Nachtwandeling door Utrecht levert meer dan miljoen op voor onderzoek naar ALS
Meer dan 4000 mensen hebben vannacht met een wandeling door Utrecht ruim 1,3 miljoen euro ingezameld voor onderzoek naar de dodelijke spierziekte ALS.
"Dat we dit jaar de 1 miljoen euro ruimschoots zijn gepasseerd is bijna niet te geloven", zegt directeur Limore Noach van stichting ALS Nederland bij RTV Utrecht. "Het geld is hard nodig voor meer onderzoek naar de oorzaak en behandeling."
Het was de vierde editie van de ALS Sunrise Walk. Wandelaars liepen mee met fietslampjes, fluorescerende haarbanden of andere bontgekleurde verlichting. Ze konden in en rond Utrecht een afstand van 25, 15 of 5 kilometer afleggen. "De zonsopkomst tegemoet", zoals de stichting het noemt.
Bij de vorige editie van de ALS Sunrise Walk werd 916.000 euro ingezameld. Het geld gaat vooral naar het ALS Centrum, onderdeel van het UMC Utrecht. Daar wordt onderzoek gedaan naar de spierziekte, waarvan de oorzaak nog onbekend is.
Treinmachinist
Eén van de mensen die vannacht meeliep was Henk Smeding (63) uit Nieuwegein. Zo'n anderhalf jaar geleden kreeg de voormalig treinmachinist de diagnose ALS.
Het begon met slik- en stemproblemen, vertelt hij bij RTV Utrecht. "Ik werd hees en ik verslikte me regelmatig", aldus Smeding. Pas na twee jaar onderzoek bleek dat hij ALS had. "De hele bodem valt onder je voeten vandaan. Het is gewoon een doodsbericht. Dat is heftig, heel heftig."
Vitale functies
Smeding weet wat er gaat gebeuren. Met ALS vallen een voor een de spieren uit. Totdat de vitale functies, zoals je longen, niet meer functioneren. Hij deed vanochtend mee aan de 5 kilometer en legde het grootste deel af in zijn elektrische rolstoel. "Het is zo'n zeldzame ziekte, er moet gewoon veel meer geld voor komen", aldus Smeding.
Voor hemzelf komt een oplossing hoogstwaarschijnlijk te laat, maar hij hoopt dat patiënten na hem wel kunnen genezen. "Je gunt dit niemand, echt helemaal niemand."
Duizenden deelnemers bijeen op de Dam voor Feminist March
Op de Dam in Amsterdam hebben zich op deze Internationale Vrouwendag duizenden deelnemers verzameld voor de Feminist March. De deelnemers lopen van de Dam naar het Museumplein om op te komen voor vrouwenrechten. Vanwege de drukte wordt het tram- en autoverkeer omgeleid.
Het thema van de mars dit jaar is 'The Future is Feminist'. "In het licht van groeiende ongelijkheid, sociale onrechtvaardigheid en wereldwijde uitdagingen is het nu tijd voor actie", schrijven de initiatiefnemers, een verzameling van feministische organisaties en activisten.
Deelnemers dragen protestborden met teksten als 'Kwaad op het patriarchaat' en 'Abortus in de grondwet'. Vorig jaar ging de Feminist March om veiligheidsredenen niet door.
Jonge asielzoekers aan de slag als gastheer in Overijsselse treinen
Drie jonge Syrische asielzoekers surveilleren sinds december op de treinen van vervoersmaatschappij Keolis tussen Enschede, Zwolle en Kampen. Ze controleren kaartjes en melden defecten. Als het nodig is delen ze boetes uit. Het is hun eerste betaalde baan in Nederland.
"Een Algerijn zonder kaartje begon te schelden. Ik heb het opgelost door vriendelijk te blijven en Arabisch te praten", zegt surveillant Mohamad (18) bij regionale omroep Oost. "Dat geeft een goed gevoel."
Mohamad, Ali (23) en Taimour (21) wonen in het asielzoekerscentrum in Assen. Ze werkten eerder op vrijwillige basis als gastheer op de stations Emmen en Zwolle. Ze hielpen daar andere asielzoekers, die vaak zonder een woord Engels of Nederlands te spreken op weg waren naar het aanmeldcentrum in Ter Apel.
"Toen we op het station werkten, zeiden we al tegen elkaar dat het ook goed zou zijn als we op de trein mee konden rijden", stelt Mohamad. "We merkten dat onze aanwezigheid hielp."
Leren en groeien
De drie stapten begeleid door Vluchtelingenwerk naar Keolis. De vervoerder reageerde positief. "Niets is mooier dan gemotiveerde medewerkers die willen leren en groeien", aldus woordvoerder Kim Sanders van Keolis. "Iedereen telt mee, ook deze jonge jongens die vooralsnog tijdelijk in Nederland zijn en wij als gastheren inzetten. Het zijn echte bruggenbouwers die het verschil maken."
In het verleden waren er soms incidenten met asielzoekers die zonder kaartje reden of overlast veroorzaakten. Sanders van Keolis denkt dat die problemen nu minder groot worden. "Deze drie surveillanten kennen de achtergrond van reizende asielzoekers goed. Zij weten hoe zij zich voelen en begrijpen in welke situatie zij zitten."
Glimlachen, maar niet altijd
"Soms is het lastig, maar het hangt ervan af hoe je de mensen benadert", zegt surveillant Mohamad. "Belangrijk is om te glimlachen en de reiziger een fijn gevoel te geven. Maar niet altijd, want anders denkt de persoon dat je hem uitlacht. En ik ben er inmiddels aan gewend dat je dingen die reizigers soms zeggen niet persoonlijk moet opvatten."
"Het is een grote kans voor mij om iets te doen en een doel te hebben", zegt Ali over zijn werk. "Ik vind het gewoon leuk", zegt Taimoer. Mohamad denkt dat het werk op de trein hem later van pas kan komen. "Mijn doel is om politieke wetenschappen te studeren. Daarbij kan het werk op de trein mij helpen. Je moet alle culturen kunnen begrijpen."
'Verblijf in gevangenis voor vrouwen extra zwaar, meer aandacht nodig'
In Nederland zouden er meer gevangenissen en tbs-klinieken voor vrouwen moeten zijn. Daarvan zijn er nu te weinig, met als gevolg dat relatief veel gedetineerde vrouwen ver van hun woonplaats en netwerk vastzitten. Dat leidt tot allerlei problemen, zegt de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming. De raad brengt op Internationale Vrouwendag op eigen initiatief advies uit aan staatssecretaris Coenradie van Justitie en Veiligheid.
Gevangenissen zijn nu vooral ontworpen en ingericht voor mannen. Mogelijke gevolgen zijn ongelijkheid en extra schade bij vrouwen die opgesloten worden. Dat werkt door na de vrijlating, waardoor vrouwen minder kans hebben op een geslaagde terugkeer in de samenleving, schrijft de raad.
Drie gevangenissen voor vrouwen
Vrouwen zijn in Nederland slechts een klein deel van alle gevangenen. Volgens de Dienst Justitiële Inrichtingen zitten jaarlijks 3000 vrouwen voor korte of lagere tijd vast. Dat is zo'n 6 procent van de gehele instroom. In Nederland zijn nu drie gevangenissen waar vrouwen kunnen worden geplaatst: in Zwolle, in Nieuwersluis (Utrecht) en in de buurt van Sevenum (Limburg).
