Weer toeristen op Santorini na aardbevingen, eerste cruiseschip ontvangen
Het toerisme naar het Griekse eiland Santorini komt weer op gang. Afgelopen weekend meerde het eerste cruiseschip aan sinds de talloze bevingen begin dit jaar. De Celestyal Discovery had zo'n 1700 toeristen aan boord. Passagiers zijn blij dat de populaire toeristenbestemming weer veilig is.
Duizenden aardbevingen
Begin dit jaar werd Santorini getroffen door duizenden kleine aardbevingen. De Griekse overheid kondigde de noodtoestand af voor het eiland met kenmerkende witte huizen met blauwe koepeldaken op de rotsen. Bewoners moesten rekening houden met aardverschuivingen als gevolg van de bevingen.
Een groot deel van de ongeveer 15.000 inwoners week uit naar het Griekse vasteland en scholen bleven enige tijd dicht. Ook bouwprojecten werden tijdelijk stilgelegd. Eenheden van het leger, brandweer en politie werden naar het eiland gestuurd om te helpen.
De aardbevingen hebben niet tot grote schade of slachtoffers geleid. De autoriteiten hebben wel een evacuatiehaven opgezet zodat mensen het eiland makkelijker kunnen verlaten als er weer bevingen zijn. Volgens de Griekse overheid is het nu weer veilig.
Toerisme komt weer op gang
Toerisme is de belangrijkste inkomstenbron voor Santorini. Jaarlijks komen er miljoenen bezoekers. Door de bevingen kwamen er veel minder mensen en lokale ondernemers vreesden voor hun inkomsten in het hoogseizoen.
Winkeliers hopen dat het toerisme op Santorini snel verder op gang komt.
DNA-tester 23andMe failliet, zorgen over genetisch materiaal
Het Amerikaanse biotech-bedrijf 23andMe, aanbieder van DNA-zelftesten, heeft faillissement aangevraagd. Topvrouw Anne Wojcicki, 19 jaar geleden een van de oprichters van het bedrijf, kondigde tegelijkertijd vannacht haar ontslag aan. Ze hoopt als onafhankelijk investeerder een doorstart te kunnen maken.
23andMe was een pionier in DNA-doe-het-zelftesten. Waar eerder genetisch onderzoek vooral iets was voor wetenschappers en politierechercheurs, konden consumenten naar dit bedrijf een wattenstaafje met wat wangslijm opsturen om informatie te krijgen over hun afkomst en eventuele erfelijke aandoeningen.
Toen het bedrijf 4 jaar geleden naar de beurs ging, groeide de marktwaarde naar 3,5 miljard dollar. Daar is tegenwoordig met een waardering van zo'n 50 miljoen dollar nog maar een fractie van over. Vorig jaar ontsloeg het bedrijf al 200 werknemers, 40 procent van het totaal.
Onzeker verdienmodel
Het lukte 23andMe namelijk nooit om winst te maken. Er waren wel 15 miljoen klanten, maar als zij eenmaal hun DNA-analyse binnen hadden, viel er niets meer aan hen te verdienen.
Pogingen mislukten om de DNA-databank te vermarkten door er wetenschappers tegen betaling gebruik van te laten maken. Ook een abonnementsdienst om klanten van gezondheidsrapporten te voorzien op basis van hun DNA leverde niet genoeg op.
Wojcicki, ooit getrouwd met Google-oprichter Sergey Brin, probeerde recent tot twee keer toe het beurgenoteerde bedrijf zelf te kopen, maar beide keren vond de raad van commissarissen haar bod te laag. Ze zegt nu opnieuw te willen proberen het bedrijf van de beurs te halen, maar heeft nog geen details bekendgemaakt.
"Natuurlijk zijn er voor 23andMe uitdagingen geweest vanwege het veranderende verdienmodel, maar ik geloof nog altijd in de toekomst van dit bedrijf", schrijft Wojcicki in een verklaring.
Ondertussen waarschuwt de overheid van Californië, waar het bedrijf is gevestigd, gebruikers dat ze het recht hebben om te bepalen of het bedrijf hun genetisch materiaal bewaart en wat er precies mee mag gebeuren. Omdat niet duidelijk is of het bedrijf binnenkort nog bestaat of wie de eigenaar is, raadt openbaar aanklager Bonta gebruikers aan goed na te denken over waar ze precies mee instemmen.
Op zijn site legt hij uit hoe toestemming voor medisch gebruik kan worden ingetrokken en hoe er opdracht kan worden gegeven DNA-materiaal volledig te vernietigen.
Hack
In 2023 werd 23andMe door een hack getroffen, waardoor informatie over bijna 7 miljoen gebruikers uitlekte. Daarbij werd toen informatie over stambomen, woonplaatsen en geboortejaren buitgemaakt, maar geen genetische informatie.
23andMe betaalde er een schadevergoeding voor van 30 miljoen dollar en stemde in met drie jaar verscherpt toezicht op de de beveiliging.
Wojcicki noemde eerder privacy van gebruikers een topprioriteit. "Ons fundament is het vertrouwen en respect van onze klanten, zij zijn altijd leidend geweest in onze beslissingen", herhaalt ze nu.
Meer dan 1100 arrestaties na protesten tegen vastzetten Turkse burgemeester
Meer dan 1100 mensen zijn opgepakt sinds de protesten tegen de arrestatie van burgemeester Imamoglu van Istanbul begonnen. Dat heeft de Turkse minister van Binnenlandse Zaken gezegd. Onder hen zijn meerdere journalisten die in hun huizen zijn opgepakt, meldde een Turkse mediavakbond eerder vandaag.
In Turkse steden zijn grote protesten uitgebroken sinds de aanhouding afgelopen woensdag van Imamoglu. De oppositiepoliticus wordt gezien als de belangrijkste rivaal van president Erdogan, die al ruim twintig jaar aan de macht is. Imamoglu's centrumlinkse partij CHP wees hem afgelopen weekend aan als kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 2028.
Een Turkse rechtbank bepaalde gisteren dat de inmiddels geschorste burgemeester vast blijft zitten in afwachting van zijn rechtszaak. De Turkse justitie verdenkt Imamoglu van tal van zaken, zoals fraude, corruptie en deelname aan een criminele organisatie. Zelf doet de politicus die beschuldigingen af als onzin. Imamoglu en zijn partij spreken van een politiek gemotiveerd proces. Critici zien er de hand in van Erdogan, die zo zou willen voorkomen dat de populaire Imamoglu zijn politieke loopbaan kan voortzetten.
Demonstratieverbod
Imamoglu's aanhouding leidde tot de grootste golf van demonstraties in Turkije in meer dan tien jaar tijd. Gisteravond waren er weer betogingen in onder meer Istanbul, Ankara en Bursa, ondanks een uitgevaardigd verbod op zulke bijeenkomsten. Betogers maken zich grote zorgen over de Turkse democratie en rechtsstaat.
