალური მორთულობით გამოირჩევა და ტაძრის ზოგიერთი თავისებურება საფუძვლად დეოდო ქართული ხუროთმოძღვრების შემდგომ განვითარებას.

სამთავისის კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობისგან შედგება, ესენია: სამთავისის ამაღლების საკათედრო ტაძარი, გალავანი, საეპისკოპოსო რეზიდენცია, მცირე ეკლესია და სამრეკლო.

სამთავისის ამაღლების კათედრალი ჯვარგუმბათოვანი ნაგებობაა, რომელიც გეგმაში ოდნავ წაგრძელებულ სწორკუთხედში ჩაწერილ ჯვარს წარმოადგენს. იგი მოპირკეთებულია სუფთად თლილი ღია მოლურჯო,მომწვანო, მოყვითალო და მონაცრისფრო კვადრებით. გუმბათი ოთხ, ნახევრწრიული თაღებით შეკრულ, ცალკე მდგომ ბურჯს ეყრდნობა, რომლებიც ცენტრალურ სივრცეშია აღმართული. გუმბათის კვადრატიდან წრიულ ყელზე გადასვლა განხორციელებულია აფრებით. აღმოსავლეთის მკლავი ინტერიერში ნახევარწრიული აფსიდით ბოლოვდება, დანარჩენი მკლავები კი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთ მკლავის ორივე მხარეს სამკვეთლო და სადიაკვნეა მოთავსებული, რომელთაც ასევე ნახევარწრიული აფსიდები აქვთ. სამკვეთლოსა და სადიაკვნეს თავზე მათივე ზომის პატრონიკეებია მოწყობილი. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, სამხრეთითა და დასავლეთით. ნაგებობის შიდა სივრცე გუმბათსა და მკლავებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. ტაძრის დახვეწილი, მსუბული შიდა ხუროთმოძღვრული ფორმები და გეგმაზომიერი განათება სივრცის სიხალვათესა და ტავისუფალ აღქმადობას განაპირობებს, რაც უდიდეს შთაბეჭდილებას ახდენს მნახველზე. აღსანიშნავია, რომ გარე მასების მხატვრული გადაწყვეტა სრულიად შეესატყვისება შიდა სივრცის ორგანიზებას. დეკორატიული კამარებით შემკული მაღლა ატყორცნილი ფასადები მონუმენტურობის შთაბეჭდილებას ქმნის. განსაკუთრებულადაა მორთული აღმოსავლეთის ფასადი. იგი დანაწევრებულია ხუთი კამარითა და ორი ნიშით. ცენტრალური კამარით შემოსაზღვრულ სიბრტყეზე განთავსებულია ნატიფად შესრულებული ჩუქურთმით შემკული დიდი ჯვარი და ორი დეკორატიული რომბი. აღსანისნავია ასევე ფასკუნჯის ბარელიეფი და ყურძნისა და ბროწეულებისაგან შედგენილი მოტივები, რომლებიც ფასადის მარჯვენა კუთხეშია განლაგებული. აღმოსავლეთის ფასადის დეკორატიულ სისტემაში ძლიერი აქცენტია აჟურული ფესტონებით შემკული ღრმა ნიშები, რომლებიც მკაფიოდ ანაწევრებს სიბრტყეს და ასევე შიგა სივრცეს ნაგებობის გარე მასებში გამოავლენს.

გალავანი გეგმაში მრავალგვერდაა და XVII საუკუნის II ნახევრითა და XVIII საუკუნის I მესამედით თარიღდება. კედელი ქონგურებით სრულდება და ორიარუსიანია. სამხრეთით ქვის საბრძოლო ბილიკია, რომლის გასწვრივაც ორმაგი და ცალმაგი სათოფურებია. გალავანში ორი კოშკია ჩართული, ჩრდილოა-ღმოსავლეთისა და ჩრდილო-დასავლეთის კედლებში. გალავანი ნაგებია რიყის ქვით, გამოყენებულია აგურიც.

მთავარი ტაძრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ეპისკოპოსის პალატი დგას, რომელიც გალავანშია ჩართული. რიყის ქვითა და აგურით ნაგები ორსართულიანი ნაგებობა მშენებლობის ორ ეტაპს მოიცავს, პირველი ფენა განვითარებული ფეოდალური ხანით თარიღდება, მეორე კი - XVIII საუკუნით. პალატს მეორე სართულის ზემოთ ორი ეტრის სიმაღლის პარაპეტი ჰქონია შემოვლებული, რომელიც საბრძოლო დანიშნულების ქონგურებით მთავრდებოდა. პარაპეტი მხოლოდ ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით არის შემორჩენილი. ნაგებობას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს.