De soms grote afstanden tot iemands woonplaats leiden tot problemen bij het onderhouden van banden met kinderen en familie "en daarmee tot eenzaamheid en risico's bij de re-integratie". De raad constateert dat veel vrouwen weinig bezoek en steun krijgen van het sociale netwerk. "Ook moeten zij omgaan met het feit dat zij de zorg voor hun kinderen aan anderen moeten overlaten. Dit maakt dat het verblijf in een justitiële inrichting voor vrouwen extra zwaar is."
'Moet geen privilege zijn'
Ook binnen de gevangenissen zelf is er volgens de raad van alles te verbeteren. Zo is er een grote focus op beveiliging, terwijl vrouwen vaak minder strenge beveiliging nodig hebben dan mannen. Ingesloten vrouwen hebben vaker dan mannen last van complexe psychische problemen en zijn vaker zelf slachtoffer van geweld of misbruik geweest. Dat zou moeten terugkomen in het zorgaanbod in de gevangenissen, vindt de raad.
In het advies staan ook praktische aanbevelingen aan de gevangenissen. Zo strookt het assortiment in gevangeniswinkels niet met behoeften van vrouwen. Verder moet gekeken worden naar toiletmogelijkheden tijdens vervoer, adviseert de raad. "Dat praktische voorzieningen aansluiten bij de genderspecifieke behoeften moeten een gegeven zijn en niet een privilege".
Honderden miljarden voor infra en defensie bieden economische kansen
De honderden miljarden vlogen je afgelopen week om de oren. De Duitse regering in wording wil in tien jaar tijd 500 miljard euro investeren in de infrastructuur en ook meer uitgeven aan defensie. En de Europese Commissie kwam met een plan om de komende jaren 800 miljard euro uit te geven aan de herbewapening van Europa.
"Dit biedt kansen voor onze economie en het Nederlandse bedrijfsleven", zegt werkgeversorganisatie VNO-NCW in een reactie.
Een van de bedrijven die denken te profiteren van deze investeringen is Broshuis in Kampen. Daar maken ze opleggers voor speciaal transport: alles wat lang, hoog of zwaar is. "Infrastructuurinvesteringen zijn goed voor ons, dat geeft ons en onze afnemers werk", zegt Harold Vorsteveld, bestuursvoorzitter van Broshuis. "Zodra je iets bouwt heb je graafmachines nodig en die worden vervoerd op onze opleggers." Duitsland is al een belangrijke afzetmarkt voor het bedrijf.
Broshuis verwacht daarnaast te verdienen aan de extra Europese defensie-uitgaven. Want de opleggers worden ook veel gebruikt voor het vervoer van legervoertuigen. "Er zijn een aantal landen in Europa die van origine het liefst lokaal kopen, onder meer Duitsland en Frankrijk. Maar andere landen kopen hun opleggers bij ons. We maken al dertig jaar trailers voor het Nederlandse leger, met trots. We hebben net weer een nieuwe opdracht gekregen."
Binnen de EU levert Broshuis verder aan de legers van België en Denemarken. Buiten de EU aan Noorwegen, het Verenigd-Koninkrijk, Canada en de VS.
Helpt economie
Als al die extra uitgaven ook echt doorgaan, kunnen ze de Europese en Nederlandse economie een zetje geven, is de verwachting. "Het is positief voor de Nederlandse economie. Maar hoe positief precies, daarvoor is het nog te vroeg", zegt Marieke Blom, hoofdeconoom van ING.
Uitgaven aan infrastructuur helpen de economie meer dan defensie-uitgaven, verwacht Blom. "Bouwbedrijven gaan aan de slag, die betalen personeel en dat personeel kan extra spullen kopen. En dat zullen ook weer deels Nederlandse producten zijn." Ze verwacht dat de Duitse infra-uitgaven wellicht voor zo'n 0,1 tot 0,3 procentpunt extra groei in Nederland kunnen zorgen.
Defensiegeld ook elders besteed
Bij de Europese defensie-uitgaven verwacht ze dat een relatief groot deel zal worden uitgegeven aan materieel van buiten de EU. "Je zal zien dat het beperkt lukt om de eigen Europese industrie alles te laten leveren. We denken dat ongeveer de helft van buiten de EU zal komen, uit landen met een grote defensie-industrie zoals de VS en Zuid-Korea." En daar heeft de economie hier dan minder aan.
Werkgeversorganisatie VNO-NCW vindt het daarom belangrijk dat Nederland ook werkt aan het versterken van de eigen defensie-industrie. "Door als overheid zelf orders te plaatsen bij Nederlandse bedrijven. Het is daarnaast van belang dat Nederland bij het plaatsen van orders in het buitenland vooraf goede afspraken maakt over de betrokkenheid van Nederlandse bedrijven."
Echt extra geld?
"Je kunt je verder afvragen of het defensiegeld wel echt extra geld zal zijn", zegt hoofdeconoom Blom van ING. "Of dat landen toch aan andere dingen minder uitgeven. Maar alles bij elkaar verwachten we wel extra groei door de defensie-uitgaven."
Ze verwacht ook wel wat negatieve economische effecten van de miljardenuitgaven, zoals een iets hogere inflatie en rente. "Maar dat gaat waarschijnlijk om kleine verschillen, dat zal voor mensen nauwelijks merkbaar zijn."
'Meer vertrouwen'
Blom denkt dat het belangrijkste effect van de extra uitgaven nog wel kan zijn dat er meer vertrouwen komt in de Europese economie. "Die was nog aan het herstellen van corona, maar de Russische inval in Oekraïne leidde tot een periode van stagnatie en negatieve sentimenten. Nu zie je dat Europa onder hoge druk kiest voor drastische stappen, samenwerking en significante investeringen."
Ze benadrukt dat er tegelijkertijd veel onzekerheden zijn die slecht kunnen uitpakken voor de economie. "Zoals de dreiging van een handelsoorlog en de situatie rond Oekraïne."
Trump stuurt brief aan Khamenei: 'Iran mag absoluut geen kernwapen krijgen'
De Amerikaanse president Trump heeft onderstreept dat Iran absoluut geen kernmacht mag worden. Hij wil snel om de tafel met het land. "Er gaat snel iets gebeuren rond Iran", zei Trump in een sessie met journalisten in het Oval Office, zijn werkkamer in het Witte Huis.
Eerder vandaag werd bekend dat Trump de hoogste leider van Iran, ayatollah Khamenei, een brief heeft gestuurd. Hij heeft voorgesteld om opnieuw over het Iraanse atoomprogramma te onderhandelen.
"Ik heb ze een brief geschreven waarin ik zeg dat ik hoop dat jullie willen onderhandelen, want als we militair moeten ingrijpen zou dat verschrikkelijk zijn", zei hij in een interview met tv-zender Fox News dat nog uitgezonden moet worden.
Atoomdeal
In zijn eerste termijn als president stapte Trump in 2018 uit de atoomdeal met Teheran, waarin is afgesproken om het nucleaire programma van Iran terug te schroeven en onder internationaal toezicht te plaatsen, in ruil voor het schrappen van sancties.
De deal, in 2015 gesloten door de VS, Rusland, China, Frankrijk, Engeland en Duitsland, was volgens hem slecht. Trump stelde dat Iran onder het akkoord, gesloten onder zijn voorganger Obama, gewoon kon blijven doorwerken aan het ontwikkelen van een kernwapen.