Erdogan heeft de rechtspraak en justitie de afgelopen jaren steeds meer naar zijn hand gezet. Eind 2024 oordeelde de Europese Commissie dat Turkije aan het afglijden is op het gebied van democratische normen en de rechtsstaat. De Commissie toonde zich eerder ook al bezorgd over de onduidelijkheid rond de aanstelling van nieuwe rechters en openbaar aanklagers.
Herdenkingen in Duitsland en Frankrijk 10 jaar na moedwillige Germanwings-crash
In Duitsland en Frankrijk is de ramp met het Germanwings-vliegtuig herdacht. Precies tien jaar geleden stortte dat toestel, dat onderweg was naar Düsseldorf, neer in de Franse Alpen. De copiloot had het vliegtuig opzettelijk laten crashen, nadat hij de deur van de cockpit op slot had gedaan toen de piloot even naar de wc ging.
Alle 150 inzittenden (inclusief de copiloot) kwamen om het leven. In de Duitse plaats Haltern am See, ten noorden van Dortmund, kwamen honderden mensen vandaag samen op een schoolplein voor een herdenking. Aan boord van het toestel waren destijds ook 16 scholieren en twee leraren van deze school die meededen aan een studentenuitwisseling.
Er werden rozen gelegd op het plein en om 10.41 uur was er een moment van stilte. Dat was op het tijdstip dat het toestel verongelukte.
Ook in Le Vernet in Frankrijk, in de buurt van de rampplek, kwamen nabestaanden samen voor een herdenking. Er staat daar een monument, een soort gouden bol met 149 panelen, verwijzend naar alle slachtoffers. De copiloot die het toestel tegen de bergen te pletter vloog, kreeg geen paneel.
Copiloot had zelfmoordgedachten
Het toestel van Germanwings was onderweg van Barcelona naar Düsseldorf. De meeste slachtoffers kwamen uit Duitsland en Spanje. Een van de inzittenden was een 20-jarige Nederlandse vrouw.
Uit onderzoek na de crash bleek dat de copiloot, Andreas Lubitz, het vliegtuig moedwillig had laten neerstorten. Hij kampte met depressieve klachten en had twee weken voor de crash het advies gekregen om zich op te laten nemen in een psychiatrische instelling. Dat advies hield hij verborgen voor zijn werkgever.
In 2017 oordeelde de Duitse justitie dat er niemand strafrechtelijk vervolgd zou worden, omdat Lubitz de enige schuldige was aan de crash. Wel eist een groep van 32 nabestaanden een schadevergoeding, meldt de Duitse omroep WDR. Zij vinden dat de Duitse luchtvaartautoriteit medeverantwoordelijk is voor de ramp. Deze rechtszaak loopt nog.
Maatregelen
Na de crash werden er maatregelen genomen. Zo geldt sindsdien het vier-ogenprincipe in de cockpit, dat door veel luchtvaartmaatschappijen is ingevoerd. Dat houdt in dat een piloot nooit alleen in de cockpit mag zijn.
Er werd overwogen om het cockpitvergrendelingssysteem aan te passen. Maar de Franse luchtvaartonderzoekscommissie BEA vond dat geen goed idee: het risico op passagiers die de cockpit binnendringen met slechte bedoelingen is groter dan van een piloot die kwaad wil, zo oordeelden deskundigen.
Italië komt met plan om geliefde vongole te redden van krabbeninvasie
Wie twee jaar geleden de delta van de Po bezocht, de plek ten zuiden van Venetië waar de langste rivier van Italië de zee in stroomt, trof daar al voor zonsopgang een drukte van belang. Elke ochtend stapten honderden vissers vanuit paalhutten op de oever in kleine bootjes om daar urenlang een van de delicatessen van de Italiaanse keuken op te vissen: de venusschelp.
Tegenwoordig blijft het op die plek de hele dag stil. De paalhutten zitten op slot, de bootjes liggen onder plastic hoezen en veel vissers zitten thuis. De oorzaak is te vinden onder het wateroppervlak: de blauwe krab.
Woestijnen
"In mei, juni 2023 was er in een lagune hier vlakbij opeens een invasie van kleine krabben", herinnert Paolo Mancin zich. De voorzitter van het vissersconsortium in de gemeente Scadovari herinnert het zich levendig.
"Ze kwamen achter onze bootjes aan en aten alles wat ze op de bodem vonden. Mosselen, venusschelpen, na twintig dagen was die hele lagune leeg."
De blauwe krab is een exoot, oorspronkelijk afkomstig van de oostkust van de VS, maar al decennialang sporadisch gespot in de Middellandse Zee. Wetenschappers vermoeden dat hij zich door de opwarming van het zeewater de laatste jaren stabiel heeft kunnen vestigen in de Podelta. De droogte van de Po in 2022 heeft dat proces vermoedelijk versneld.
Vanuit één lagune verspreidden de krabben zich naar andere plekken, daarbij alle zeevruchten verorberend die ze tegenkwamen. "Eind 2023 zaten we op nul", zucht Mancin. "Onze lagunes zijn woestijnen geworden."
Generaties vissers
"Nu zitten de krabben nog onder de grond vanwege de kou. Maar zodra het warmer wordt, krioelt het op de bodem", wijst Simona Passarella. "Elk net dat je ophaalt, zit dan vol."
In de rij paalhutten langs de waterlijn is die van Passarella de enige waar beweging is. "Mijn vriend en ik zijn overgestapt op oesters. We kweken ze in kooien van hard plastic, die de krabben niet stuk krijgen. Meestal althans, want soms komen hun klauwen zelfs daar doorheen."
Het lukt haar om de eindjes aan elkaar te knopen, maar dat ze al twee jaar geen vongole meer vist, doet haar pijn. "Mijn grootouders waren vissers, mijn ouders ook. Hier in het dorp stond je om 04.30 uur op. De bar, de bakker, iedereen was daarop aangepast. Het hele leven is nu heel anders."
Van de 1500 leden die bij het vissersconsortium zijn aangesloten besloten 450 van baan te veranderen. Onze omzet is van 60 miljoen euro in 2023 naar 15 miljoen euro in 2024 gegaan", vertelt consortiumvoorzitter Mancín. "10 procent van het gebied dat we vroeger bevisten hebben we inmiddels kunnen afzetten met netten, zodat er weer iets kan groeien, maar dat kan niet overal. Economisch is het een ramp."
Reden voor de regering om met een reddingsplan te komen voor de sector. De komende twee jaar wordt tien miljoen euro geïnvesteerd. "Daarmee gaan we zoveel mogelijk vrouwtjeskrabben vangen en verbranden. Ook krijgen de consortia geld om meer netten te plaatsen en om nieuw vongole-zaad aan te kopen uit Portugal", vertelt Mancin, die mee-onderhandelde over het plan.
