Tweede Kamer denkt na over bevorderen handel met Zuid-Amerika
Hoe kunnen we onszelf als Europa versterken om onze handel, economie en welvaart te beschermen nu de VS een handelsoorlog heeft ontketend? Over die vraag debatteerde de Tweede Kamer dinsdagavond met minister Klever (PVV) voor Buitenlandse Handel.
Tot nu toe was er geen meerderheid in de Tweede Kamer voor het Mercosur-verdrag, een handelsverdrag tussen de Europese Unie en een aantal de Zuid-Amerikaanse landen. Maar er lijkt nu een verschuiving gaande.
Partijen als VVD en D66 pleiten al langer voor steunen van het verdrag. Partijen als NSC en CDA waren voorheen tegen, maar zij vinden dat de huidige situatie in de wereld dingen verandert. "We moeten handel kunnen blijven drijven en op zoek naar andere partners", aldus NSC-Kamerlid Postma. Ook het CDA betoogde dat Europa op zoek moet naar nieuwe manieren om te handelen.
Geen standpunt kabinet
De EU sloot eind vorig jaar een handelsverdrag met de Mercosur-landen (Brazilië, Argentinië, Uruguay, Paraguay en Bolivia). Er werd afgesproken dat een groot deel van de importheffingen worden geschrapt en dat de douaneprocedures worden versimpeld.
Niet alle lidstaten waren enthousiast, onder meer vanwege de gevreesde nadelige effecten voor Europese boeren of klimaat. Nederland sprak zich hardop nooit uit. Het kabinet heeft nog geen standpunt bepaald omdat de verdragstekst nog niet is vertaald.
Binnen de Tweede Kamer twijfelt ook de ChristenUnie nu over het Mercosur-verdrag. De partij ziet de mogelijke nadelen voor agrariërs, maar vindt het verdrag steunen bijna een "economische no brainer", gezien de wereldwijde situatie. De PVV en BBB zien nog steeds veel nadelen, dus de coalitie is ook op dit thema verdeeld.
GroenLinks-PvdA blijft tegen het verdrag, evenals de Partij voor de Dieren. PvdD-Kamerlid Teunissen sprak haar teleurstelling uit tegenover D66 omdat die partij het verdrag wel steunt. Volgens Teunissen moet het wereldwijde klimaatonvriendelijke gesleep met teveel spullen stoppen, en moet Europa dus geen verdragen sluiten waardoor dat doorgaat.
D66-Kamerlid Paternotte betoogde dat ons land zichzelf ook economisch dient te beschermen. Het Mercosur-verdrag kan daar volgens hem aan bijdragen.
Chinese dumping
De Kamer waarschuwt verder dat China vanwege de handelsoorlog met de VS kan besluiten om spullen te gaan dumpen. Dan zouden enorme hoeveelheden goedkope Chinese producten op de Europese en dus ook de Nederlandse markt terechtkomen. Dat zou tot oneerlijke concurrentie voor Europese bedrijven kunnen leiden.
Daarom roept een ruime Kamermeerderheid het kabinet op om over beschermingsmaatregelen na te denken, zoals extra douanecontroles en handhaving. Het voorstel van de Partij voor de Dieren kan zo goed als zeker op een Kamermeerderheid rekenen.
Ook wil een aantal oppositiepartijen dat het kabinet meer doet in de sfeer van corona-achtige maatregelen om bedrijven te beschermen die in zwaar weer komen. Maar van die situatie is volgens minister Klever nog helemaal geen sprake. Een noodplan of noodpakket met maatregelen is wat het kabinet betreft dus niet aan de orde, aldus Klever.
'Poetin stelt voor front te bevriezen, VS wil annexatie Krim erkennen'
President Poetin stelt dat hij bereid is de huidige frontlinie in Oekraïne te bevriezen, schrijft The Financial Times. Tot nu toe heeft hij steeds geëist dat Rusland bij een wapenstilstand volledige controle krijgt over de regio's Loehansk, Donetsk, Zaporizja en Cherson.
De krant noemt het de eerste indicatie dat de Russische president bereid is tot concessies aan de onderhandelingstafel. Poetin zou nu zeggen dat hij genoegen neemt met de gebieden die Rusland momenteel bezet houdt. Met name grote delen van Zaporizja en Cherson staan na drie jaar oorlog nog onder Oekraïense controle.
De Russische president heeft volgens anonieme bronnen van de krant het voorstel gedaan tegenover de Amerikaanse toponderhandelaar Witkoff. De diplomaat was deze maand weer op bezoek bij Poetin in Sint-Petersburg. Zowel vanuit Washington als Moskou is er nog geen officiële reactie.
Annexatie Krim erkennen
Aan de vooravond van de Oekraïne-top in Londen zijn nog meer details over de onderhandelingen uitgelekt. Zo meldt The Washington Post dat de VS bereid is de Russische annexatie van de Krim officieel te erkennen. De Amerikaanse krant schrijft ook over het voorstel om de frontlinie te bevriezen, maar stelt dat dit is geopperd door de VS en niet door Rusland.
Verder zou Washington ook bereid zijn de zware economische sancties tegen Rusland in te trekken, als het tot een permanente wapenstilstand komt. Ook The Washington Post baseert zich hierbij op anonieme betrokken diplomaten.
De voorstellen zouden vorige week in Parijs ook aan Oekraïne zijn medegedeeld. Op die top dreigde de Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken dat de VS zich terugtrekt als bemiddelaar als Kyiv en Moskou niet snel zouden laten zien dat een akkoord mogelijk is.
Europese steun voor Kyiv
Oekraïense, Amerikaanse, Britse, Franse en Duitse diplomaten zijn morgen bij de top in Londen. Europese landen zullen proberen het op te nemen voor Kyiv, dat zwaar onder Amerikaanse druk staat om een deal te sluiten.
De bondgenoten zetten in op concrete veiligheidsgaranties voor Oekraïne, schrijft The Washington Post. Verder wordt gepoogd een herstelfonds te regelen voor de wederopbouw van Oekraïne in ruil voor de concessies aan Rusland. Dit zou wat Europese landen betreft betaald kunnen worden uit de rente van bevroren Russische tegoeden.
"Er is veel druk op Kyiv nu om dingen op te geven zodat Trump de overwinning kan kraaien", wordt een Europese diplomaat geciteerd.
Bereid tot onderhandelingen 'in elke vorm'
Zelensky heeft niet op de uitgelekte informatie gereageerd. Wel zei hij vanavond dat Oekraïne bereid is tot onderhandelingen met Rusland "in elke vorm" áls er een wapenstilstand wordt bereikt. "Het zal niet mogelijk zijn om het snel over alles eens te worden", waarschuwde de Oekraïense leider.