Na de terugtrekking uit de deal stelde de VS onder Trump weer meer sancties in tegen Iran. In de jaren daarna heeft Iran de productie van verrijkt uranium weer flink opgevoerd, waardoor het land dichter bij het maken van een kernwapen is gekomen.
Nog geen reactie Khamenei
Het Iraanse staatspersbureau IRNA schrijft over Trumps uitspraken van vandaag, maar niet over een reactie van Khamenei. Ook wordt niet bevestigd dat de 85-jarige ayatollah de brief heeft ontvangen.
Rusland, bondgenoot van Iran, heeft al voorgesteld om te bemiddelen bij eventuele gesprekken tussen de VS en Iran. Trump zou de Russische president Poetin vorige maand in een telefoongesprek hebben gevraagd om de communicatie met Iran te faciliteren.
Australische oostkust zet zich schrap voor orkaan Alfred
De oostkust van Australië bereidt zich voor op de krachtige orkaan Alfred. Die komt in de loop van zaterdagochtend (lokale tijd) aan land. Het is voor het eerst sinds 1974 dat een orkaan van deze kracht de regio treft.
De orkaan bevindt zich op zo'n 100 kilometer van de oostkust en verplaatst zich langzaam richting Brisbane, de hoofdstad van Queensland. Het trage tempo geeft inwoners meer tijd om zich op het natuurgeweld voor te bereiden, maar het betekent ook dat de orkaan langer over de regio raast.
15.000 mensen geëvacueerd
Door de naderende orkaan zitten al meer dan 80.000 mensen zonder elektriciteit en ongeveer 15.000 mensen zijn geëvacueerd. Scholen, winkels en internationale vliegvelden zijn sinds donderdag gesloten en het openbaar vervoer rijdt niet. Voor winkels vormden zich lange rijen van mensen die onder meer eten, drinken en zandzakken wilden inslaan.
De windkracht kan oplopen tot 155 kilometer per uur. De regio langs de toeristische stranden van de stad Gold Coast zal waarschijnlijk het hardst worden getroffen. Het Australische weerbureau waarschuwt voor grote overstromingen en extreme regenval.
Noodfondsen
Verwacht wordt dat de orkaan in het weekend in kracht afneemt als die over de oostkust raast. Premier Albanese heeft al toegezegd dat hij noodfondsen goed zal keuren voor herstel van de schade die wordt aangericht.
In de regio Brisbane komen orkanen zoals Alfred zelden voor. Als een orkaan Australië treft, is dat normaal gesproken noordelijker in gebied waar het oceaanwater warmer is.
Orkaan Alfred zal een groot gedeelte van de oostkust van Australië treffen:
Minister Agema (PVV) verrast door 3,5 miljard voor Oekraïne, 'stevig gesprek' volgt
PVV-minister Agema was er niet van op de hoogte dat premier Schoof 3,5 miljard euro ging toezeggen aan Oekraïne. Dat deed hij woensdag, tijdens een debat in de Tweede Kamer. "Die toezegging kwam voor ons uit de lucht vallen", zei Agema voor het begin van de ministerraad. "We gaan hier een stevig gesprek over hebben met elkaar."
Ook BBB-minister Keijzer zei er niet van te hebben geweten. "Ik was daar ook door verrast, de snelheid waarmee het ging en het bedrag." Beide ministers vinden dat de financiële steun aan Oekraïne onderdeel moet zijn van de onderhandelingen rond de Voorjaarsnota. Daarin wordt de begroting opnieuw bekeken.
Meteen na Agema en Keijzer kwam minister Heijnen van Financiën (VVD) bij het Catshuis aan. Hij weerspreekt dat de 3,5 miljard euro steun voor Oekraïne een verrassing is. "Het staat gewoon in het hoofdlijnenakkoord, dat we de hulp aan Oekraïne onverminderd voortzetten", zegt hij. In het verleden ging het om ook om dit soort bedragen, zei hij verder.
Lastige puzzel
Of Agema daar genoegen mee neemt, is de vraag. "Ik ben al sinds de Kerst aan het wachten op een akkoord van 165 miljoen euro, terwijl de premier wel deze toezegging kan doen", zegt Agema. "Dat vind ik lastig." Agema wil een bezuiniging op nascholing van medisch personeel terugdraaien. En Keijzer heeft geld nodig om de afspraken van de woontop uit te voeren.
Heinen begrijpt dat zijn collega's in de gesprekken over de voorjaarsnota pleiten voor meer geld voor hun eigen agenda. Hij noemt de gesprekken een lastige puzzel maar denkt dat ze er onderling uitkomen. "Maar het is nooit leuk als collega's zich overvallen voelen, dus daar zal ik het zo over hebben."
Hij gaat ervan uit dat de coalitiepartijen zich aan de gemaakte afspraken over Oekraïne houden. Ook minister van Defensie Brekelmans (VVD) zegt dat in het regeerprogramma is afgesproken dat Oekraïne onverminderd steun van Nederland kan verwachten. "Dat is een harde afspraak."
Hevige gevechten in Syrisch kustgebied met Assad-aanhangers
In het kustgebied in het noordwesten van Syrië zijn hevige gevechten uitgebroken tussen aanhangers van de verdreven president Assad, islamitische strijders en regeringstroepen. Daarbij zijn meer dan zeventig doden gevallen, zegt het in Londen gevestigde Syrische Observatorium voor de Mensenrechten.
In de kuststeden Latakia en Tartus is een avondklok ingesteld; mensen zijn opgeroepen binnen te blijven.
Er zijn duizenden militairen naar het gebied gestuurd om de situatie onder controle te krijgen. Assad-aanhangers zouden delen van de regio in handen hebben, zoals de kustplaats Qardaha, waar Assad werd geboren.
Aleppo en Homs
De gevechten strekken zich uit over een groot gebied. Ook in de grote steden Aleppo en Homs, in het binnenland, zijn er gevechten, en uit het zuiden van Syrië worden confrontaties gemeld met gewapende druzen.
De berichten zijn moeilijk te verifiëren, omdat er geen onafhankelijke journalisten in het gebied zijn.
Vooral in de noordwestelijke kustregio, het kerngebied van het voormalige Assad-regime, liepen de spanningen al geruime tijd op, tot ze gisteren escaleerden in het heftigste geweld sinds de val van Assad in december vorig jaar. Het begon toen regeringstroepen tijdens een operatie in Latakia in een hinderlaag liepen.
De overgangsregering heeft beloofd dat aanhangers van het Assad-regime alleen individueel worden gestraft en dat minderheden met respect zullen worden behandeld. Groepen als de druzen en vooral de alawieten, de minderheid waartoe de Assads behoren, hebben daar weinig vertrouwen in.
Al maanden spanningen
Al sinds de val van Assad, in december, zijn er berichten op sociale media dat vooral alawieten worden aangevallen en mishandeld door islamitische strijders en dat hun huizen werden geplunderd en in brand werden gestoken.
Soennitische moslimstrijders zouden uit zijn op wraak, omdat ze de alawieten zien als een bevoorrechte minderheid die verantwoordelijk was voor de onderdrukking onder het Assad-regime.