Als de vooropgezette planning gerespecteerd wordt, denkt hij dat het kan werken. "Ons leven heeft altijd bestaan uit zeevruchten. Daar zijn we goed in en die willen we ook blijven vissen." Tegelijk, erkent Mancin, "is tien miljoen euro ook weer niet heel veel geld. We moeten het verdelen over alle getroffen gebieden."
Krabbenvlees verkopen
Aan een plan b voor de sector wordt daarom ook gewerkt: dan maar geld verdienen aan de krabben. "We hebben een akkoord ondertekend met een bedrijf uit Sri Lanka. Dat kan de krabben hier bevriezen, in Sri Lanka het vlees eruit laten halen en dat naar de VS sturen. Daar blijkt krabbenvlees erg gewild", vertelt Mancin.
Maar Simona Passarella voelt weinig voor de krabbenvangst. De dieren komen haar inmiddels de neus uit. "Voorlopig lukt het om te overleven van de oestervangst. Maar met wat hulp hier en daar zal het wel lukken om opnieuw te beginnen met de vongole. Dan worden onze lagunes weer hoe ze vroeger waren."
Ook droogte is een probleem voor de vongole. In 2023 maakten we daar deze video over:
Wekdienst 24/3: Eis in zaak over realityster 'Barbie' • Unieke beelden van Johan Cruijff
Goedemorgen! Op de negende sterfdag van Johan Cruijff worden nieuwe kleurenbeelden van de voetballegende vertoond. En in de rechtbank in Den Haag worden straffen geëist tegen verdachten van seksuele uitbuiting van onder andere realityster 'Barbie'.
Eerst het weer: Vandaag is het meestal droog met een mix van wolken een zon. Lokaal komt nog een enkele bui voor, vooral in het zuidoosten. Bij een zwakke tot matige noordwestenwind wordt het 12 tot 17 graden.
Ga je vandaag op pad? Dit is het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier lees je over de situatie op het spoor.
Wat kan je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Op universiteiten zijn de laatste jaren honderden internationale samenwerkingen en sollicitaties van buitenlandse onderzoekers niet doorgegaan, omdat die mogelijk te veel risico's zouden opleveren.
Dat is gebeurd op advies van speciale teams die de Nederlandse universiteiten hebben opgericht om te voorkomen dat gevoelige kennis en technologie in verkeerde buitenlandse handen komen. Die interne adviezen wegen zwaar, al kan er soms van worden afgeweken.
Een en ander blijkt uit antwoorden op vragen die de NOS heeft gesteld aan de tien universiteiten die in de praktijk het meest te maken hebben met dilemma's op het gebied van 'kennisveiligheid'.
Daarbij gaat het niet alleen om het weglekken van sensitieve informatie. Nederlandse kennisinstellingen - inclusief hogescholen en wetenschappelijke instituten zijn dat er 68 - letten er ook op dat buitenlandse mogendheden als China, Rusland of Iran geen invloed krijgen op het onderwijs en onderzoek of studenten uit eigen land onder druk zetten. En dat er geen mensenrechten in het geding zijn bij internationale samenwerkingen.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Voor het eerst sinds zijn ziekenhuisopname op 14 februari heeft paus Franciscus zich gisteren laten zien. Vanaf het balkon van het Gemelli-ziekenhuis in Rome zwaaide hij naar de menigte die zich voor het ziekenhuis verzameld had.
Fijne maandag!
Omzet A-merken in supermarkt krijgt historische knauw
De grote A-merken in de supermarkt, zoals Heineken, Unox, Douwe Egberts en Calvé, hebben een slecht jaar achter de rug. Mede door het einde van de verkoop van sigaretten daalde de totale verkoop van de 100 grootste A-merken in 2024 ten opzichte van 2023 met 9 procent. In de lijst stonden tien tabaksmerken, maar sinds 1 juli vorig jaar is de verkoop van tabak in de supermarkt verboden. Hun aandeel in de lijst zakt dan ook aanzienlijk.
Ook als de ban op tabak buiten beschouwing wordt gelaten, resteert er een uiterst mager jaar. "A-merken worden steeds minder relevant in de supermarkt", zegt directeur detailhandel bij onderzoeksbureau Circana, Irene Hendriksen.
Circana stelt al decennialang jaarlijks een top 100 van A-merken samen. "In 2005 hadden de merkfabrikanten nog een aandeel in de totale supermarktverkopen van bijna 25 procent, nu zakken ze onder de 20 procent", aldus Hendriksen.
Andere verklaringen voor de verslechterende positie van A-merken: supermarktklanten kopen steeds vaker verse producten en vers is niet echt de big business van A-merken. "En de groei van huismerken ten koste van de grote merken zette ook afgelopen jaar stevig door."
De talloze ruzies tussen fabrikanten en supermarktketens helpen de omzet ook niet. De effecten daarvan zijn duidelijk zichtbaar in de top 100. Tot de grootste dalers in de lijst behoren Bonduelle, Senseo, De Ruijter en Quaker, allemaal merken die kortere of langere tijd niet verkrijgbaar waren bij Jumbo en Picnic.
"Als mensen door zo'n boycot of leverstop lege schappen aantreffen, kiezen ze of voor een ander merk of voor het huismerk. Als na de boycot de producten van het A-merk dan weer wel beschikbaar zijn, is het altijd maar de vraag of de consumenten jou dan weer uitkiezen", aldus Hendriksen. De omzetschade kan dus langer duren.
Maar soms zijn er ook loyale klanten die een straatje omfietsen om toch hun favoriete merk te scoren. "Die gaan dan naar een andere supermarkt. Dan kost het de retailer met de lege schappen juist weer omzet, en niet het A-merk."
Jarenlang stond sigarettenmerk Marlboro op 1 in de top 100, maar daar is door het verbod op tabaksverkoop een einde aan gekomen. Het merk staat nu nog op 4 en zal volgend jaar helemaal zijn verdwenen.
Coca-Cola is nu het grootste A-merk in de supermarkt. Wat opvalt, is de verschuiving van de originele drank naar Cola Zero. De calorievrije variant is inmiddels goed voor 44 procent van de omzet.
Een ander opvallend feit in de top 10: Hertog Jan is sinds 2022 het grootste biermerk in de Nederlandse supermarkt, en de kloof met concurrent Heineken wordt gestaag groter.
In 2022 was het verschil nog 17 miljoen euro, maar afgelopen jaar verkocht Hertog Jan voor 87 miljoen euro meer in de supers dan Heineken. In twee jaar tijd dus een verviervoudiging. Ook energiedrank Red Bull is Heineken voorbij. Nederland drinkt inmiddels voor meer geld Red Bull dan Heineken.
'Veel goedkoper'
In supermarkt Dirk in Hoofddorp vinden veel klanten het logisch dat het niet goed gaat met veel A-merken. "Of ik meer of minder A-merken koop? Nou, minder natuurlijk", zegt een vrouw die met de reclamefolder in de hand door de winkel loopt. "Iedereen moet toch op de kleintjes letten. En huismerken zijn vaak net zo goed hoor." "En 30 tot 40 procent goedkoper", zegt een toehoorder.