Het komt vaker voor dat aan de vooravond van onderhandelingen over een wapenstilstand details worden gelekt. Dit kan een strategie zijn om gesprekken te beïnvloeden. Het is daarom afwachten wat er morgen precies zal worden besproken. Maar de twee krantenartikelen en Zelenskys woorden suggereren dat er beweging is aan de onderhandelingstafel.
Rusland heeft de Krim in 2014 militair bezet en eenzijdig tot Russische grondgebied verklaard. Het is een oorlogsdoel van Zelensky om het schiereiland te bevrijden, maar gezien het militaire voordeel van Rusland achten analisten de kans daarop klein. "We hebben niet genoeg troepen om terug te keren naar de Krim", zei Zelensky vorig jaar tegen journalisten.
Informatie die Hegseth met familie deelde kwam uit beveiligd militair kanaal
De informatie over een aanval op Houthi-rebellen die de Amerikaanse defensieminister Pete Hegseth met onder anderen zijn familie deelde, was afkomstig uit een beveiligd militair communicatiekanaal. Dat meldt NBC News.
Hegseth stuurde plannen voor de aanval via Signal naar onder anderen zijn vrouw, broer en persoonlijk advocaat, bleek al eerder uit berichtgeving van The New York Times. In de chat deelde hij gegevens zoals doelwitten, de wapens die de VS ging gebruiken en het tijdstip waarop de aanvallen zouden plaatsvinden.
Eerder leidde het delen van gegeven over dezelfde aanval ook tot ophef, toen de hoofdredacteur van tijdschrift The Atlantic bekendmaakte dat hij aan een Signal-groepschat met hoge Amerikaanse functionarissen zoals vicepresident J.D. Vance werd toegevoegd. In die chat werden ook plannen voor de aanval op de Houthi's besproken. De functionarissen hadden niet door dat de journalist meelas.
'Meest vertrouwelijk informatie die je kan hebben'
Dat was een vergissing, maar nu lijkt het erop dat de defensieminister geheime militaire informatie moedwillig deelde met mensen die dit soort kennis niet horen te hebben. Zelf wast Hegseth zijn handen in onschuld. "Ik heb meermaals gezegd: Niemand deelt oorlogsplannen", zei hij tegen Fox News. "Wat er via Signal gedeeld is, was niet geheim. Dat heb ik van het begin af aan gezegd."
Voormalig minister van Defensie Leon Panetta zegt tegen persbureau AP dat de informatie wel degelijk vertrouwelijk was, omdat de tijden van de aanvallen zijn gedeeld. "Het is ongehoord dat een minister van Defensie dit soort veiligheidsschendingen pleegt. Dit is de meest vertrouwelijke informatie die je kunt hebben." Panetta is een Democraat. Hij was van 2011 tot 2013 minister van Defensie onder Obama. Daarvoor had hij andere hoge posities onder Obama en Clinton.
Trump lijkt niet te twijfelen aan Hegseth. De Amerikaanse president stak zijn defensieminister gisteren tijdens een paasevenement in het Witte Huis een hart onder de riem. "Pete doet fantastisch werk. Iedereen is blij met hem", om daaraan toe te voegen dat "er geen sprake is van slecht functioneren".
Personeelsgegevens van Albert Heijn en Etos mogelijk buitgemaakt bij hack
Personeelsgegevens van medewerkers van Albert Heijn, Etos en Gall & Gall zijn mogelijk buitgemaakt bij een hack. Dit meldt moederbedrijf Alhold Delhaize.
De hack vond vorig jaar november plaats, met als doelwit het Amerikaanse deel van Ahold Delhaize. Maar hierbij zijn dus misschien ook Nederlandse personeelsgegevens buitgemaakt. Ahold denkt dat het vooral medewerkers zijn die 2021 op de loonlijst stonden.
Medewerkers wier gegevens mogelijk gestolen zijn, zijn per mail op de hoogte gesteld. Ahold laat hun weten dat mogelijk hun naam, delen van hun bankrekeningnummer (zoals bekend bij de salarisadministratie van Ahold) en de hoogte van hun salaris van begin april 2021, bekend kunnen zijn bij de hacker.
Het bedrijf heeft geen aanwijzing dat er ook klantgegevens bij de hack naar buiten zijn gekomen of gegevens van medewerkers van Bol.
Dreiging
Waarschijnlijk zit de hackersgroep INC Ransom achter de hack. De vermoedelijk Russische groep liet eerder op een platform weten een grote hoeveelheid aan gegevens in bezit te hebben, bij elkaar zes terabyte. De groep dreigde met het openbaar maken van deze gegevens.
Ahold heeft de Autoriteit Persoonsgegevens op de hoogte gesteld en biedt "oprechte excuses" aan. De Nederlandse tak heeft een helpdesk geopend. Het onderzoek naar de hack is nog gaande.
Nederlandse bevolking wordt kritischer over pro-Israël-koers kabinet
De onvrede onder de Nederlandse bevolking over het Israël-beleid van het kabinet neemt toe, komt naar voren uit onderzoek van Ipsos I&O. Na anderhalf jaar oorlog in Gaza zegt 59 procent van de ondervraagden het helemaal of gedeeltelijk oneens te zijn met de Nederlandse koers. En meer dan de helft wil dat Nederland zich kritischer opstelt tegenover Israël, zegt onderzoeker Peter Kanne van Ipsos I&O.
Volgens Kanne groeit de onvrede onder Nederlanders omdat "veel mensen vinden dat er te veel en te lang onschuldige burgerslachtoffers vallen. Mensen zagen dat er begin dit jaar een staakt-het-vuren was. Ze dachten dat het misschien de goede kant op ging. Misschien komt er vrede en meer hulp voor de mensen in Gaza. En nu zien ze dat dit niet gebeurt. Dat is wel klap op klap, wat Nederlanders heel moeilijk vinden."
Dat neemt niet weg dat nog altijd 59 procent Hamas verantwoordelijk houdt voor het oplaaien van het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Dat percentage was aan het begin van de oorlog wel nog een stuk hoger. Toen vond driekwart van de ondervraagden Hamas verantwoordelijk voor de oorlog. Inmiddels vindt 54 procent dat ook Israël schuld heeft aan de oorlog. Dat was 45 procent aan het begin van de oorlog.
Verschil tussen regeringspartijen en hun achterban steeds groter
Aan het begin van de oorlog stond 57 procent van VVD-kiezers achter het Israël-beleid van het kabinet. Nu steunt nog 32 procent van de VVD stemmers dat beleid. Onder de kiezers van de grootste regeringspartij PVV is de goedkeuring voor de Nederlandse houding gedaald van 30 naar 23 procent.
Van PVV-leider Geert Wilders is bekend dat hij Israël voluit steunt. Hij ging er tientallen keren op bezoek en noemt premier Netanyahu zijn vriend. Ook is Wilders faliekant tegen het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof tegen Netanyahu vanwege onder meer oorlogsmisdaden in Gaza.