Afgezette president Zuid-Korea mag gevangenis verlaten
Een Zuid-Koreaanse rechtbank heeft besloten dat de afgezette president Yoon Suk-yeol zijn proces in vrijheid mag afwachten. Als aanklagers geen bezwaar aantekenen tegen het besluit komt hij snel vrij.
Yoon werd half januari opgepakt wegens hoogverraad. Hij had in december geprobeerd het parlement buitenspel te zetten door de staat van beleg af te kondigen. De volksvertegenwoordiging, geleid door de oppositie, zou volgens hem het regeringsbeleid te veel dwarsbomen en sympathiseren met aartsvijand Noord-Korea.
Felle betogingen en politiek protest dwongen Yoon enkele uren later alweer het bevel in te trekken. Het parlement zette hem in de dagen erna op non-actief. Het Constitutioneel Hof moet later dit jaar bepalen of hij definitief kan worden afgezet.
Strafzaak
Ondertussen begonnen aanklagers ook een strafzaak tegen de president, omdat het uitroepen van de staat van beleg gelijk zou staan aan een machtsgreep. Als Yoon daaraan schuldig wordt bevonden, kan hij levenslang of zelfs de doodstraf krijgen, al wordt die nauwelijks meer uitgevoerd in het land.
Door de onrust is Zuid-Korea verdeeld in twee kampen. Veel Zuid-Koreanen steunen het verzet tegen Yoons machtspolitiek, maar hij heeft ook nog altijd een grote achterban. Pogingen hem te arresteren werden bijvoorbeeld enige tijd gehinderd door aanhangers die het werk van de politie onmogelijk maakten.
Paus komt met audioboodschap vanuit het ziekenhuis
Paus Franciscus heeft in het ziekenhuis in Rome een geluidsboodschap opgenomen. Die werd gisteren afgespeeld op het plein voor de Sint-Pieter.
De paus zegt dat hij de gelovigen uit de grond van zijn hart bedankt voor hun gebeden.
De 88-jarige Franciscus klonk zwak. Hij werd drie weken opgenomen met problemen aan de luchtwegen. In zijn gezondheidstoestand is niets veranderd, meldt het Vaticaan. Hij is stabiel; morgen komt er een nieuwe update.
Jongen overmeesterd in Australië die met geweer vliegtuig binnendrong
Een 17-jarige jongen is in het zuidwesten van Australië met een geladen geweer een vliegtuig binnengedrongen. De jongen kon worden overmeesterd door twee passagiers en de piloot.
De jongen wist waarschijnlijk door een gat in het hek bij Avalon Airport het vliegtuig te bereiken. Hij droeg een veiligheidsjas waarmee hij eruit zag als een medewerker van het vliegveld. Via de trap die naar het vliegtuig van maatschappij Jetstar leidde bereikte hij het vliegtuig, waarin zo'n 150 passagiers zaten.
Bommen
Een van de passagiers die hielp met het overmeesteren van de jongen zegt tegen Network 10 Television dat hij de jongen zag instappen en dat de jongen geïrriteerd raakte toen een stewardess hem vragen stelde. Ook zou hij hebben geroepen dat hij bommen in zijn tas had. De jongen richtte volgens de passagier vervolgens zijn geweer op de borst van de stewardess.
De passagier, die een voormalig professioneel bokser is, wist de jongen te overmeesteren, waarna een andere passagier en de piloot van het vliegtuig hem hielpen. "Dit moet een heel angstaanjagend incident zijn geweest voor de passagiers van dat vliegtuig en de politie van Victoria prijst de moed van die passagiers die die man konden overmeesteren," zei de politiechef van de staat Victoria.
Motief nog onbekend
De vlucht werd geannuleerd nadat de jongen was gearresteerd. Wat het motief van de jongen is en waarom hij niet eerder kon worden tegengehouden, wordt nog onderzocht. Ook zijn de veiligheidscontroles op en rondom het vliegveld verbeterd.
De Australische premier Albanese zegt dat er geen zorgen zijn over de algemene veiligheid van Australische luchthavens en dat dit een incident is.
Erasmus MC opent vrouwencentrum: effectievere zorg kan miljarden schelen
Er kan minstens 7,6 miljard euro worden bespaard op de kosten voor de Nederlandse gezondheidszorg als vrouwen de zorg krijgen die ze nodig hebben. Maar dan moet wel worden geïnvesteerd in diagnose en behandeling van vrouwen. Dat zeggen de drie oprichters van een nieuw centrum bij het Erasmus MC in Rotterdam dat speciaal gericht is op de zorg voor vrouwen.
Het centrum wordt vandaag feestelijk geopend. Het is al langer bekend dat de huidige zorg vooral is ingericht op mannen. Behandelingen en medicijnen worden meestal alleen getest op mannen of mannelijke proefdieren, terwijl een vrouwelijk lichaam bij ziekte vaak anders reageert dan een mannelijk lichaam.
"Meer dan een op de drie vrouwen zegt dat een arts hen niet geloofde, iets aannam zonder door te vragen. Vrouwen ervaren ook vaker verkeerde diagnoses of onderbehandeling door verkeerde veronderstellingen bij zorgprofessionals", zegt hoogleraar cardiothoracale chirurgie Hanneke Takkenberg.
Virtueel centrum
Ze is een van de initiatiefneemsters van het nieuwe centrum. Dat is geen adres waar vrouwen met klachten terechtkunnen, maar een virtueel centrum. Het brengt artsen, onderzoekers, patiënten en beleidsmakers samen om de zorg voor vrouwen te verbeteren.
Het nieuwe Netherlands Women's Health Research & Innovation Center van het Erasmus MC gaat vooral onderzoek doen naar problemen die alleen vrouwen hebben, bijvoorbeeld bij menstruatie, vruchtbaarheid, zwangerschap, menopauze en bepaalde vormen van kanker. Daardoor vallen ze bijvoorbeeld uit op hun werk en dat is dus ook van invloed op de economie en de samenleving.
Het gaat niet alleen om vrouwenproblemen, maar ook om aandoeningen die zich bij vrouwen anders manifesteren, zoals migraine, hart- en vaatziekten en botontkalking. Mede-initiatiefneemster en internist Jeanine Roeters van Lennep houdt al enkele jaren een speciaal spreekuur voor vrouwen die ernstige zwangerschapsvergiftiging hebben gehad. Ze blijken later in hun leven een hoger risico op hart- en vaatziekten te hebben. Roeters van Lennep hoopt dat door betere nazorg te voorkomen.
Roeters van Lennep: "We hebben al een massa kennis vergaard als het gaat om verschillen tussen het mannen- en vrouwenlichaam. Zeker dokters met veel ervaring weten heel goed dat vrouwen vaak andere symptomen ervaren dan mannen. In het nieuwe centrum willen we al die kennis en ervaring bij elkaar brengen."
Vrouwvriendelijk plaspotje
In eerste instantie worden data uit het Erasmus MC gebundeld, maar ook onderzoekers in andere Nederlandse en buitenlandse zorginstellingen zijn welkom om zich aan te sluiten en kennis te delen. Bij de opening zijn ook veertig bedrijven die willen investeren in de zorg voor vrouwen.
"We koppelen ze aan onderzoekers. Er is echt een markt voor vrouwengezondheidszorg", zegt Roeters van Lennep. "Vroeger werd het afgedaan als hobby, maar nu wordt het serieus genomen."