Een andere klant komt net teleurgesteld van de Albert Heijn, die tegenover Dirk is gevestigd. "Ik ben op zoek naar mijn Senseo-koffie, maar die is bij de AH nog steeds niet te koop. Het conflict is geloof ik bijgelegd, stond in de krant, en de schappen zouden weer gevuld zijn. Maar niet dus. Net net zo leeg als vorige week. Dus daarom kom ik de Senseo hier kopen."
Universiteiten wijzen honderden buitenlandse onderzoekers en samenwerkingen af
Op universiteiten zijn de laatste jaren honderden internationale samenwerkingen en sollicitaties van buitenlandse onderzoekers niet doorgegaan, omdat die mogelijk te veel risico's zouden opleveren.
Dat is gebeurd op advies van speciale teams die de Nederlandse universiteiten hebben opgericht om te voorkomen dat gevoelige kennis en technologie in verkeerde buitenlandse handen komen. Die interne adviezen wegen zwaar, al kan er soms van worden afgeweken.
Een en ander blijkt uit antwoorden op vragen die de NOS heeft gesteld aan de tien universiteiten die in de praktijk het meest te maken hebben met dilemma's op het gebied van 'kennisveiligheid'.
Nederland doelwit
Daarbij gaat het niet alleen om het weglekken van sensitieve informatie. Nederlandse kennisinstellingen - inclusief hogescholen en wetenschappelijke instituten zijn dat er 68 - letten er ook op dat buitenlandse mogendheden als China, Rusland of Iran geen invloed krijgen op het onderwijs en onderzoek of studenten uit eigen land onder druk zetten. En dat er geen mensenrechten in het geding zijn bij internationale samenwerkingen.
Vooral sinds 2022 wordt er in de academische wereld harder gewerkt aan het verhogen van de veiligheid. Dat was ook het jaar dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) waarschuwde voor met name China.
Dat land zou ervoor zorgen dat "Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en wetenschappers op grote schaal doelwit zijn van diverse (digitale) aanvalscampagnes die proberen hoogwaardige technologie buit te maken".
'Open waar mogelijk'
Op de TU Delft, de grootste technische universiteit van het land, krijgt het adviesteam inmiddels zo'n 700 zaken per jaar voorgelegd. Niet vreemd, want Delft ontwikkelt veel 'sleuteltechnologie' en doet bijvoorbeeld raketonderzoek dat voor andere landen zeer interessant kan zijn.
Meestal valt de risicoanalyse positief uit. Volgens programmadirecteur Peter Weijland is dat in lijn met het Nederlandse beleid zoals dat door de vorige minister van Onderwijs Dijkgraaf is ingezet: "Open waar mogelijk, gesloten waar nodig."
Het idee daarachter is dat wetenschap het per definitie moet hebben van wereldwijde kennisdeling en dat Nederlandse universiteiten daarbij toptalent uit binnen- én buitenland willen aantrekken.
Gevoelige informatie wissen
In ongeveer 15 procent van de gevallen is het advies in Delft echter negatief; aan de Technische Universiteit Eindhoven is dat 30 procent, mogelijk omdat daar een ander soort zaken wordt voorgelegd.
Reden voor zo'n negatief advies is bijvoorbeeld dat uit het cv van een onderzoeker blijkt dat die banden heeft met een van de "Seven Sons of National Defence", een groep universiteiten die verbonden is aan de strijdkrachten van China, het Chinese Volksbevrijdingsleger.
Soms is het advies positief onder voorwaarden. Zoals bij een reis naar een risicoland waarbij het verstandiger is dat Nederlandse wetenschappers eerst alle gevoelige informatie van hun laptops halen.
Screenen van wetenschappers
Komen universiteiten er zelf niet uit, dan kunnen zij voor advies terecht bij een in 2022 opgericht landelijk Loket Kennisveiligheid. Dat is sinds de start meer dan 500 keer geraadpleegd.
De adviesteams van universiteiten baseren hun inschattingen nu nog op een vrij beperkt aantal gegevens: enerzijds de informatie die de buitenlandse kandidaat voor een functie over zichzelf opgeeft. En anderzijds de vraag of het veld waarin hij actief is gevoelig is, bijvoorbeeld omdat het onder internationale sancties valt. Of op de lijst staat van technologie die wordt ontwikkeld voor vreedzame toepassingen, maar die ook kan worden ingezet voor militaire doeleinden of voor schending van mensenrechten.
Daadwerkelijk screenen van buitenlandse onderzoekers of masterstudenten kunnen universiteiten en andere instellingen niet. De bedoeling is dat Justis dat voor zijn rekening gaat nemen, de organisatie die ook al de verklaring omtrent gedrag (vog) uitgeeft.
Volgens het ministerie van Onderwijs wordt binnenkort de eerste versie van een wetsvoorstel gepubliceerd die dat mogelijk moet maken. Duidelijk is al wel dat de uitkomsten van die screening bindend zullen zijn: wie geen groen licht krijgt van Justis, mag niet worden aangenomen.
Alertheid
Zorgen zijn er ook over die Screeningswet: gaat die er niet voor zorgen dat gewilde sollicitanten voor een andere werkplek in de wereld kiezen omdat de administratieve procedures in Nederland te lang duren?
De PVV noemde het onlangs in een Kamerdebat "bespottelijk" dat daarbij volgens juristen niet uitsluitend mag worden ingezoomd op risicolanden zoals China, omdat dat discriminerend is. Daardoor moeten er jaarlijks mogelijk wel 10.000 buitenlandse onderzoekers en masterstudenten worden gescreend die met sensitieve technologie te maken krijgen.
De huidige minister van Onderwijs Bruins (NSC) beloofde de Kamer in hetzelfde debat een "uitvoeringstoets" die duidelijk moet maken hoe tijdrovend de screening in de praktijk precies gaat worden. Maar hij prees vooral de huidige "alertheid" van universiteiten, waarmee zij volgens hem vooroplopen: "Er zijn al buitenlandse delegaties gekomen om te zien hoe wij dat doen."
Leger oefent morgen met oversteken Rijn in Duitsland, 80 jaar na geallieerden
Het Nederlandse leger houdt morgen een oefening vlak over de grens in Duitsland waarbij legervoertuigen de Rijn oversteken. De oversteek is onderdeel van de oefening Stampeding Bison.
Twintig militaire voertuigen zullen de Rijn worden overgezet tussen Kalkar en Emmerich, met een veerboot. "Het liefst zouden we een pontonbrug aanleggen, maar dat is niet handig met de scheepvaart", zegt een woordvoerder van de Koninklijke Landmacht.
Toch is het volgens hem net iets anders dan met een gewone auto de pont pakken. "Het is een vrij grootschalige oefening, dus het vergt wat coördinatie."