Ook oudere generatie kritischer
Peter Malcontent van de Universiteit van Utrecht doet al jaren onderzoek naar het Nederlands beleid ten aanzien van het Israëlisch-Palestijns conflict. Volgens hem gebruiken Wilders en ook de BBB de Gazaoorlog in hun politieke strijd tegen migranten met een islamitische achtergrond. "Maar daarmee zien zij over het hoofd dat door de Gazaoorlog hun achterban kritischer is geworden over Israël", aldus Malcontent.
Hij ziet dat het verschil in denken over Israël tussen politieke partijen en dat van de samenleving steeds groter wordt. "Ik gaf laatst lezingen voor grotendeels ouderen van 60 jaar en ouder. Hun generatie zag Israël grotendeels ooit als slachtoffer- en heldennatie. Maar zelfs zij zijn nu uiterst kritisch. Dat bevestigt de veranderde houding in de Nederlandse samenleving", vertelt Malcontent.
De vraag is nu waarom vooral rechtse politieke partijen die trend niet volgen. "De VVD vervolgt haar ingesleten spoor van een pro-Israël partij. Dat komt mede voort uit haar pro-Amerika koers. En zoals we weten blijft de VS onomwonden achter Israël staan", zegt Malcontent.
Kabinet niet snel kritischer over Israël
In het onderzoek van Ipsos I&O hekelen veel mensen het 'wegkijken' en de 'passiviteit' van Nederland, Europa en de Verenigde Staten als het gaat om de Gazaoorlog.
Malcontent ziet die houding van de Nederlandse regering niet snel veranderen. Nadat bekend werd dat Israëlische militairen 15 hulpverleners hadden doodgeschoten noemde minister van Buitenlandse Zaken Veldkamp (NSC) dat wel 'buitengewoon ernstig'. En de aanval op op een konvooi ambulances in de Gazastrook leek volgens hem op 'een schending van het oorlogsrecht'. Maar het bleef bij die woorden.
Malcontent: "Veldkamp gaat hier geen halszaak van maken. En dat zal hij ook niet snel doen bij toekomstige misstappen van Israël. Zijn NSC is nog enigszins kritisch over Israël. Maar in dit pro-Israëlische kabinet krijgt Veldkamp weinig ruimte. Die krijgt hij al helemaal niet van Wilders, de leider van de grootste regeringspartij. Ik zie het dan ook niet snel gebeuren dat dit kabinet zich kritischer gaat opstellen tegenover Israël."
De wereld rouwt om de dood van paus Franciscus, toch al volop campagnetijd
Vier dagen voor de uitvaart van paus Franciscus is de strijd in Rome voor de uitverkiezing van zijn opvolger al losgebarsten. Ruim honderd kardinalen kiezen binnenkort het nieuwe hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk.
Tot het conclaaf kunnen kardinalen zichzelf in de kijker spelen. Maar dan wel zo onopvallend mogelijk, want rond pausverkiezingen geldt in het Vaticaan al tijden een oud gezegde: wie het conclaaf ingaat als paus, vertrekt als kardinaal.
Het is niet uitgesloten dat de opvolger van paus Franciscus eveneens uit Latijns-Amerika afkomstig is, of uit Azië of van het Afrikaans continent komt. Van de 134 stemgerechtigde kardinalen zijn veruit de meesten (110) aangesteld door paus Franciscus, van wie een behoorlijk aantal uit Afrika, Azië en Latijns-Amerika.
Daarmee is het college van kardinalen een stuk universeler dan toen Franciscus zelf in 2013 gekozen werd. Toen vormden Europese en Noord-Amerikaanse kardinalen een tweederdemeerderheid; de meerderheid die nodig is om tot paus verkozen te worden. Dat gold ook toen Benedictus in 2005 paus werd.
In vergelijking met die vorige pausverkiezingen zijn vooral aanzienlijk minder Italiaanse kardinalen stemgerechtigd.
Eretitel
De aanstelling van nieuwe kardinalen is voorbehouden aan de paus. Het is een eretitel, de belangrijkste taak van kardinalen is het kiezen van een nieuwe paus. Alleen kardinalen die jonger dan 80 jaar zijn mogen meestemmen.
Dat zoveel stemgerechtigde kardinalen zijn benoemd door paus Franciscus, wil niet zeggen dat zijn opvolger zijn beleid zal voortzetten, stelt Anton de Wit, hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad.
Paus Franciscus heeft volgens De Wit "een breed scala" aan vrienden en vijanden aangesteld als kardinaal.
Er gaan meerdere namen rond van kardinalen die de 267ste paus kunnen worden. Een van de kardinalen die genoemd worden als serieuze kanshebber is de 70-jarige Pietro Parolin.
De Italiaan was als staatssecretaris van de Heilige Stoel de rechterhand van paus Franciscus.
Een andere naam die genoemd wordt is die van de Filipijn Luis Antonio Tagle. Met hem zou de Rooms-Katholieke Kerk de eerste paus uit Azië krijgen. Hij was aartsbisschop van Manilla toen hij door Franciscus naar Rome werd gehaald om ervaring op te doen in de Curie, het bestuursapparaat van de kerk.
Na een stroeve start is hij nu verantwoordelijk voor de belangrijkste afdeling van evangelisatie.
Een derde potentiële kanshebber is de 72-jarige Péter Erdő uit Hongarije. Hij is geliefd in de conservatieve hoek. Zo is hij fel gekant tegen de zegen voor homostellen. Erdő werd in 2003 door paus Johannes Paulus II benoemd en was indertijd een van de jongste kardinalen.
Tientallen kardinalen kwamen vanochtend samen voor de eerste vergadering:
In zeer conservatieve en traditionele katholieke media gaat ook de naam van Wim Eijk rond. Hij is de enige Nederlandse kardinaal. De aartsbisschop van Utrecht kreeg de eretitel in 2012.
Tegen de Amsterdamse omroep AT5 zegt Eijk ervoor open te staan om de nieuwe paus te worden. "Als de kardinalen je kiezen, dan kun je dat zien als een roeping die je krijgt van de Heilige Geest", zegt de 71-jarige Nederlander.
"Ik denk dat je dan echt in geweten verplicht bent om ja te zeggen." Eijk deed de uitspraken in een programma dat kort voor de dood van paus Franciscus werd opgenomen.
Een woordvoerder van de Nederlandse Bisschoppenconferentie benadrukt dat kardinalen zichzelf niet kunnen aanbieden. "De kardinaal heeft gezegd dat als er een beroep op hem zou worden gedaan hij dit niet zou weigeren. Dit is dus iets anders dan jezelf aanbieden en ervoor lobbyen. Een heel belangrijk verschil."