"Ik weet niet of je weleens een blaasontsteking hebt gehad? Dan krijg je zo'n potje mee om in te plassen. Een man lukt dat wel, maar bij een vrouw wordt dat altijd een kliederbende. Er is nu een onderzoeker die een vrouwvriendelijk plaspotje heeft ontwikkeld. Dat is gewoon betere zorg."
Probleem van iedereen
Het Netherlands Women's Health Research & Innovation Center werkt onder meer aan een uitgebreide databank. Greet Vink is hoofd research & development office van het Erasmus MC en de derde initiatiefneemster van het nieuwe centrum.
"We willen datasets bouwen om de biologische, sociaaleconomische, omgevings- en interpersoonlijke uitdagingen te bestuderen die vrouwen ervan weerhouden optimale gezondheid te bereiken", zegt ze. "Veel Rotterdamse meisjes en vrouwen doen al mee aan studies. We moeten de verzamelde datasets meer bundelen."
Nederland telt ruim 8,8 miljoen vrouwen. Vink, Takkenberg en Roeters van Lennep vinden het hoog tijd dat er in de zorg meer aandacht voor hen komt: "Het is onbegrijpelijk dat er zo weinig kennis is vastgelegd over vrouwspecifieke aandoeningen. Zonder deze kennis kunnen we die niet goed behandelen. Daar mogen we niet langer van wegkijken, want een probleem van vrouwen is uiteindelijk een probleem van iedereen."
Opnieuw problemen bij test ruimtevaartuig SpaceX-Starship, deel raket valt uiteen
Voor de tweede keer op rij is een test met SpaceX-ruimtevaartuig Starship deels mislukt.
De 123 meter hoge raket, die bestaat uit twee trappen, werd gelanceerd vanuit Texas. Het onderste deel, de zogenoemde booster, werd succesvol losgekoppeld van het bovenste deel. Dat onderste deel keerde kort na de lancering terug naar het lanceerplatform in Texas en werd daar 'opgevangen'.
Met de tweede trap ging het echter mis. Die bereikte een hoogte van bijna 150 kilometer toen problemen ontstonden. Na ongeveer tien minuten ging het contact verloren met het ruimtevaartuig dat oncontroleerbaar begon te tollen en uiteenviel.
Nepsatellieten
De vlucht had eigenlijk een uur moeten duren en het tweede deel van de raket had gecontroleerd in zee terecht moeten komen. Aan boord waren vier nepsatellieten, die in de ruimte hadden moeten worden uitgezet.
Het was niet meteen duidelijk waar de brokstukken zijn neergekomen, maar op sociale media circuleren beelden van brandend puin boven Florida. Vanwege de vallende brokstukken werden vluchten op Orlando International Airport korte tijd aan de grond gehouden.
Lekkende brandstof
In januari ging een test met Starship ook al niet volgens plan. Ook toen werd contact met het ruimtevaartuig verloren en spatte de tweede trap van de raket uiteen. Onderzoek naar wat er precies gebeurde bij die lancering loopt nog, maar het is al duidelijk dat lekkende brandstof een reeks branden veroorzaakte die de motoren van het ruimtevaartuig uitschakelden. Hierdoor trad het zelfvernietigingssysteem aan boord in werking.
Het is de bedoeling dat de Starships uiteindelijk ook met bemanning gaan vliegen. NASA wil met de Starships later dit decennium astronauten op de maan laten landen. Het grote doel van SpaceX-oprichter Elon Musk is om zijn raketten uiteindelijk Mars te laten bereiken.
Derk Bolt schaamt zich voor mismatches Spoorloos, 'maar ik was niet verantwoordelijk'
Hij vindt het heel erg, verzekert Derk Bolt met zachte stem, dat zijn programma Spoorloos mensen aan de verkeerde ouders heeft gekoppeld. "Het is iets waar ik me voor schaam. Maar fouten kunnen op vele manieren ontstaan. Mensen kunnen zich vergissen."
Bolt doet zijn verhaal in de rechtbank in Utrecht, waar hij met een aantal andere betrokkenen een getuigenverhoor ondergaat. Dat is op verzoek van twee gedupeerden die een civiele zaak zijn begonnen tegen de omroep die Spoorloos uitzond, KRO-NCRV.
Het programma ging sinds 1990 voor geadopteerde mensen op zoek naar hun biologische familie, maar in 2022 kwam aan het licht dat er meermalen een mismatch was. Inmiddels zijn er acht gevallen bekend, waarvan zes in Colombia. Vorige maand werd bekend dat het programma stopt.
Gedupeerden willen erkenning en een vergoeding voor de schade die ze hebben geleden - sommigen hebben honderden of duizenden euro's betaald aan hun vermeende familie - maar ze willen vooral antwoorden. Hoe kon het zo misgaan en waarom werden documenten niet gecheckt? Waarom werden DNA-tests pas sinds 2018 standaard bij het programma? Ze hopen dat de getuigenverhoren duidelijkheid geven.
'Ik deed de verificatie niet'
Derk Bolt, tientallen jaren het gezicht van het programma en in zijn eigen woorden 'Mr. Spoorloos', heeft in de rechtbank geen kristalheldere antwoorden. Volgens hem ging het mogelijk al mis voordat hij bij de zaak werd betrokken. De redactie van Spoorloos deed de research, zijn zoektocht begon pas in Colombia.
Bolt had naar eigen zeggen geen redactionele verantwoordelijkheid en moest zich baseren op gegevens die hij voorgelegd kreeg door de redactie. "Officiële papieren, adoptiepapieren, geboortecertificaten, gegevens uit het geheugen van adoptieouders. Daar ga je naar kijken en dan kies je de logische lijn van het zoeken uit en dan ga je aan de slag. Het verifiëren van die gegevens gebeurde niet door mij."
Fixers
Bij veel mismatches waren dezelfde tussenpersonen betrokken, zogenoemde fixers. Journalist Kees van der Spek, die de fouten in 2022 aan het licht bracht, vraagt zich af waarom er zo op de informatie werd vertrouwd van die fixers, die er een financieel belang bij hadden. "Als journalist vind ik dat een risico om dat zo te doen", zegt hij in de rechtbank.
Desondanks denkt Bolt dat de redactie zorgvuldig te werk is gegaan. "Mijn indruk is van wel. Ik ga uit van zorgvuldigheid. Maar er zijn mismatches geweest, dus ergens is er iets fout gegaan." Hij wil niet antwoorden op de vraag of de Spoorloos-redactie is misleid door de fixers. Hij spreekt van "een keten van vertrouwen die tot een verkeerd eindresultaat leidt".
De tv-maker, die terloops benadrukt dat Spoorloos ook veel goede matches heeft gemaakt, wijst ook op de moeilijkheden bij het zoeken in Colombia destijds. Soms kwam het voor dat Bolt "een verfrommeld papiertje kreeg" waarvan men zei dat het een geboortebewijs was. "Dan zeiden ze: 'We hadden een meisje en ze heette Maria, en we hebben haar naar dat en dat kindertehuis gebracht.' Als dat allemaal klopte met de papieren, was er voor mij geen reden om daaraan te twijfelen."