'Weerspiegelt werkelijkheid'
De oefening is precies tachtig jaar nadat de geallieerden in deze omgeving de Rijn overstaken, om vervolgens het oosten en noorden van Nederland te bevrijden. In de nacht van 23 op 24 maart staken Britse divisies met amfibievoertuigen de rivier over, in de weken daarna volgden de Canadezen.
Na de oefening met de oversteek reizen de voertuigen door naar Tsjechië. Met nog meer militaire voertuigen vindt hier een "grootschalig gepantserd gevecht tegen een gelijkwaardige oefenvijand" plaats. Hier doen meer dan duizend militairen aan mee.
De oefening "weerspiegelt de huidige werkelijkheid aan de oostgrens van het het NAVO-grondgebied", schrijft Defensie. "De oefening is daarom een van de belangrijke grote stappen voorwaarts voor de brigade en de landmacht, in de voorbereiding op mogelijke inzet."
Israël wil publieke opinie veranderen en steekt tientallen miljoenen extra in propaganda
De Israëlische regering wil dit jaar 150 miljoen dollar (ruim 137 miljoen euro) extra besteden aan propaganda, ofwel hasbara. Daarmee is het totaalbedrag dat aan dit doel wordt besteed dit jaar ruim twintig keer zo groot als in voorgaande jaren, meldt The Times of Israel. Door de oorlog in Gaza heeft Israël een behoorlijk imagoprobleem en de publieke steun aan het land neemt drastisch af.
Het Israëlische ministerie van Buitenlandse Zaken ontvangt de miljoenen zodra de Israëlische regering de staatsbegroting eind deze maand goedkeurt.
Uitleggen
Hasbara betekent uitleggen in het Hebreeuws, vertelt de Israëlisch-Nederlandse Hilla Dayan, politiek socioloog aan het Amsterdam University College (AUC). Het hasbara-programma wordt uitgevoerd door zowel de Israëlische overheid als pro-Israëlische organisaties en individuen en het wordt onder meer ingezet als het gaat om de bombardementen op Gaza. "De boodschap is altijd hetzelfde: Israël verdedigt zichzelf."
Hasbara is zo oud als Israël zelf, zegt Fabio Cristiano, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Hij is gespecialiseerd in cyberconflict en desinformatie en doet al vijftien jaar onderzoek naar het Israëlisch-Palestijnse conflict.
"Voordat de staat Israël werd gesticht, besloten de zionistische grondleggers bewust om propaganda te gebruiken om hun koloniale ambities en het bestaan van Israël te rechtvaardigen. Het woord propaganda kreeg later een negatieve connotatie en dus werd dat veranderd in hasbara."
Met het extra geld erkent Israël dat het hasbara-beleid heeft gefaald, zegt Cristiano. "Er is een verschuiving in de publieke opinie, ondanks de steun van westerse overheden aan Israël. De wereldwijde solidariteit onder burgers voor Palestina is ongekend. Peilingen in andere landen laten zien dat Israël steeds meer steun verliest."
Influencers
Israël maakt zich zorgen over de kloof in die landen tussen de overheid en inwoners, zegt Dayan. Door opinies in de samenleving worden politici uiteindelijk ook "in een bepaalde richting" geduwd en dat kan leiden tot beleid tegen Israël, zo wordt gevreesd. Dayan noemt de groeiende druk op landen om geen wapens aan Israël te leveren als voorbeeld. Om dat tegen te gaan, richt Israël zich met zijn propaganda tot het publiek.
De manier waarop het land dat doet, is volgens Cristiano uniek. "Rusland gebruikt staatsmedia zoals RT en Sputnik, die door de Europese Unie zijn verboden. Israëlische propaganda is verfijnder, omdat die systematisch en geïnstitutionaliseerd is en de samenleving als geheel mobiliseert. De Israëlische overheid is daarbij direct betrokken en coördineert het door bijvoorbeeld influencers of nepaccounts op sociale media in te zetten. Daardoor kun je niet snel herkennen of iets hasbara is."
Israëlische militairen poseren in Gaza met de regenboogvlag. Volgens critici is deze tweet niet alleen hasbara, maar ook pinkwashing:
"Het is duidelijk waar de prioriteiten van Israël liggen", zegt de Amerikaanse podcastmaker Matt Lieb over het verhoogde hasbara-budget. Hij heeft een Joodse achtergrond en maakt sinds eind 2023 de podcast Bad Hasbara, nadat hij "drie maanden lang wreedheden uit Gaza zag". In zijn podcast praten hij en zijn co-host Daniel Maté met gasten over onder meer het propagandabeleid van Israël en steekt hij daar ook de draak mee.
"Ik denk dat Israël gelooft dat als genoeg beroemdheden het land zouden steunen, je dan geen protesten op universiteiten of demonstraties zou hebben", zegt Lieb. De Israëlische pogingen om zichzelf in een positief daglicht te zetten, worden volgens Lieb tenietgedaan door het gedrag van Israëlische militairen in Gaza.
Bad Hasbara-aflevering waarin Matt Lieb de rellen in Amsterdam na de wedstrijd van Ajax - Maccabi Tel Aviv bespreekt:
Lieb: "Ze kunnen zo veel video's op sociale media plaatsen van bekende Israëliërs die praten over homorechten in Tel Aviv als ze willen. Maar die content verschijnt naast beelden van Israëlische militairen die spottend poseren in kleding van Palestijnse vrouwen of waarin ze de slaapkamer van een Palestijns kind belachelijk maken."
Cristiano vermoedt dat de Israëlische regering met het extra hasbara-geld meer zal inzetten op AI (kunstmatige intelligentie) om de boodschap over het voetlicht te brengen. "Israël is een technologische powerhouse. Door de inzet van AI wordt een boodschap gerichter en daardoor effectiever. Daardoor wordt het lastiger om hasbara te weerleggen."
Lieb verwacht dat het geld onder meer naar pro-Israel-influencers gaat om meer socialemediacontent te maken, met het doel om jongeren te overtuigen. Volgens hem verliest Israël steeds meer steun onder Amerikaanse jongeren, vooral van Joodse afkomst.
"Een groot deel van de Joden in de VS is nog nooit in Israël geweest en heeft er geen familiebanden mee. Alles wat ze over het land weten is via de media. En wat ze zien is niet positief."
Wekdienst 23/3: Demonstratie voor Syrische Alevieten • Nederlands elftal speelt kwartfinale Nations League
Goedemorgen! In Den Haag is een solidariteitsdemonstratie voor Alevieten in Syrië en het Nederlands elftal speelt de kwartfinale tegen Spanje in de Nations League.
Eerst het weer: vanochtend kan het in het noorden licht regenen. In de middag is het overal droog met van noord naar zuid 13 tot 17 graden. De wind draait van oost naar zuidwest en is matig van kracht. Vanavond neemt de kans op buien toe.
Ga je vandaag op pad? Dit is het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier lees je over de situatie op het spoor.