Bondjes vormen
Deze eeuw hoefden katholieken nog niet lang op witte rook te wachten. Zowel paus Benedictus als paus Franciscus werd binnen twee dagen gekozen. Hoofdredacteur Anton de Wit van het Katholiek Nieuwsblad en Vaticaankenner Stijn Fens sluiten niet uit dat de verkiezing ditmaal langer duurt.
"Het gezelschap is zo divers dat kardinalen elkaar nog niet goed kennen", zegt Fens in de podcast De Dag. "Het zal nog een hele toer worden om bondjes te vormen. In die zin is het net Expeditie Robinson."
Vijftig katten achtergelaten op verlaten camping in Limburg
Op een camping in Limburg waar tot voor kort 180 arbeidsmigranten illegaal woonden, zijn meer dan vijftig katten achtergebleven. Een Friese organisatie heeft de dieren vanochtend gered.
Het vangteam van Stichting Kat in Nood en de vrijwilligers van de dierenambulance Fryslân waren bang voor "een explosie aan kittens" als er niet werd ingegrepen. Volgens L1 Nieuws waren er in het zuiden van het land geen organisaties die de dieren konden helpen.
Daarom vertrok vanochtend vroeg een ambulance vol vangkooien, dekens, voer en kattenmandjes vanuit Friesland naar het dorp Ysselsteyn in Noord-Limburg.
"De katten komen bij ons in de opvang. Daar worden ze medisch onderzocht, geholpen en gesteriliseerd of gecastreerd. Asielen in de omgeving hebben hun hulp al aangeboden. Onze opvang is ook maar beperkt", zegt een woordvoerder.
Stichting Kat in Nood hoopt dat alle katten en nieuw baasje krijgen.
Chalets
De arbeidsmigranten die bij een vleesverwerker in Helmond werkten, woonden in 45 chalets. De eigenaar van de camping probeerde de huisvesting te legaliseren, maar dat is niet gelukt. Volgens de gemeente Venray, waar Ysselsteyn onder valt, was de brandveiligheid niet in orde en waren de leefomstandigheden niet goed genoeg.
Het is niet bekend waar de arbeidsmigranten heen zijn gegaan toen ze halsoverkop moesten vertrekken. Campingeigenaar Sraar Maessen baalt dat de katten zijn achtergelaten. "Je wordt voor een lastige keuze gesteld. Ik ben heel blij dat de mensen van de dierenambulance hier zijn om de katten te vangen."
Veertien aanhoudingen voor opruiing tot terrorisme op TikTok
Verspreid door het land zijn vandaag veertien verdachten aangehouden voor opruiing tot terrorisme. Ze zouden onder meer op de videoapp TikTok hebben geprobeerd anderen aan te sporen om terroristische misdrijven te plegen, zegt het Openbaar Ministerie.
De verdachten zijn tussen de 14 en 30 jaar, van wie een groot deel minderjarig, zegt een woordvoerder van het OM. Ze werden aangehouden bij een gecoördineerde actie van verschillende politie-eenheden, onder meer in Den Haag, Rotterdam en Amsterdam.
Mogelijk hadden de verdachten alleen contact via TikTok of reageerden ze via het platform op elkaar. Of ze elkaar kenden kan het OM niet zeggen zolang het onderzoek loopt. Om die reden is ook niet bekendgemaakt of ze bijvoorbeeld extreemrechtse of jihadistische ideeën hebben verspreid.
Ook chimpansees feesten met alcoholhoudend fruit, komt dat gedrag van verre voorouder?
Dat mensen een band kunnen opbouwen door samen een alcoholisch drankje te nuttigen, is bekend. Maar nu komt uit onderzoek naar voren dat chimpansees mogelijk hetzelfde doen.
Onderzoekers onder leiding van wetenschappers van de universiteit van Exeter in het Verenigd Koninkrijk hebben chimpansees vastgelegd die gistend fruit met elkaar deelden, waar dus alcohol in zit. De apen aten samen van gefermenteerde Afrikaanse broodvrucht in nationaal park Cantanhez in Guinee-Bissau.
"We weten dat wanneer mensen alcohol drinken dopamine en endorfine vrijkomt, wat resulteert in gevoelens van geluk en ontspanning", aldus onderzoeker Anna Bowland. "We weten ook dat het delen van alcohol, ook via tradities zoals feesten, helpt om sociale banden te vormen en te versterken."
Lichte roes
Met bewegingscamera's filmden de onderzoekers op tien momenten chimpansees die de grote en vezelige gefermenteerde vrucht deelden. Het alcoholpercentage van de gedeelde vrucht werd getest. Het hoogste gevonden alcoholgehalte was 0,61 procent.
Hoewel dat percentage relatief laag is, aten de chimpansees elke dag veel fruit en zouden ze dus een behoorlijke hoeveelheid alcohol kunnen binnenkrijgen, zegt Bowland. "Ze kunnen er elke dag kilo's van eten. Het is waarschijnlijk vergelijkbaar met een mens die aan een licht biertje nipt."
Dat de chimpansees ook echt "dronken" worden van de broodvrucht, achten de onderzoekers onwaarschijnlijk. Dat zou hun overlevingskansen in hun leefomgeving namelijk niet ten goede komen. Maar een lichte roes zouden ze er wel van kunnen krijgen.
Gemeenschappelijke voorouder
Maar dat de dieren hun eten überhaupt deelden, is volgens de onderzoekers mogelijk een belangrijke ontdekking. Chimpansees staan er namelijk niet om bekend dat ze vaak voedsel met elkaar delen. En het delen leek plaats te vinden tussen alle leeftijden en geslachten.
Ook was te zien dat twee volwassen vrouwtjes een groter stuk broodvrucht lieten liggen ten gunste van een kleiner stuk omdat dat gefermenteerd was. Het artikel, dat is verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Current Biology, stelt de vraag: "Is de oorsprong van samen feesten afkomstig van een gedeelde gemeenschappelijke voorouder?"
Oorsprong van feestvieren
De onderzoekers zeggen dat er meer onderzoek nodig is om te kunnen bepalen of chimpansees bewust op zoek gaan naar ethanolhoudende vruchten en hoe ze die vruchten lichamelijk verwerken. Maar dit gedrag zou de vroege evolutionaire fase van feestvieren kunnen zijn, zeggen ze.
Holland Casino moet verregaande maatregelen nemen na jaar met verlies
De financiële situatie van Holland Casino is zo onzeker dat er nieuwe verregaande maatregelen moeten worden genomen. Dat stellen accountants in het jaarverslag van het casinobedrijf.
Het casino, voor 100 procent in handen van de Staat, heeft een betaalpauze gekregen van zes maanden voor het aflossen van de belastingschuld uit de coronatijd, staat in het jaarverslag. Ook schrapte het bedrijf 74 banen op het hoofdkantoor en werd er in sommige casino's een nieuwe roulettetafel ingevoerd waarbij de winstkans iets kleiner is.