Als die twijfel er wel was, probeerde de redactie een DNA-test te doen, maar dat was niet zo simpel volgens Bolt. "Die tests kwamen op rond de eeuwwisseling, maar toen zaten ze nog niet direct in ons voorhoofd." Het ging toen om bloedtesten. "Dat was niet gemakkelijk, zeker niet in Colombia, bij mensen die uiterst argwanend naar buitenstaanders waren. Het was niet makkelijk om iemand mee te nemen naar een ziekenhuis om daar bloed af te nemen. En je kon in de gevangenis belanden als je met bloed of ander lichaamsmateriaal het land verliet."
Bedenkingen over de werkwijze en mogelijke mismatches waren geen terugkerend agendapunt, zegt Bolt. "Het kwam wel voor dat we ergens bedenkingen over hadden. Dan zijn er ook extra controlemaatregelen genomen, maar dat het een regelmatig terugkerend fenomeen was kan ik niet zeggen. Voor ons was het het belangrijkst om mensen te koppelen."
Na de verhoren van vandaag zei Barbara Quee, een van de gedupeerden die na een mismatch uiteindelijk wel haar echte biologische moeder vond en nu anderen helpt bij hun zoektocht, dat ze het niet verwonderlijk vindt dat er dingen misgingen. "Spoorloos heeft essentiële informatie niet geverifieerd en blindelings vertrouwd op tussenpersonen ter plekke die niet te vertrouwen waren. Hun informatie klopte gewoon niet."
Wat kan de Europese defensie-industrie en waar zitten de zwakke plekken?
Meer tanks, munitie en nucleaire afschrikking. Na decennialang leunen op de VS, is het voor Europa in korte tijd duidelijk geworden dat de eigen defensie-industrie een enorme slinger nodig heeft. Begin deze week presenteerde de Europese Commissie een investeringsplan van in totaal 800 miljard euro.
Of dat geld er komt, dat is nog de vraag, en daar wordt vandaag op de ingelaste EU-top in Brussel over gesproken. Maar de onderliggende boodschap is duidelijk: hoe dan ook moet er veel geld worden geïnvesteerd zodat Europa op het gebied van defensie meer op eigen benen kan staan.
Het kloppende hart
Als je de kaart van Europa erbij pakt, springen er twee landen uit die je als het kloppende hart kunt zien. Om te beginnen Duitsland. Het bedrijf Rheinmetall is daar een zeer belangrijke speler. Het bouwt onder meer tanks en logistieke voertuigen die gebruikt kunnen worden op het slagveld.
"Duitsland domineert op dit vlak in Europa", zegt defensie-specialist Dick Zandee van Instituut Clingendael. Rheinmetall heeft ook groot succes op de beurs: in een jaar tijd is het aandeel met ruim 170 procent gestegen. Met een beurswaarde van 50 miljard euro behoort het bedrijf tot de top vijftig van grootste bedrijven in de EU.
Waar Duitsland domineert op het land, domineert Frankrijk op zee. Het land is het andere deel van het kloppende hart. Dat komt door de Franse Naval Group, die onder meer onderzeeboten en vliegdekschepen bouwt. De Franse overheid is grootaandeelhouder in het bedrijf. "Ze zijn onvoorstelbaar sterk op zee", zegt Zandee. "Daarnaast zijn de Fransen een onafhankelijke kernmacht, daar hebben ze alle technologie voor."
De defensie-industrie zit door heel Europa. Wil je een completer beeld? Swipe dan door deze slider:
Er zijn meer belangrijke spelers in Europa, denk aan het Italiaanse Leonardo en het Zweedse Saab. Maar, tekent Zandee aan, voor Italië geldt bijvoorbeeld dat het land ondanks een significante eigen defensie-industrie sterk afhankelijk is van andere landen. Zo is er samen met Frankrijk gewerkt aan de Fremm-fregatten en samen met Duitsland aan de opvolger van de eigen Centauro-tank. "De eigen industrie is wel groot, maar niet uitmuntend in een bepaald onderdeel", zegt Zandee. "Het materieel wordt niet door andere landen gekocht."
Een land dat belangrijk zal zijn voor de verdediging van Oekraïne en de rest van Europa, is het Verenigd Koninkrijk. Samen met Frankrijk is het de voortrekker van de 'coalitie van bereidwilligen'. Maar aangezien dat land geen deel meer uitmaakt van de EU, is het niet meer betrokken bij deze enorme investering. Premier Starmer heeft wel al een budgetverhoging aangekondigd.
Nederlandse sector
Ook Nederland speelt een rol in de Europese defensiesector. De defensie- en veiligheidsindustrie was in 2023 goed voor 7,7 miljard euro omzet en telt ruim 1000 bedrijven, blijkt uit een rapport van adviesbureau Berenschot.
Zandee noemt als het gaat om Nederland direct marinescheepsbouwer Damen in Vlissingen. "De scheepswerf is niet super groot, maar het bedrijf zit overal ter wereld." Zandee wijst ook op het Franse bedrijf Thales dat in Hengelo radarsystemen bouwt die een groot marktaandeel hebben.
Maar er zijn in Europa ook een aantal zwakke plekken. Zo leunen wij zeer sterk op de VS voor nucleaire afschrikking. Weliswaar hebben Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk kernwapens, toch ontbreekt een gezamenlijk 'afschrikkingsbeleid', schrijft het Haagse Centrum voor Strategische Studies in een rapport dat gisteren verscheen.
Politicoloog Sabine Mengelberg, verbonden aan de Nederlandse Defensie Academie, noemt die nucleaire capaciteit het ultieme wapen. "Nu zitten er twee kapiteins op één schip die ook een tekort hebben aan die nucleaire afschrikkingsmacht." En wie van die kapiteins drukt op de knop als het erop aankomt? "Dat maakt het ingewikkeld."
Inlichtingen en commandostructuur
Daarnaast moet het delen van inlichtingen volgens Mengelberg prioriteit krijgen en strakker worden georganiseerd. Dat geldt ook voor de commandostructuur.
Ook als het gaat om communicatiemiddelen is Europa afhankelijk van de VS. Daarnaast is er voor een langere periode genoeg personeel en materiaal - zoals tanks - nodig. Daarvoor zal er extra productiecapaciteit bij moeten komen.
Denktank Bruegel schreef onlangs dat Europa, inclusief het Verenigd Koninkrijk, beschikt over 1,47 miljoen actieve militairen. Dat klinkt als een enorm aantal, maar de "effectiviteit wordt beperkt door het ontbreken van een centraal commando".
Bruegel wijst erop dat de NAVO werkt onder het commando van een Amerikaanse generaal, maar dat werkt alleen als de VS ook de rol van leider op zich blijft nemen. Gebeurt dat niet, dan zijn er in Europa meer dan 300.000 extra militairen nodig - of er moet een manier worden gevonden om de coördinatie te verbeteren.
Wekdienst 6/3: Extra EU-top over Oekraïne • Achtste finales Europa League
Goedemorgen! In Brussel komen regeringsleiders bijeen voor een extra EU-top over Oekraïne en defensie en Ajax en AZ moeten aan de bak in de achtste finales van de Europa League.
Eerst het weer: in de ochtend lost de eventuele nevel en mist snel op. Daarna wordt het vrij zonnig. Het wordt zo'n 14 tot lokaal 18 graden, bij een zwakke tot matige wind uit het zuiden.
Ga je vandaag op pad? Dit is het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier lees je over de situatie op het spoor.
Wat kun je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
In het centrum van Arnhem is een grote brand uitgebroken. Meer dan tien historische panden staan in brand. Het is nog onduidelijk of er gewonden zijn gevallen en of zich nog bewoners in de panden bevinden.