Wat kan je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Aanklagers in Istanbul hebben een rechtbank verzocht om de opgepakte burgemeester Imamoglu langer op te sluiten, in afwachting van zijn proces. De rechters nemen daar vandaag een besluit over.
Het Turkse Openbaar Ministerie beschuldigt de burgemeester van Istanbul van terrorisme en corruptie. Imamoglu ontkent en hij en zijn aanhangers wijzen erop dat de aanklachten politiek zijn gemotiveerd. De populaire burgemeester wordt gezien als de belangrijkste tegenstander van president Erdogan bij de presidentsverkiezingen in 2028.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
In Amsterdam hebben gisteren duizenden mensen gedemonstreerd tegen racisme en fascisme. De demonstratie vindt jaarlijks over de hele wereld plaats op de Internationale Dag tegen Racisme & Discriminatie. Op deze editie kwamen meer mensen af dan eerdere jaren. Vorig jaar liepen er zo'n 2000 mensen en het jaar ervoor enkele honderden.
Veel demonstranten van de mars vinden dat de regering aan zet is:
Fijne dag!
Verdachte van inbraak overleden op binnenplaats politiebureau in Oss
Op het politiebureau in Oss is vannacht een arrestant overleden. Het is niet duidelijk wat er is gebeurd. De politie meldt op X dat de man op de binnenplaats van het politiebureau is overleden.
De man was naar het bureau gebracht omdat hij werd verdacht van een inbraak in Oss.
Het overlijden wordt onderzocht door een andere politie-eenheid, onder leiding van de Rijksrecherche. Dat is standaardprocedure om de onafhankelijkheid van het onderzoek te verzekeren.
Der Alte-acteur Rolf Schimpf op 100-jarige leeftijd overleden
De Duitse tv-acteur Rolf Schimpf is op honderdjarige leeftijd overleden. Hij was in Nederland vooral bekend door zijn rol als hoofdinspecteur Leo Kress in de ZDF-serie Der Alte. Schimpf nam de rol in 1986 over van Siegfried Lowitz en vertolkte die twintig jaar lang in 223 afleveringen.
Volgens informatie van de nieuwssite Bild is hij rustig in zijn slaap overleden in het verpleeghuis in München waar hij woonde.
Bild bezocht de acteur in november toen hij honderd werd. Hij zei toen dat Leo Kress zijn favoriete rol is geweest. Ook zei hij bij die gelegenheid dat het "niet grappig is om zo oud te worden. Je vergeet zoveel, en de mensen die het belangrijkst voor je waren, zijn allemaal gestorven."
Dat gold ook voor zijn vrouw, de actrice Ilse Zielstorff, met wie hij bijna vijftig jaar getrouwd was. Zij overleed in 2015. Schimpf had ook een zoon uit een eerder huwelijk, die in IJsland woont.
Gastrol
Toen de in 1924 in Berlijn geboren Schimpf begon met Der Alte, had hij al veel acteerervaring. Hij had de toneelschool in Stuttgart gedaan en kreeg daarna een vaste aanstelling bij theaters in Luzern en Bern.
Sinds eind jaren 50 was hij ook op televisie te zien, vooral in bijrollen. Eind jaren 60 kreeg hij een vaste rol in de serie Hafenkrankenhaus. Ook speelde hij in de ARD-krimi Tatort en in bijna 50 afleveringen van de misdaadserie Soko 5113.
In 2006 werd de laatste aflevering van Schimpf als Der Alte opgenomen. Toch zou hij nog een keer terugkeren in deze rol. In 2009 speelde hij een gastrol als gepensioneerde hoofdinspecteur Leo Kress in de 340ste aflevering van Der Alte.
Politie grijpt in bij ongeregeldheden na amateurderby in Ede
De politie in Ede heeft gisteravond ingegrepen bij ongeregeldheden rond de thuiswedstrijd van voetbalclub DTS Ede tegen Bennekom. Een groep van tientallen relschoppers keerden zich tegen de agenten. Er is niemand aangehouden.
Volgens Omroep Gelderland begon de wedstrijd drie kwartier later dan gepland, omdat supporters over het hek van het sportterrein probeerden te klimmen. Ook waren er bij het complex brandjes, vermoedelijk door als gevolg van vuurwerk.
Agenten bekogeld
Na afloop van de voetbalwedstrijd, die eindigde in 1-0 winst voor de thuisclub, was het opnieuw onrustig. Volgens de politie waren er confrontaties tussen enkele relschoppers en werden agenten bekogeld met onder meer vuurwerk en hout.
De politie besloot daarop met tientallen agenten het sportterrein leeg te maken. "Bij het uiteendrijven gooiden relschoppers bloempotten en containers naar de agenten", zegt een politiewoordvoerder. Voor zover bekend vielen er geen gewonden.
Volgens de woordvoerder is er gisteravond niemand aangehouden omdat het herstellen van de rust voorrang kreeg. De politie probeert de daders achter de vernielingen te achterhalen.
Kwart van de kinderen praat thuis niet over grensoverschrijdend gedrag
Wie mag jou als kind een knuffel geven? Ga je na het sporten douchen met je teamgenoten? En wat moet je doen als iemand je aanraakt terwijl je dat niet fijn vindt? Een kwart van de kinderen praat thuis niet over grensoverschrijdend gedrag. Dat blijkt uit onderzoek van het NOS Jeugdjournaal samen met expertisecentrum Rutgers.
Bijna de helft van de ondervraagde kinderen tussen de 9 en 12 jaar wil meer leren over het aangeven van grenzen, vooral van hun ouders of verzorgers. Het onderzoek is gedaan onder ongeveer 500 kinderen.
"Alle kinderen krijgen in hun leven te maken met grenzen en die verschillen per leeftijd en persoon", zegt presentator Benjamin Kat van het NOS Jeugdjournaal. "Bij kinderen van 12, die in de pubertijd komen, worden seksuele grenzen langzaam maar zeker steeds meer een onderwerp. Kinderen hebben behoefte om daarover te praten, laten ze ons weten."
Naaktfoto's
Online komen kinderen tussen de 9 en 12 jaar al regelmatig in aanraking met naaktfoto's. Zo'n veertig procent heeft online weleens foto's of video's gezien van blote borsten, een piemel of een vagina. Die zagen ze vaak per ongeluk, toen ze iets anders zochten. Of omdat iemand anders de foto's of video's liet zien of doorstuurde.
"Kinderen hebben een smartphone, zitten op snapchat en andere sociale media. Ze praten daar met elkaar, maar soms ook met vreemden. Via die kanalen krijgen ze naaktfoto's of video's te zien. Het is belangrijk om dat bespreekbaar te maken, zeggen ook deskundigen", zegt Kat.
Veel kinderen zeggen dat ze het ongemakkelijk vinden (45 procent) of schrikken (25 procent) als ze blote mensen zien. Ruim een kwart vindt zulke foto's of video's grappig. 1 op de 10 kinderen vindt naaktfoto's en -video's interessant.