Het bedrijf leed vorig jaar onderaan de streep een verlies van 10,4 miljoen euro. Vorig jaar was er nog een winst van 23 miljoen euro.
Geldtekort
Holland Casino worstelt met de kansspelbelasting, die sinds 1 januari dit jaar met 4 procentpunt is verhoogd naar 34 procent. Aankomend jaar staat een verhoging naar 37,8 procent gepland.
Het bedrijf denkt dit jaar na over welke maatregelen nodig zijn om de financiële positie te verbeteren. Accountants schrijven dat er voor 2027 verregaande maatregelen genomen moeten zijn om acuut geldtekort te voorkomen.
Minder bestedingen
Het aantal bezoeken steeg in 2024 licht van 5,1 naar 5,2 miljoen, maar per bezoek gaven mensen minder uit. De omzet van online gokken liep ook terug: de concurrentie op die markt is hevig, en het bedrijf is meer kwijt aan de lonen.
Het bedrijf hoopt dat een nieuwe verhoging van de kansspelbelasting alsnog van tafel gaat.
Toch individueel bezwaar maken tegen pensioenoverstap? Fondsen houden adem in
Coalitiepartij NSC wil dat werkenden en gepensioneerden individueel bezwaar kunnen maken tegen de overstap naar het nieuwe pensioenstelsel. In de Eerste Kamer bestaat er voor dit idee vooralsnog geen meerderheid. In de Tweede Kamer, waar het voorstel morgen wordt besproken, neemt de steun toe. De pensioenwereld is fel tegen.
Wat staat er op het spel? Vijf vragen over wat wordt genoemd individueel bezwaarrecht.
Een nieuwe pensioenstelsel. Wat gebeurt er ook al weer?
Twee jaar geleden werd de Wet toekomst pensioenen aangenomen. Uiterlijk per 2028 stappen de 150 pensioenfondsen over naar het nieuwe pensioenstelsel. De grote, collectieve pensioenpotten van de fondsen worden opgeknipt in persoonlijke pensioenpotjes van de deelnemers.
Daarnaast wordt de maandelijkse pensioenuitkering straks sterker afhankelijk van de beleggingsprestaties van het fonds. Gaat het goed met de beleggingen, dan kan de pensioenuitkering makkelijker omhoog. Gaat het slechter, dan zal de uitkering niet of minder stijgen.
Begin dit jaar zijn de eerste drie fondsen overgestapt. De meeste fondsen stappen over per 2026 of 2027. Een deel van de fondsen stapt niet over, maar zal er dan ook geen nieuwe deelnemers meer bij krijgen.
Wat wil NSC?
Juist die rendementsschommelingen kunnen deelnemers in hun bestaanszekerheid raken, denkt NSC-pensioenwoordvoerder Agnes Joseph. Daarom wil ze meer inspraak voor de deelnemers.
Eerst wilde NSC een referendum: een meerderheid van de deelnemers van een fonds moest dan bepalen of de overstap naar het nieuwe stelsel werd gemaakt. De Raad van State, de DNB en het ministerie van Sociale Zaken waren zeer kritisch en ontraadden dit plan.
Nu komt NSC met individueel bezwaarrecht. "Met ons voorstel herstellen wij het recht van individueel bezwaar voor mensen van wie het pensioen is," zegt Agnes Joseph. Volgens dit plan kiest iemand zelf voor overstap naar het nieuwe stelsel of blijven in het oude.
Als een pensioenfonds toch geen bezwaarrecht geeft, dan moet het alsnog een referendum uitschreven onder de leden, zo wil NSC.
Is er nu dan geen inspraak?
Het klopt dat werkenden en gepensioneerden nu niet zelf bepalen of ze overstappen naar het nieuwe pensioenstelsel.
Wel kunnen zij via de vakbond invloed uitoefenen. De bonden moeten het namelijk samen met de werkgevers eens worden over het eerlijk verdelen van de grote pot pensioengeld over de verschillende generaties binnen het fonds.
Ook hebben De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de taak om de belangen van deelnemers te beschermen. DNB berekent of het geld eerlijk verdeeld is en toetst of alle leeftijdscategorieën krijgen waar ze recht op hebben. AFM kijkt of de deelnemers tijdig en volledig zijn geïnformeerd.
Hoe kijken de pensioenfondsen naar het idee?
De pensioenfondsen zijn fel gekant tegen individueel bezwaarrecht. De koepel van pensioenfondsen, de Pensioenfederatie, spreekt van de "de bijl aan de wortel" van de Wet toekomst pensioenen.
Volgens de federatie gaat het plan in tegen het principe van solidariteit en collectiviteit als een deelnemers zelf mag kiezen voor het ene of andere systeem. Daarbij zou uitvoering van het plan neerkomen op "onbehoorlijk bestuur" omdat de Wet toekomst pensioenen met brede maatschappelijke steun is aangenomen en omdat de uitvoering al in volle gang is.
Ook waarschuwen de fondsen voor een ingewikkelde administratie. Ook als maar één deelnemer bezwaar zou maken tegen de overstap, zou dat de pensioenfondsen er al toe dwingen om er een tweede administratie op na te houden: één voor de overstappers en één voor de achterblijvers.
Dat is geen probleem, stelt NSC-Kamerlid Joseph. "Ook nu hebben pensioenfondsen te maken met uitzonderingen omdat verschillende deelnemers onder verschillende regelingen vallen."
Daarnaast kun je bezwaarmakers de mogelijkheid bieden om hun pensioenvermogen bij een ander fonds onder te brengen. Joseph wijst erop dat er constant waardeoverdracht plaatsvindt van het ene naar het andere fonds.
Komt het bezwaarrecht er echt?
De parlementaire steun voor het voorstel lijkt toe te nemen. Naast BBB steunt nu ook de PVV het idee van NSC. Een aantal andere kleine partijen ziet er ook wel wat in. Of het plan door de Tweede Kamer komt, lijkt met name af te hangen van de Partij voor de Dieren of DENK.
NSC-minister Eddy van Hijum (Sociale Zaken) ontraadt het voorstel van zijn eigen partij. Hij krijgt bijval van coalitiepartij VVD, een van de voorstanders van het nieuwe pensioenstelsel.
In de Eerste Kamer krijgt het NSC-plan vooralsnog onvoldoende steun. De PVV is hier veel minder groot en NSC heeft er geen zetels. Instemming van de Eerste Kamer is noodzakelijk om het voorstel er uiteindelijk door te krijgen.