De brandweer kan vanwege de hevigheid van de brand niet in de panden komen en is met zo'n 150 man aanwezig om de brand van de buitenkant te bestrijden. Volgens de woordvoerder van de brandweer is er vermoedelijk asbest vrijgekomen. Het is nog onduidelijk hoe de brand kon ontstaan.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Een zeldzaam mooi doelpunt van de Mexicaanse voetbalster Jacqueline Ovalle gaat de hele wereld over. Ovalle werkte in de wedstrijd tussen Tigres Vrouwen en Chivas Vrouwen de bal op wonderlijke wijze met de hak in het doel. Op sociale media wordt opgeroepen de goal van Ovalle alvast te bekronen met de Puskas-award, de prijs voor het mooiste doelpunt van het jaar.
Fijne dag!
TNO: zonder maatregelen meer huishoudens in de knel door stijgende energieprijzen
Huishoudens met een laag inkomen lopen een steeds groter risico om in energiearmoede te belanden. Het aantal huishoudens dat door hoge energieprijzen in de financiële problemen komt, kan zelfs boven het hoge niveau van de energiecrisis uit 2023 stijgen, omdat er toen steunmaatregelen van kracht waren die er nu niet meer zijn, zoals een energietoeslag en prijsplafond.
De studie van onderzoeksinstituut TNO rekende de effecten van drie scenario's door. Het gaat om scenario's waarbij de energieprijzen met 5, 12 of 20 procent stijgen ten opzichte van de prijs halverwege 2024. Afhankelijk van welk scenario werkelijkheid wordt, verwacht TNO dat tussen de 550.000 en 640.000 huishoudens in Nederland in 2025 met energiearmoede te maken krijgen. Dat komt neer op een op de veertien huishoudens.
Ter vergelijking: in 2023, bij nog hogere energieprijzen, kwamen ongeveer 400.000 huishoudens in de financiële problemen. Zonder steunmaatregelen die toen golden, zouden dit in 2023 bijna 900.000 huishoudens zijn geweest.
"In 2023 was energiearmoede al een probleem, ondanks financiële steunmaatregelen van de overheid", zegt TNO-onderzoeker Peter Mulder. "Zonder die maatregelen zou de situatie veel ernstiger zijn geweest. Deze steun is gestopt toen de prijzen daalden, maar nu de prijzen stijgen verwachten we dat het aantal energiearme huishoudens in 2025 weer zal toenemen. Vooral de energietoeslag heeft veel effect gehad."
Ook nu zou zo'n toeslag een dempend effect kunnen hebben, zegt hij. "Als er opnieuw een energietoeslag wordt ingevoerd, zou het percentage energiearme huishoudens dalen naar ongeveer 4 procent in alle scenario's, afhankelijk van de energieprijsontwikkeling", aldus Mulder. "Je ziet dus dat het effect van het stopzetten van de energietoeslag heel groot is geweest."
De energieprijzen in Nederland volgen met vertraging de ontwikkeling op de internationale gasmarkt. Op dit moment stijgen de prijzen weliswaar niet zo hard als in 2022, maar TNO benadrukt dat er nog veel onzekerheid is over de toekomst.
"Gasvoorraden in Europa moeten deze zomer opnieuw worden aangevuld. Dat kan zorgen voor een toename van de vraag, en dus een stijging van de prijzen", zegt Mulder. "Tegelijkertijd komt er later dit jaar mogelijk meer aanbod van vloeibaar aardgas (lng), wat de prijzen zou kunnen drukken."
Onzekerheid dus, maar het lijkt niet waarschijnlijk dat de energieprijzen weer zullen dalen naar het niveau van vóór de energiecrisis in 2022, zegt TNO.
Uit eerder onderzoek van TNO blijkt dat zo'n een op de vijf Nederlandse huishoudens meer dan 8 procent van hun inkomen aan energie uitgeeft. Vooral huishoudens met een laag inkomen en een slecht geïsoleerde woning lopen risico. "Deze groep vinden wij al snel kwetsbaar voor hoge energieprijzen."
Naast tijdelijke steunmaatregelen, zoals de energietoeslag, wijst Mulder op het belang van structurele oplossingen. Het verduurzamen van woningen, bijvoorbeeld door betere isolatie en de inzet van warmtepompen, is de meest effectieve manier om energiearmoede structureel te verminderen, zegt hij. "Maar dat is wel een politieke keuze en dat heeft een prijskaartje."
Politieke keuzes
Het onderzoek van TNO onderstreept volgens Mulder het dilemma waar beleidsmakers voor staan. "Kiezen politici voor gerichte steunmaatregelen zoals een noodfonds, of gaan ze voor brede maatregelen zoals een verlaging van de energiebelasting? Het verlagen van de energiebelasting helpt iedereen, maar is erg duur."
Een voorbeeld van zo'n gerichte maatregel is het Noodfonds Energie, dat specifiek huishoudens met een zeer hoge energierekening ondersteunt. Na lang gesteggel tussen het kabinet en energiemaatschappijen over hoeveel er ingelegd moet worden in het fonds, werd afgelopen maand duidelijk dat het kabinet ook komend jaar toch komt met verlenging van het noodfonds van 70 miljoen.
Maar Mulder waarschuwt dat dit fonds beperkt is in omvang en bereik. "Om het aantal energiearme huishoudens structureel te verlagen, is veel meer nodig dan de 70 miljoen euro die is aangekondigd."
Vier op de tien bedrijven verwachten dit jaar minder zzp'ers in te zetten
Meer dan de helft van de bedrijven die vorig jaar zzp'ers inhuurden, verwacht dit in 2025 in dezelfde mate te doen. Verder verwacht ruim 42 procent van de bedrijven met zzp'ers een afname van de inhuur. Slechts 3 procent van de bedrijven zegt meer zzp'ers in te zullen zetten.
Dat blijkt uit de Conjunctuurenquête Nederland van het CBS, de Kamer van Koophandel, het Economische Instituut voor de Bouw en de werkgeversorganisaties MKB-Nederland en VNO-NCW.
Van de bedrijven die verwachten dit jaar minder zzp'ers in te huren, zegt ruim de helft dat dit komt door de aangekondigde strengere controle op schijnzelfstandigheid. De overige bedrijven huren minder zzp'ers in om andere redenen, maar vooral vanwege het tekort aan gekwalificeerd personeel.
Bouw en horeca
In de bouw verwachten ruim 6 op de 10 bedrijven minder zzp'ers in te huren door de aangekondigde handhaving. Ook in de horeca en landbouw is dit de belangrijkste reden. Hetzelfde geldt voor ondernemers in de beveiligings- en opsporingsdiensten en de radio- en televisieomroepen.
In de autohandel, informatie en communicatie, en de groothandel verwachten relatief weinig bedrijven een afname van zzp'ers. Deze bedrijven noemen de strengere controle door de Belastingdienst dan ook minder vaak als reden.
De enquête geeft een inkijkje in de manier waarop bedrijven en werkgevers zzp'ers inzetten, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. "Je hebt zzp'ers die echt klussen doen en wisselende opdrachtgevers hebben, en je hebt die mensen die in verkapte loondienst zijn."