Sommige kinderen zien online ook beelden van mensen die seks hebben. Zo'n 35 procent praat daar niet over met hun ouders.
Ernstig ongeluk op A2 bij Nieuwegein richting Den Bosch, meerdere rijstroken dicht
De A2 bij Nieuwegein richting Den Bosch was vannacht ongeveer twee uur lang afgesloten vanwege een zwaar ongeval. Een bestelbus en een vrachtwagen zijn bij het ongeluk in brand gevlogen, meldt de veiligheidsregio. Het is nog onduidelijk of er slachtoffers zijn gevallen.
De veiligheidsregio adviseerde de omgeving te mijden. Inmiddels is er weer een rijstrook open. Om de vrachtwagen te bergen, wordt een kraan ingezet.
Wat er precies gebeurd is, kan de veiligheidsregio nog niet zeggen.
Wekdienst 22/3: Wielerklassieker Milaan-Sanremo • Demonstraties in Amsterdam
Goedemorgen! In Amsterdam vindt vandaag een demonstratie plaats tegen racisme en fascisme. De demonstratie wordt georganiseerd door onder meer Amnesty International en het 21 Maart Comité. In Italië wordt de eerste wielerklassieker van het jaar gefietst, Milaan-Sanremo.
Eerst het weer: wisselend bewolkt met kans op een spat regen of een enkele bui. In het noordoosten nog geruime tijd zon en droog. De maxima liggen tussen 16 en 18 graden. De komende dagen blijft het licht wisselvallig bij geleidelijk dalende temperaturen.
Ga je vandaag op pad? Dit is het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier lees je over de situatie op het spoor.
Wat heb je gemist?
De Amerikaanse bokser George Foreman is op 76-jarige leeftijd overleden. Hij stierf gisteren in het bijzijn van zijn geliefden, schrijft zijn familie op zijn Instagram-pagina.
Foreman was tweevoudig wereldkampioen zwaargewicht en won een gouden medaille op de Olympische Spelen van 1968 in Mexico-Stad. 'Big George' verwierf in 1974 wereldwijd faam toen hij het tegen Muhammed Ali opnam in de beroemdste bokswedstrijd ooit: Rumble in the Jungle. In Congo was Foreman topfavoriet, maar Ali won.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Nog drie maanden en dan begint de NAVO-top in Den Haag. Het is de grootste operatie ooit voor de Nederlandse politie. Duizenden staatshoofden, delegaties en gasten moeten worden beveiligd. Daarom oefent de ME nu al.
Verslaggever Noortje Deutekom was erbij:
Fijne dag!
In roerige wereld willen overheid en industrie laatste gas uit de Noordzee halen
Er is nog zo'n 100 miljard kubieke meter aardgas te winnen onder het Nederlandse deel van de Noordzee, iets meer dan de totale hoeveelheid gas die Nederland in drie jaar verbruikt. Maar ondanks de schaarste van gas op de wereldmarkt was er de afgelopen jaren weinig enthousiasme bij olie- en gasbedrijven om dat gas ook naar boven te halen.
Die bedrijven zijn om verschillende redenen huiverig: vergunningen nemen veel tijd in beslag, de kosten zijn hoog en de risico's groot. Afspraken tussen de overheid en gasexploitanten moeten daar verandering in brengen. Volgende maand wordt er een akkoord over verwacht.
Een van de weinige nieuwe gaswinningsprojecten die de afgelopen jaren zijn ontwikkeld is te vinden boven de Waddeneilanden Schiermonnikoog en Borkum op de Noordzee. Het Nederlandse bedrijf ONE-Dyas is hier, zo'n 20 kilometer boven de eilanden, net begonnen met de winning van gas onder het Nederlandse en Duitse deel van de Noordzee.
In vergelijking met het Groningenveld vallen projecten op zee onder de zogenoemde kleine velden, maar NO5-A is relatief groot. Dat is volgens directeur Chris de Ruyter van Steveninck ook de reden waarom dit veld rendabel is. Nederland verbruikt jaarlijks 30 miljard kubieke meter gas. De Ruyter denkt de komende jaren 15 procent van die gasvraag in Nederland te kunnen leveren en pleit voor uitbreiding.
"Het heeft een economisch belang voor Nederland", zegt De Ruyter van Steveninck. "Het draagt bij aan de leveringszekerheid. En niet in de minste plaats, lokaal gas produceren heeft de minst negatieve milieu-impact en is daarom ook goed voor de klimaatdoelstellingen van Nederland." Hij doelt hiermee op de negatieve effecten zoals methaanlekkage van onder meer Amerikaans schaliegas dat voor de export wordt omgezet in vloeibaar gas (lng).
Nog jaren gas nodig
Op dit moment wordt 62 procent van het gas dat we in Nederland verbruiken geïmporteerd uit het buitenland, waarvan 27 procent uit de VS en 14 procent uit Noorwegen. Nu niet alleen Rusland maar ook de Verenigde Staten een minder betrouwbare partner zijn geworden, groeit de onrust over de leveringszekerheid van gas.
Toen de gasprijs na de inval van Rusland in Oekraïne alle records brak, daalde het gasgebruik in Nederland van 40 naar 30 miljard kubieke meter per jaar. Sindsdien is het gasverbruik niet verder gedaald. Het volle energienet remt de overgang van gas naar elektriciteit. Alternatieven voor de verwarming van woningen, zoals aardwarmte, komen maar traag op gang.
"De huidige voorspellingen zijn dat we nog tot 2045 gas nodig hebben," zegt Nicolien Vrisou van Eck, directeur gas bij Energiebeheer Nederland (EBN). Na sluiting van het Groningenveld, waar waarschijnlijk nog zo'n 500 miljard kuub aan gas onder de grond zit, is de Noordzee met 100 miljard kuub onze grootste reserve.
EBN neemt namens de overheid deel in alle olie- en gaswinningsprojecten op land en ter zee. Tot nu toe heeft de overheid een aandeel van 40 procent in de gaswinning. Nieuwe regelgeving maakt het mogelijk om dat percentage waar nodig te verhogen tot 85 procent. Het toont het belang aan dat de overheid hecht aan het verhogen van de gasopbrengst uit de Noordzee.
Betere samenwerking
Maar de afgelopen jaren neemt de hoeveelheid gewonnen gas uit de Noordzee in hoog tempo af. Overal worden gasvelden gesloten en platforms verwijderd, boringen naar nieuwe velden zijn spaarzaam. Het duurt in Nederland langer om een vergunning te krijgen dan bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk of Noorwegen. De risico's om te investeren zijn voor veel bedrijven daarom te groot.