Schoof zoekt steun in Tokio, 'allebei afhankelijk van vrijhandel'
"Japan en Nederland zitten op dezelfde golflengte", zei premier Schoof vandaag in Japan tijdens een ontmoeting met zijn ambtgenoot Ishiba. Die beaamde dat knikkend. "We hebben vergelijkbare normen en waarden", aldus Ishiba. Nederland is van plan binnenkort weer een oorlogsschip naar Japan te sturen, "en het is ook de bedoeling dat de F35-vliegtuigen hiernaartoe komen", zegt Schoof tegen de NOS.
"Twee stabiele landen in roerige tijden", zei de minister-president over de band met Japan. Alhoewel defensie veel ter sprake kwam vandaag, waren het echter de door de Verenigde Staten aangekondigde importheffingen op chips en chiptechnologie die als donderwolken boven het bezoek hingen.
Nederland en Japan behoren tot de weinige landen die de geavanceerde machines en materialen leveren waarmee chips worden geproduceerd. Maar ondanks hun sleutelpositie in de chipindustrie, lukt het beide landen nauwelijks greep te krijgen op het handelsbeleid van bondgenoot Verenigde Staten.
Importheffingen
De chipindustrie heeft al te maken met de algemene heffing van 10 procent, en daar komen mogelijk nog speciale heffingen bovenop. De VS kijkt daarvoor niet alleen naar chips, maar ook chipmachines en producten waarin chips zitten, zoals smartphones en andere elektronica. "Wij zijn beide afhankelijk van open en handel en vrijhandel en daar helpen importheffingen niet bij", aldus Schoof. "Dus de beste importheffingen zijn importheffingen van 0 procent. Daar zijn wij het beide over eens."
Hoe de aangekondigde heffingen van de VS er precies uit gaan zien is nog onduidelijk. Ook wanneer de heffingen precies komen is onzeker: Trump zei dat hij ze vorige week zou aankondigen, maar de Amerikaanse minister van Handel had het over "waarschijnlijk een maand of twee".
Taiwan
De regering-Trump zet alles op alles om technologiebedrijven naar eigen bodem te lokken. Vooral Taiwan ligt daarbij onder het vergrootglas: het eiland is cruciaal voor de wereldwijde chipproductie. TSMC, de grootste chipleverancier ter wereld, kondigde vorige maand al aan 100 miljard dollar te steken in nieuwe fabrieken in de Verenigde Staten.
Tegelijk staat de productie op het eiland zelf onder druk. Chinese militaire oefeningen in de Straat van Taiwan maken de regio steeds instabieler. De wereldwijde afhankelijkheid van Taiwanese chips, essentieel voor smartphones, auto's en AI, maakt elk militair incident potentieel ontwrichtend voor de wereldeconomie.
Alhoewel chipproducent TSMC meer gaat produceren in de VS, houdt het de productie van de meest geavanceerde technologie toch op eigen bodem. En dat doet TSMC met machines van ASML. Ook de Nederlandse maker voelt de druk van alle recente ontwikkelingen, en waarschuwde vorige week dat de aangekondigde heffingen leiden tot grote onzekerheid.
Rapidius
Het bezoek van Schoof aan Japan wordt daarom uitgebreid met een rondleiding, morgen, bij de nieuwe Rapidus-chipfabriek in Hokkaido. De fabriek is plots het middelpunt van de aandacht in de internationale chipindustrie.
Met grootschalige investeringen in de nieuwe chipmaker Rapidus probeert Japan zijn chipproductie weer nieuw leven in te blazen, ook met ASML-machines. Met steun van onder meer IBM en subsidies van het Japanse ministerie van Economie wil het bedrijf in 2027 starten met massaproductie van de meest geavanceerde chips ter wereld.
De samenwerking met Japan biedt strategische kansen voor Nederland. ASML is cruciaal voor de wereldwijde chipproductie, maar wordt steeds meer een speelbal van geopolitiek. Ook Japan is nog voor een groot deel afhankelijk van de Amerikaanse afzetmarkt. Daarom zoeken beide landen naar manieren om greep te houden op hun technologische kennis en productieketens, vooral nu China en de VS ieder op hun manier proberen de markt naar zich toe te trekken.
Diplomatie
Schoof benadrukte in Tokio het belang van diplomatie. "De enige reactie moet nauwere samenwerking met onze bondgenoten zijn." Zijn bezoek past tevens in een bredere Europese strategie: geen confrontatie met de VS, maar constructieve onderhandelingen over uitzonderingen op de importheffingen.
Ook Japan heeft gekozen voor de diplomatieke route en probeert nu een evenwicht te vinden tussen Amerikaanse eisen en eigen economische belangen. Dat blijkt ook uit een gezamenlijke intentieverklaring die vandaag werd ondertekend, waarin Nederland en Japan toezeggen intensiever samen te werken op het gebied van technologische innovatie en vrije handel.
Geen stikstofafspraken in voorjaarsnota, bouwprojecten energietransitie in 'gevarenzone'
De verzwaring van elektriciteitsnetten kan forse vertraging oplopen nu er in de voorjaarsnota geen afspraken zijn gemaakt over stikstofmaatregelen. Dat zegt netbeheer Liander. Meer dan 300 bouwprojecten zitten in de "gevarenzone", zegt het bedrijf.
"Dat het kabinet geen doorbraak organiseert in het stikstofbeleid, maar uitstelt, is een keuze met enorme gevolgen voor de energieopdracht in Nederland", waarschuwt Huibert Baud, een van de directeuren van de netbeheerder.
Liander heeft op basis van de afspraken in de voorjaarsnota gekeken naar de gevolgen ervan en komt tot de conclusie dat 317 bouwprojecten in het beste geval vertraging oplopen en in het slechtste geval niet kunnen doorgaan.
Transformatorhuisjes
Het gaat met name om bouwprojecten voor de verzwaring van het elektriciteitsnet, zoals de aanleg van dikkere kabels in de grond, het bouwen van transformatorhuisjes in wijken en de bouw van stations waar hoogspanning wordt omgezet naar midden- of laagspanning.
In januari oordeelde de rechtbank in Den Haag in een door Greenpeace aangespannen zaak dat de Nederlandse Staat meer moet doen om de neerslag van stikstof op de natuur te beperken.
In 2030 mag 50 procent van de kwetsbare Natura 2000-gebieden niet meer overbelast zijn door stikstof. Volgens de rechtbank staat dat doel op de tocht als de Staat niet onmiddellijk maatregelen neemt om de stikstofuitstoot te beperken.
Schuiven met vergunningen
Eerder bepaalde de Raad van State al dat er minder mag worden geschoven met stikstofvergunningen (intern salderen). Naar aanleiding van deze uitspraak stelde premier Schoof een ministeriële commissie in die met maatregelen zou komen. Die commissie zou eind maart met een plan van aanpak komen, maar die deadline werd niet gehaald.