Dat er bedrijfstakken zijn waarbij werkgevers nu zeggen minder zzp'ers in te zetten vanwege de actievere handhaving door de Belastingdienst, geeft volgens Van Mulligen aan dat in zulke branches sprake is van verkapte dienstverbanden. "Bedrijven zien daarin in ieder geval een risico."
Dat zo'n 42 procent van de bedrijven aangeeft dit jaar minder zzp'ers in te huren, betekent volgens Van Mulligen niet dat zzp'ers massaal geen werk meer hebben. "Het werk blijft, dus zullen bedrijven manieren verzinnen om het werk gedaan te krijgen, bijvoorbeeld door mensen in dienst te nemen. Dat was ook het achterliggende idee van de wetgeving. Het is de vraag of dat daadwerkelijk gebeurt, daarvoor is het nu te vroeg."
Stabilisering
Het aantal zzp'ers in Nederland daalde twee maanden op rij, maar lijkt in februari te zijn gestabiliseerd, blijkt uit recente cijfers van de Kamer van Koophandel (KvK). Die cijfers laten een gemengd beeld zien waar er in de ene sector meer zzp'ers bij kwamen en het aantal zzp'ers in de andere sector juist daalde.
Zo groeide het aantal zzp'ers in de zakelijke dienstensector met 800 en nam ook de sector ICT en media toe met 500 zelfstandigen. De afname is opnieuw het grootst in de gezondheidszorg (700) en de bouw (280) maar "beduidend minder hoog" dan in de voorgaande maanden.
Dat het aantal zzp'ers stand lijkt te houden, verrast Joris Knoben, hoogleraar ondernemerschap van Tilburg University. Hij had een grotere daling verwacht in de zorg en de bouw gezien de onrust en onduidelijkheid die hij ziet bij grote opdrachtgevers.
"Een mogelijke verklaring is dat door de onzekerheid zzp'ers zich nog niet uitschrijven bij de KvK in de hoop als zzp'er door te kunnen werken", zegt Knoben. "Zzp'ers kunnen zich prima een tijdje ingeschreven laten staan, zelfs als ze tijdelijk geen of weinig opdrachten hebben."
Belangenbehartiger bij belastingen en toeslagen moet meer menselijke maat brengen
De overheid gaat burgers en kleine ondernemers die het gevoel hebben dat zij tegen muren oplopen bij de Belastingdienst of de Dienst Toeslagen beter helpen. Dat tenminste is de belofte van de 'Belangenbehartiger belastingplichtigen en toeslagengerechtigden' die vanaf deze maand actief is op het ministerie van Financiën.
Het was de wens van het laatste kabinet-Rutte en stond in het coalitieakkoord dat eind 2021 het licht zag: de 'menselijke maat' zou een veel zwaarder stempel moeten gaan drukken op de werkwijze van de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen. Ruim drie jaar later, vanaf deze maand, begint Hayde Zarkeshan als Belangenbehartiger.
In haar team, dat nu wordt gevormd, is dit jaar plek voor voor 31 voltijdbanen, volgend jaar groeit dat door naar 49. Belangrijkste taak: het oppikken van signalen van waar het misgaat in de wijze waarop belastingbetalers of ontvangers van toeslagen worden behandeld.
Die zaken worden, is de belofte, waar mogelijk op een menswaardige manier opgelost. En de lessen die daaruit voortvloeien gaat de belangenbehartiger doorgeven binnen de Belastingdienst en de Dienst Toeslagen, maar ook aan andere uitvoeringsorganisaties als het UWV en de SVB. Ook ministeries en de tweede kamer kunnen rapportages van de belangenbehartiger verwachten.
Ingewikkeld en lastig
"Er zijn in Nederland heel veel partijen waar je kunt aankloppen als burger of ondernemer. Bijvoorbeeld Schuldhulpmaatje, sociaal raadslieden en het Juridisch Loket. Dat gaat in veel gevallen goed," zegt Zarkeshan. "Maar soms is het zo ingewikkeld en lastig dat deze hulpverleners er niet makkelijk uitkomen. En als zij voelen dat de burger echt in een hoek komt te staan, dat er deadlines lopen, dat er vorderingen zijn ingesteld zijn die echt dramatische gevolgen hebben, dan mogen zij dat bij ons aangeven."
Zarkeshan belooft dat zij en haar medewerkers die zaken op een andere manier gaan bekijken. "Altijd vanuit de gedachte: waar een wil is is een weg. Wij geloven dat iedere casus op een menswaardige manier opgelost kan worden. Dan gaan we vervolgens als een betrouwbare vriend van de ambtenaren samen met de ambtenaren kijken naar andere oplossingen."
Die ambtenaren zijn volgens de nieuwe belangenbehartiger vrijwel altijd bereid om mee te denken over meer menswaardige oplossingen voor burgers of ondernemers die in de knel raken. "Maar ze weten soms niet dat er toch ruimte is voor een andere interpretatie. Vaak is dat uit onwetendheid of het mijden van risico's. Wij kunnen dan de verbindende factor zijn, ervoor zorgen dat we van elkaar leren."
Kwartiermaker
Het ministerie van Financiën is een ingewikkelde organisatie waar duizenden ambtenaren werken. Hoe de belangenbehartiger en haar medewerkers daarin goed kunnen functioneren, daar was 'kwartiermaker' Soler Berk de afgelopen anderhalf jaar druk mee. Zijn eindverslag is een document vol kernwaarden, doorstroomschema's, stakeholders, casuïstiek en leerprincipes.
Is dat allemaal niet wat veel voor een onderbezette organisatie die al problemen met onder meer Box 3 en de hersteloperatie voor gedupeerden van het toeslagenschandaal op zijn bord heeft liggen?
Berk wijst op de 'doorzettingsmacht'; de belangenbehartiger kan tot op het hoogste ambtelijk niveau om uitleg vragen over waarom een zaak niet meer menswaardig wordt aangepakt. "De belangenbehartiger kan ambtenaren zo ook werk uit handen nemen. Op het moment dat we met elkaar leren dat soms dingen anders kunnen, dan kost het de volgende keer minder tijd."
Het gaat uiteindelijk, zegt Zarkeshan, om gedragsverandering. "We moeten met zijn allen uiteindelijk anders gaan werken. En dat 'anders' is oplossingsgericht. Wat ondernemender, wat creatiever met oplossingen, vanuit de behoefte van onze doelgroep."
Versnipperd
Die doelgroep bestaat deels uit burgers die zijn aangewezen op allerlei verschillende regelingen om rond te kunnen komen. Berk weet als voormalig lid van de commissie sociaal minimum hoe versnipperd inkomensbeleid in Nederland is. "Het kan zo zijn dat als je in een bepaalde gemeente woont, er veertig verschillende landelijke en lokale inkomensregelingen zijn, acht verschillende definities van inkomen en twintig loketten waar je moet zijn."
Het systeem van regelingen is de laatste jaren enorm uitgebreid en daarmee steeds ingewikkelder geworden. De overheid roept het zo over zichzelf af dat burgers er makkelijk in vast kunnen lopen, beamen Berk en Zarkeshan. "Het is enerzijds pleisters plakken, maar anderzijds ook, schouder aan schouder met andere organisaties, aandacht blijven vragen voor de noodzaak het systeem te veranderen," zegt Berk.
De belangenbehartiger belastingen en toeslagen kan daaraan een bijdrage leveren. Zarkeshan: "We gaan aan de Tweede Kamer rapporteren. En toelichting geven."