დიდი ტაძრის სამხრეთით მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია დგას. სწორკუთხა დარბაზი აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით სრულდება. ეკლესია ნაგებია რიყისა და თლილი ქვით.

XVIII საუკუნის I ნახევრით დათარიღებული სამრეკლო ტაძრის ჩრდილოეთით, გალავნის შუაწელზე მდებარეობს. იგი მოგრძო, სწორკუთხა ფორმისაა და ნაგებია აგურით. სამრეკლო გალავნის თაღოვან კარიბჭეზეა აღმართული. ინტერიერი რვაწახნაგაა და ნახევარსფეროთი გვირგვინდება. სამრეკლოს წრიული ფორმის მეორე სართული შვიდი თაღოვანი ღიობითაა გახსნილი. გადახურულია სფერული კამარით, სახურავი კი საკმაოდ წაწვეტებულია და ბრტყელი, ქართული აგურის ჰორიზონტალური წყობითაა ნაგები. ფასადები მარტივია და არ არის დეკორირებული.

სამთავისის კომპლექსი შიდა ქართლის მხარეში, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ სამთავისის ცენტრში მდებარეობს, კასპიდან 11 კმ-ის დაშორებით. ტაძართან მიდის სამანქანო გზა.

ქვაბისხევის მარიამწმინდა ❤️

ქვაბისხევის წმ. მარიამის მიძინების ეკლესია სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვაბისხევში მდებარეობს. იგი VIII-XIX საუკუნეების სამნავიანი ბაზილიკაა და მაღალი კლდოვანი ქედის კალთაზე, მცირე ბაქანზე დგას. აღმოსავლეთ ფასადი კლდეზეა მიბჯენილი. სამხრეთის ნავის ჩრდილოეთ კედელზე XII-XIII საუკუნეების ფრესკაა შემორჩენილი, რომელზეც ორი საერო პირია გამოსახული, მამაკაცი წარწერით ”შოთა” და ქალი- ”იაი”. სავარაუდოა, რომ ისინი ადგილობრივი ფეოდალური გვარის, თორელთა წარმომადგენლები არიან. მთავარი ნავი გვერდით ნავებზე გაცილებით განიერია და აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით სრულდება, რომელსაც თაღოვანი სარკმელი აქვს. კონქი სფერულია. ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების ზედა ცენტრალურ ნაწილში კედელში ჩატანებულია კრონშტეინები. დასავლეთით კედლის ქვედა ცენტრალურ ნაწილში კარია, რომელიც გარედან არქიტრავულია, შიგნიდან კი - თაღოვანი. ზედა ნაწილში-სწორკუთხა სარკმელია. მთავარი ნავი გვერდითებისგან ოთხკუთხა კაპიტელებიან სვეტებზე დაყრდნობილი ორ-ორი თაღითაა გამოყოფილი. აფსიდს ერთსაფეხურიანი პილასტრი შემოუყვება. ჩრდილოეთის ნავს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდი აქვს მცირე ზომის სარკმლით, დასავლეთის კედელში მეორე სარკმელია, კამარა ცილინდრულია. სამხრეთის ნავი ორ ნაწილადაა გადატიხრული. სათავსის დასავლეთ ტიხარში სწორკუთხა შესასვლელია დატანებული. აღმოსავლეთ სათავსს სამხრეთით აქვს ერთი სარკმელი, ნავის დანარჩენ ნაწილს ორი, სამხრეთით და დასავლეთით. ინტერიერის კედლები ნაშენია ფლეთილი ქვით, თაღები, სვეტები, კაპიტელები, კრონშტეინები და სარკმლის საპირები კი - თლილი ქვისაა. სამხრეთ ფასადის ზედა ნაწილზე გამოდის ორი სარკმლის ვიწრო ჭრილი, დასავლეთის ფასადის სარკმელს თლილი ქვის ჩარჩოები აქვს და სათაური ორნამენტირებულია. მასზე გამოსახულია მედალიონებში ჩასმული სამი ბოლნური ჯვარი. დასავლეთის ფასადს შერჩენილი აქვს კარნიზის ფრაგმენტი-ერთი თარგი და ლილვი.

ქვაბისხევი ბორჯომიდან 19კმ-ით არის დაშორებული. ბორჯომი-ახალციხის გზიდან ქვაბისხევისკენ რომ გადაუხვევთ მხოლოდ 2 კმ რჩება ეკლესიამდე.

ტიმოთესუბნის მონასტერი ❤️

ტიმოთესუბნის ღვთისმშობლის სახელობის მონასტერი — XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე აგებული ტაძარი სოფელ ტიმოთესუბანში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. აგებულ იქნა თორის მფლობელ შალვა ერისთავთ-ერისთავ ახალციხელის მიერ.