Liander kon geregeld een bouwproject laten doorgaan door te schuiven met vergunningen. Zo kon vorig jaar in Harderwijk een onderstation worden uitgebreid door met de voetbalvereniging af te spreken dat twee velden een jaar lang niet worden bemest. Dat leverde genoeg stikstofwinst op om de stikstofuitstoot van de bouw te compenseren.
De netbeheerder had gehoopt dat er, bij gebrek aan snel resultaat uit de ministeriële commissie, in de voorjaarsnota duidelijke afspraken zouden staan.
Liander loopt met name in Gelderland tegen problemen aan, omdat daar de Veluwe ligt, een kwetsbaar Natura-2000-gebied van bijna 90.000 hectare. Vorige week werd bekend dat de provincie Gelderland de komende anderhalf jaar op onder meer de Veluwe geen nieuwe vergunningaanvragen in behandeling neemt voor projecten waarbij extra stikstof vrijkomt.
De netbeheerder vreest dat de verzwaring van het elektriciteitsnet de komende tijd vastloopt. Liander vindt dat zuur, omdat "de transitie naar elektrificatie direct een bijdrage levert aan het voorkomen van stikstofuitstoot, zoals het laden van elektrisch auto's".
De netbeheerders willen van het kabinet een uitzonderingspositie voor bouwprojecten waarmee het stroomnet wordt verzwaard. Directeur Baud: "Duidelijkheid vanuit Den Haag is essentieel voor de toekomst. Ermee wachten heeft gevolgen voor de stroomnet-uitdagingen in heel Nederland."
Doden bij Amerikaanse aanval tegen Houthi-rebellen in hoofdstad Jemen
Bij een Amerikaanse aanval op de Jemenitische hoofdstad Sanaa zijn zeker twaalf mensen om het leven gekomen. Dat melden Houthi-bevelhebbers in de stad. Er zouden ook een dertigtal gewonden zijn gevallen.
Volgens de Houthi's werden er een markt en een woonwijk geraakt. Onder de slachtoffers zouden daardoor ook kinderen zijn.
Wat het doelwit van de aanval precies was, is niet duidelijk. Het Amerikaanse leger wilde vragen daarover van internationale persbureaus niet beantwoorden.
De VS heeft onder de Trump de aanvallen opgeschroefd tegen de Houthi's, die al sinds 2023 het scheepvaartverkeer in de Rode Zee bemoeilijken met aanvallen op schepen. Afgelopen vrijdag werd nog een oliehaven van de rebellen aangevallen door de VS, daarbij werden tientallen mensen gedood.
Met de aanvallen wil Trump de druk op de rebellen opvoeren om hun aanvallen definitief te staken.
Geprezen Portugese drugswet toont scheurtjes
De Portugese drugsaanpak werd jarenlang gezien als een van de beste ter wereld. In 2001 geïntroduceerd om de wijdverbreide drugsverslaving aan te pakken, wierp de wet direct zijn vruchten af. Maar bijna 25 jaar later zijn de regels toe aan vernieuwing, om de scheurtjes te dichten. Want op de straten van grote steden zoals Lissabon is het drugsgebruik weer steeds meer zichtbaar.
Een groep toeristen stopt in Mouraria om bij het kruispunt het iconische gele trammetje voor te laten gaan, waarna ze met hun rolkoffertjes de weg richting hun Airbnb vervolgen. Nietsvermoedend lopen ze langs een jongeman in joggingpak op de hoek van de straat. Die draait zich om en roept iets naar twee andere mannen die verderop in de straat staan te smoezen.
"Maak alleen foto's van de straat, maar niet van de mensen", roepen de mannen zenuwachtig als iemand een foto van de kleurrijke straat neemt. Waarschijnlijk willen ze niet worden vastgelegd tijdens het dealen van drugs. Want dat wordt hier openlijk gedaan. Op een plein iets verderop zetten verslaafden bij de ingang van een parkeergarage openlijk een shot heroïne.
Verhuur aan toeristen
"Toen ik hier voor de coronacrisis kwam wonen, was het een hele levendige en diverse buurt", vertelt buurtbewoner Bruno. Maar sinds de pandemie heeft hij het achteruit zien gaan. "Er zijn veel meer daklozen, criminaliteit en ook openlijk drugsgebruik." Hij noemt het drugsgebruik een oorzaak en een gevolg van de problemen.
Want volgens hem is de wijk door verhuur aan toeristen voor velen onbetaalbaar geworden, wat tot sociale problemen leidt, wat drugsgebruik dan weer in de hand werkt. En dat ziet ook een van de grondleggers van de Portugese drugsaanpak, João Goulão. "Tegenwoordig is er veel meer zichtbaarheid van drugsgebruikers en sociale kwetsbaarheid in de openbare ruimte", zegt de arts.
"Er is geen bewijs voor een significante toename van het aantal drugsgebruikers, maar diegene die dat wel doen zijn zeer kwetsbaar." Dat hangt dus volgens hem samen met sociale problemen zoals een gebruik aan betaalbare huisvesting en werkgelegenheid. Maar Goulão noemt ook het drugsgebruik van de migratiepopulatie. "Zij zijn erg kwetsbaar en in sommige gevallen slecht geïntegreerd in onze samenleving", legt hij uit.
Een andere oorzaak van de scheuren in het beleid is de snelle toename van nieuwe soorten vooral synthetische drugs, zogeheten designerdrugs. De wet is ooit ontworpen om het heroïnegebruik aan te pakken.
Voor al die aanpassingen, weet Goulão, is meer geld nodig. Want niet alleen moeten de gebruikers en verslaafden worden geholpen, vindt hij; ook moet de politie meer middelen krijgen om de drugshandel aan te pakken.
Dus zou de politiek het prioriteit moeten geven en meer moeten investeren. Al zou daar eerst een nieuwe regering voor moeten komen, want na de val van het vorige kabinet, begin dit jaar, zijn in mei nieuwe verkiezingen gepland.
Ondertussen worden de problemen in grote steden wel groter. Tussen 2019 en 2023 bijvoorbeeld is het aantal mensen dat in Lissabon overleed aan een overdosis verdubbeld. In Mouraria sloot een buurtcentrum onlangs een speciale kamer waar men veilig drugs kon gebruiken. Ze konden de drukte niet aan.
Grondlegger Goulão denkt dat met kleine aanpassingen de resultaten weer beter zullen worden. Hij gelooft nog heilig in zijn aanpak. "Mensen die verslaafd zijn, lijden aan een ziekte die hetzelfde respect verdient als andere ziekten en als zodanig behandeld moet worden. In Portugal hebben we een motto: we pakken de ziekte aan, niet de patiënten."
Defensie zoekt cyberreservisten: 'Ik doe hetzelfde in uniform als in spijkerbroek'
Defensie wil fors groeien en de krijgsmacht wordt versneld in gereedheid gebracht. Het leger moet ook meer 'cyberslagkracht' krijgen, want hackaanvallen uit China en Rusland zijn volgens inlichtingendiensten aan de orde van de dag. Defensie benadrukt dat niet alleen beroepsmilitairen welkom zijn.