Een akkoord tussen minister Hermans van Klimaat en Groene Groei, EBN en de koepel van olie- en gasbedrijven moet hier verandering in brengen. Het moet leiden tot voorspelbaarder vergunningsprocedures, minder financiële risico's en betere samenwerking tussen bedrijven. Die samenwerking moet leiden tot vermindering van de kosten en efficiënter gebruik van de pijpleidingen waarmee het gas aan land wordt gebracht.
Kritiek en verzet
Een meerderheid in de Tweede Kamer is vóór meer gaswinning op de Noordzee om de leveringszekerheid van gas te waarborgen, maar er is ook kritiek.
Greenpeace heeft regelmatig actiegevoerd op de boorlocatie en ook de burgemeesters van Schiermonnikoog en het Duitse Borkum verzetten zich tegen de gaswinning. De oplevering van NO5-A werd maanden opgehouden vanwege rechtszaken, aangespannen door milieuorganisaties. Het laatste woord van de rechter over het project moet nog worden uitgesproken.
Taiwan bereidt zich voor op Chinese invasie in 2027
Taiwan gaat zich voorbereiden op een mogelijke Chinese invasie in 2027. Het Taiwanese ministerie van Defensie heeft dat bekendgemaakt. Simulatieoefeningen staan gepland voor deze zomer.
De invasiescenario's waar Taiwan zich op gaat voorbereiden zijn een reactie op recente "grijze-zone-intrusies" van China, staat in een rapport van het ministerie van Defensie. Grijze-zone-intrusies zijn acties die niet als gewapende conflicten aangemerkt worden, maar die wel verder gaan dan diplomatieke of economische drukmiddelen.
Voorbeelden worden niet genoemd, maar de bekendmaking komt in de week dat China een grootschalige militaire oefening hield, Daarbij werden tientallen oorlogsvliegtuigen en marineschepen richting het eiland gestuurd.
Anti-afscheidingswet
De spanningen tussen China en Taiwan zijn toegenomen sinds de aanstelling van de Taiwanese president William Lai in mei. De leider van de progressief-democratische partij wordt gezien als separatist.
Dat China de "afvallige provincie" Taiwan op den duur wil inlijven, daar is geen twijfel over. China's anti-afscheidingswet uit 2005 stelt dat het land militaire middelen zal gebruiken als een vreedzame inlijving van Taiwan onmogelijk is. Tijdens de 20-jarige viering van de wet eerder deze maand verklaarde Zhao Leji, de op twee na hoogstgeplaatste leider binnen de Chinese Communistische Partij, dat China de afscheiding van Taiwan "resoluut zal aanpakken".
China heeft nooit een jaartal genoemd voor een invasie van Taiwan. Wel is China open over de moderniseringsdoelen van het leger. In 2049, als de Volksrepubliek honderd jaar bestaat, moet het land een leger hebben van "wereldklasse". De jaren 2027, wanneer het door Mao opgerichte Volksbevrijdingsleger (PLA) honderd jaar bestaat, en 2035 zijn aangemerkt als belangrijke mijlpalen op het gebied van informatisering, automatisering en gevechtsbereidheid van het leger.
Speculatie over jaartallen
Het is niet de eerste keer dat 2027 wordt genoemd voor een mogelijke invasie van Taiwan. In 2021 voorspelde de toenmalige leider van de Amerikaanse defensie-eenheid die in de regio actief is dat China rond 2027 Taiwan zou innemen. Hij deed deze voorspelling op basis van China's snel groeiende aantal oorlogsschepen, vliegtuigen en raketten en China's steeds assertievere houding ten opzichte van onder andere Hongkong en Tibet.
Het signaal werd jarenlang door zowel Amerikaanse functionarissen als andere landen zeer serieus genomen. Maar het jaartal verdween de afgelopen jaren langzaam naar de achtergrond. Dat kwam onder meer door de handelsoorlog met de Verenigde Staten, die ook significante beperkingen legde op de toegang tot kennis. Maar ook tegenvallende economische prestaties en een grootschalige anti-corruptiecampagne binnen het PLA waarbij meerdere hooggeplaatste figuren werden gezuiverd, deden analisten denken dat China achter op schema was geraakt. Recente ontwikkelingen binnen het PLA hebben 2027 echter weer op de kalender gezet.
Toegenomen spanningen
In oktober hield China een militaire oefening rond Taiwan waarbij 153 militaire vliegtuigen en 17 oorlogsschepen betrokken waren. Dat was volgens Taiwan de grootste Chinese militaire aanwezigheid rond het eiland ooit op één dag.
Volgens Amerikaanse cijfers overschreden Chinese militaire vliegtuigen in 2024 ruim 3000 keer de Air Defense Identification Zone (ADIZ) van Taiwan. Een toename van ruim 80 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. De stijging begon na de aanstelling van Lai.
Boeing ontwikkelt nieuwste Amerikaanse gevechtsvliegtuig, F-47 moet in 2030 vliegen
Op de Amerikaanse beurs is het aandeel Boeing bijna 5 procent gestegen na de bekendmaking dat de vliegtuigbouwer de nieuwste generatie gevechtsvliegtuigen voor de luchtmacht mag bouwen. President Trump heeft Boeing opdracht gegeven om voor 20 miljard dollar de F-47 te ontwerpen en in productie te nemen.
Het nieuwe jachtvliegtuig moet uiterlijk in 2030 de F-22 Raptor van fabrikant Lockheed Martin vervangen en zal in de jaren daarna op grote schaal gebouwd worden. Boeing en Lockheed Martin zijn al jaren concurrenten in de militaire vliegtuigbouw. Het aandeel Lockheed zakte na het nieuws bijna 7 procent op de beurs.
Trump-47
Trump, de 47ste Amerikaanse president, gaf bij de bekendmaking van de deal voor de F-47 niet veel details over de capaciteiten van het nieuwe toestel. Wel zei hij op een persconferentie in het Oval Office dat bondgenoten van Amerika al interesse hebben getoond in het gevechtsvliegtuig, dat zeer waarschijnlijk een groter bereik krijgt en moeilijker te ontdekken zal zijn op de radar dan de F-22. Ook zal het nieuwe toestel goed moeten samenwerken met drones.
De deal is voor Boeing een opsteker. Het bedrijf is in de burgerluchtvaart in een felle concurrentiestrijd verwikkeld met onder meer het Europese Airbus en kreeg na vliegtuigongelukken en andere incidenten te maken met dure onderzoeken en het verplicht op de grond houden van toestellen. Zo liepen de kosten voor het geplaagde type 737 Max op tot 18 miljard dollar.
Marine
Naast de luchtmacht is ook de Amerikaanse marine op zoek naar een zesde generatie gevechtsvliegtuig, om op termijn de F/A-18 Super Hornet te vervangen. Ook hier is Boeing in de race, net als de firma Northrop Grumman.
De F-35, beter bekend als de JSF en ook door Nederland in gebruik genomen, is een toestel van de vijfde generatie. China is het enige land dat zegt al testvluchten uit te voeren met een jager van de zesde generatie.