ცენტრალური ტაძარი ყოვლაწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების სახელობისაა და ქართული კულტურული მემკვიდრეობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლია. გუმბათის ყელი შემკულია ლაჟვარდოვანი ჭიქურის ფიალებით. სიმაღლე 28 მეტრია (ჯვართან ერთად, სიგანე - 19 მეტრი, სიგრძე - 11 მეტრი. ჩრდილოეთის მხრის ფანჯრები ამოშენებულია და მოხატული. ტაძრის მოხატულობა თარიღდება 1205-1215 წწ-ით (თამარ მეფის ეპოქა) და თავის მხრივ უნიკალურია. შეიძლება ითქვას, რომ ტიმოთესუბნის ტაძარში ერთ-ერთი ყველაზე რთული მხატვრობაა თავისი პერიოდისათვის. ფრესკების დიდი ნაწილი შენარჩუნებულია.

ზემო, ჩრდილოეთის ტერასაზე მდებარეობს პატარა, ერთნავიანი ბაზილიკა წმინდა ბარბარეს სახელობის, ხოლო ცენტრალური ტაძრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემორჩენელია ქვისგან ნაგები თაღოვანი საძვალე.

ფოთოლეთის ეკლესია ❤️

ფოთოლეთის ეკლესია და მონასტერი ერთ-ერთი უძველესია ბორჯომის მუნიციპალიტეტის, სხვა მრავალ ისტორიულ ძეგლს შორის. მისი მონახულების მიზეზი, მხოლოდ მდიდარი ისტორიაა როდია, არამედ საინტერესოა ირგვლივ მშვენიერი გარემოც, სადაც ის მდებარეობს.

ფოთოლეთის ეკლესია მდებარეობს ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, დაბა ახალდაბის სამხრეთით 5 კილომეტრზე ფოთოლეთის ტყეში გავაკებულ ადგილას. ახალდაბიდან გზა მიუყვება ფოთოლეთის ტყეს. სატყეო გრუნტიანი გზის სერპანტინებს მივყავართ მონასტრამდე. მანძილი ახალდაბიდან საკმაოდ მცირეა, ასვლა შესაძლებებია ფეხითაც. გარემო მართლაც საოცარია, უღრან ტყეში, გორაკის ბოლოს მოსწორებული ადგილი და იქედან გადაშლილი ხედი ახალდაბაზე და მის მთელ ხეობაზე. სიმშვიდე, შემოდგომით აჭრელებული ტყეები და ფოთოლცვენა. მანძილი დედაქალაქიდან ახალდაბამდე 144 კილომეტრია, მანქანით საჭიროა საშუალოდ 2 საათი. მანძილი ახალდაბიდან ფოთოლეთამდე 4,3 კმ, მანქანით საჭიროა დაახლოებით 10წთ, ფეხით დაახლოებით 1.5 სთ.

ფოთოლეთის ეკლესია მიჩნეულია წმ. გრიგოლ ხანძთელის მოწაფის ქრისტეფორეს მიერ IX საუკუნის 40-იან წლებში დაარსებულ კვირიკეწმიდის მონასტრად. ისტორიული წყაროებიდან ირკვევა, რომ 14 საუკუნიდან მონასტერი წყვეტს ფუნქციონირებას, უკაცრიელდება და ამის შემდეგ დავიწყებას მიეცა მისი სახელწოდებაც. ჟამთა სვლამ თუ მტრის ხშირმა შემოსევებმა გაანადგურა ტაძარი და მონასტერი. 2007 წელს მოხდა მისი თავიდან აღორძინება. რესტავრაციის დროს მკვლევარები შეეცადნენ, ეკლესიისთვის მიეცათ პირვანდელი სახე. დღესდღეობით ეკლესია განახლებულია და ის ცოცხალ ისტორიას წარმოადგენს. 2007 წელს, განახლებულ ტაძარს სახელად ფოთოლეთი უწოდეს, რადგან იგი მდებარეობს ფოთოლეთის ტყეში. აღადგინეს ასევე მამათა მონასტერიც.

კვირიკეს იგივე ფოთოლეთის ტაძრის აღდგენითი სამუშაოების ჩასატარებლად და მისთვის პირვანდელი სახის დასაბრუნებლად, საჭირო გახდა არქეოლოგიური გათხრების ჩატარება. გათხრების შედეგად აღმოაჩინეს საინტერესო ფაქტები. ურიცხვი რაოდენობის ბერების ნაჭრილობები ძვლები, მიმოფანტული ტაძრის ეზოში. რაც მიგვანიშნებს თუ როგორი სისატიკით ესხმოდა თავს მტერი მონასტერს და ანადგურებდა გარშემო ყველაფერს. გათხრებისას ასევე აღმოაჩინეს სამეურნეო, სამშენებლო და სამზარეულო კერამიკა, X საუკუნით დათარიღებული შესანიშნავი კანკელი, კარნიზის დეკორატიული მორთულობისათვის განკუთვნილი სამკუთხედის ფორმის ბოლოების მქონე კრამიტი, რომელთა ჩაღრმავებულ სამკუთხედებში მოქცეულია ერთმანეთის პირისპირ მდგომი ირმების რელიეფური გამოსახულებები. გათხრებისას გამოვლინდა საინტერესო აკლდამა, რომელსაც დუღაბზე ამოყვანილი ქვის კედლები აქვს. აკლდამის სახურავ ქვის ფილაზე შერეული, ნუსხური და მხედრული ნაკაწრი წარწერებია. სხვადასხვა პერიოდის წარწერები ჯერჯერობით შესწავლის პროცესშია.

მწვანე მონასტერი ❤️

მწვანე მონასტერი (ჩითახევის წმინდა გიორგის მონასტერი) ქ. ბორჯომიდან რამოდენიმე კილომეტრში, სოფ.ჩითახევის მახლობლად, დაბურული ფოთლოვანი ტყის შუაგულში მდებარეობს. აქ დღესაც მამათა მონასტერია, სადაც ბერები ქვეყნისა და ხალხის კეთილდღეობისათვის ლოცვას აღავლენენ. IX საუკუნის ეს ძეგლი, მეცნიერთა აზრით, ცნობილი ქართველი მოღვაწის, წმ. გრიგოლ ხანძთელის მოწაფეების – ქრისტეფორესა და თევდორეს აშენებულია. იგი სამი ბაზილიკის ტიპის ეკლესიისა და სამრეკლოსაგან შედგება, სადაც ქართული ხუროთმოძღვრებისათვის დამახასიათებელი ჩუქურთმები ახლაც კარგად იკითხება. ეკლესია მონასტრის დაარსების თანადროულია და IX საუკუნის შუახანებით თარიღდება. ის ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვით და დეკორი თითქმის არ გააჩნია. სამრეკლო ორსართულიანია, პირველი სართული სამლოცველოა, მეორე სართული კი მდიდრულ მოჩუქურთმებულ ფანჩატურს წარმოადგენს.

XVI საუკუნეში შაჰ-თამაზის შემოსევების დროს, მონასტერი დაურბევიათ, ბერები უწამებიათ და დაუხოცავთ. მონასტრის ტერიტორიაზე დღესაც შეგიძლიათ ძნელბედობის ჟამს დაღვრილი ბერების სასწაულებრივად უხრწნადი სისხლის უამრავი ნაკვალევის ნახვა. ეს ტაძრის უდიდესი სიწმინდეა, რომელსაც დრო და ჟამი ვერაფერს აკლებს.

XX საუკუნის 80-იან წლებში ტაძარს რესტავრაცია ჩაუტარდა, 2002 წელს კი მამათა მონასტერი აღდგა.

დაბის წმინდა გიორგის ეკლესია ❤️

დაბის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია მდებარეობს სოფელ დაბაში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. იგი საქართველოში ერთ–ერთი უძველესი და უძლიერესი სალოცავია, რომელიც დაბურულ ტყეში მდებარეობს და გზიდან არ მოჩანს. ტაძარს სანახევროდ გამოქვაბული ფარავს. ეს ეკლესია XIV საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების დამახასიათებელი ძეგლია. აშენებულია მეფე გიორგი ბრწყინვალის დროს, 1333 წელს, მოლარეთუხუცესის მიერ. დასავლეთის კარზე ამოკვეთილი წარწერა გვამცნობს: "ინდიქტიონისა მეფეთ–მეფე გიორგისა, ძისა დიმიტრისა, მეცხრამეტისა, სიტყვისა ღვთისა ხორცშესხმის მიზეზით, აღვაშენე ტაძარი ესე ჟამსა მეფეთ–მეფის გიორგისა მე მოლარეთუხუცესმა“.

განსაკუთრებით საყურადღებოა ტაძრის მრავალრიცხოვანი ჩუქურთმები. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. მას ორი– ჩრდილოეთის და დასავლეთის შესასვლელი აქვს. პირველი სადაა, ხოლო მეორე, თავის სარკმელთან ერთად ორნამენტებითა და თაღოვანი ჩარჩოებით არის მორთული. არსებობს თქმულება, რომელიც გვამცნობს, რომ სალოცავისთვის კარი რამოდენიმეჯერ შეუბამთ, მაგრამ უშედეგოდ – ის ყოველთვის ვარდებოდა.