Cyberreservisten worden gezien als belangrijke toevoeging om Nederland veilig te houden tegen buitenlandse mogendheden. Dit zijn burgers die naast hun baan, vaak in de digitale veiligheid, op basis van een nulurencontract hun expertise inzetten voor het leger.
Er komt een nieuwe wervingscampagne voor cyberpersoneel, inclusief -reservisten, laat Defensie weten. Deze actie staat voor na de zomer gepland, maar er staan al vacatures voor cyberreservisten online.
"Veel van de werkzaamheden zijn in de avonden of weekenden. Dat is best uitdagend met een gezin en een voltijdbaan, maar in mijn ervaring lukt het altijd wel." Aan het woord is Matthijs, luitenant-kolonel en commandant van de cyberreservisteneenheid. Hij doet dit sinds 2016, naast zijn baan als strategisch adviseur bij een cybersecuritybedrijf.
De functie is niet geheim, wel wordt terughoudendheid gevraagd. Cyberreservisten krijgen bijvoorbeeld te horen dat het "niet handig is dit op sociale media te zetten", zegt Matthijs. Het kan volgens hem de aandacht trekken vanuit "bepaalde landen. En voor sommige opdrachten is het überhaupt niet handig als iemand weet wat je doet."
Bureaucratisch gedonder
Er kan een oproep komen voor militaire oefeningen in binnen- of buitenland, bijvoorbeeld in NAVO-verband. Dat gebeurt op vrijwillige basis. Zo'n inzet kan enkele dagen duren, maar sommige missies juist maanden.
Er zijn in totaal zes pelotons en die vallen onder het Defensie Cyber Commando (DCC). Het is niet de eerste keer dat Defensie cyberreservisten zoekt. 150 was het streefaantal, maar ruim tien jaar na de oprichting van het DCC is dat niet gelukt. Vorig jaar waren het er 110, zei toenmalig minister van Defensie Ollongren.
Nu zijn het er meer, maar uit operationele veiligheid worden geen aantallen genoemd. Sinds de inval in Oekraïne "is er een toename in interesse en aanmeldingen", aldus een Defensiewoordvoerder.
De eerste jaren was er juist te weinig animo. Het bleek in de praktijk zeer tijdrovend om geïnteresseerden te screenen en op te leiden. "De vorige poging om dit te doen is verzand in bureaucratisch gedonder", zegt cyberexpert Bert Hubert. Hij is onder meer werknemer en toezichthouder van inlichtingendienst AIVD geweest.
Experts onderschrijven het nut van cyberreservisten, maar plaatsen wel kanttekeningen. Zo moeten we de functie volgens Hubert niet zomaar vergelijken met een reservebrandweer. "Zo iemand kan bij een grote brand gelijk blussen, maar als iemand bijvoorbeeld gehackt is ligt dat veel ingewikkelder. Het is een beetje alsof een boekhoudkundige reservist de volledige boekhouding van een bedrijf kan overnemen."
Commandant Matthijs wijst erop dat werkgevers vooraf over dit soort gevoeligheden in gesprek gaan en afspraken maken met de medewerker die parttime werkt als cyberreservist. "Een situatie van mogelijke belangenverstrengeling is voorstelbaar, want ik doe civiel hetzelfde als ik als militair doe, alleen de ene keer draag ik een spijkbroek en de andere keer een uniform. Maar gelukkig zijn er regels voor en daar wordt ook toezicht op gehouden."
Beperkingen
In geval van oorlog krijgt het werk voor Defensie voorrang, legt Matthijs uit. Dat geldt ook voor andere crisissituaties waarin de regering besluit het leger in te zetten. De speelruimte voor het DCC, waar de cyberreservisten onder vallen, is in vredestijd echter beperkt.
"Waar de marine, lucht- of landmacht zich relatief eenvoudig gereed kunnen stellen, is dat voor cybereenheden lastiger", zegt kolonel Peter Pijpers, universitair hoofddocent cyber warfare aan de Nederlandse Defensie Academie.
Volgens de huidige regels mag het DCC "enkel tijdens de inzetfase acties ondernemen in de informatieomgeving. Vergelijk dit met een chirurg die moet opereren met enkel kennis uit de boeken." Hij verwijst naar het door experts Ducheine, Zwanenburg en hemzelf opgestelde rapport Tanden voor de Leeuw van vorig jaar.
De zogenoemde Wet op de gereedstelling moet hier verandering in brengen. Ollongren noemde deze wet in voorbereiding essentieel om effectief te oefenen "in het grijze gebied tussen oorlog en vrede". Hybride oorlogvoering is breder dan spionage of hacken, en omvat bijvoorbeeld ook het platleggen van betaalverkeer of het frustreren van supermarktbevoorrading.
Echt gedreven
Welke rol een cyberreservist speelt in de aanpak van dit probleem hangt af van kennis en kwaliteiten. Het loopt uiteen van het ontwikkelen van veiligheidssoftware tot het proberen te hacken van Defensiesystemen om de veiligheid te controleren. "Het is maatwerk", zegt Matthijs.
Het is volgens de commandant een roeping. "Je moet echt gedreven zijn om dit naast een andere baan te doen. Het zijn mensen die echt een steentje bij willen dragen aan de veiligheid van Nederland. En die het vakgebied waanzinnig leuk vinden; het is ook gewoon een grote groep nerds bij elkaar."
Hoeveel cyberreservisten er precies moeten komen, wordt duidelijk bij publicatie van de langverwachte cyberstrategie van Defensie. Die wordt voor de zomer verwacht.
Opgesloten in de hel van El Salvador: 'Amerikaanse droom werd nachtmerrie'
Ze zijn uit huis gehaald of van straat geplukt door agenten van de Amerikaanse immigratiedienst ICE: vermeende criminelen die vanuit de VS naar een gevangenis in El Salvador zijn gedeporteerd. Zonder proces zijn ze afgevoerd onder de Alien Enemies Act, een oorlogswet die president Trump van stal heeft gehaald om bendeleden van het beruchte Tren de Aragua te kunnen uitzetten.
Volgens persbureau Bloomberg had 90 procent van die vermeende criminelen niet eens een strafblad. "De Amerikaanse droom werd een nachtmerrie", zegt Nelson Suárez-Trejo, de broer van een van hen.
En hij kan het weten. In 2017 verliet hij Venezuela, op zoek naar een beter leven. Dat vond hij in Amerika, dacht hij. Hij omschrijft de situatie in zijn thuisland als totale anarchie. "Je kon er zomaar gearresteerd worden als je protesteerde tegen de regering. En worden vastgehouden zonder rechten."
Precies dat scenario is nu werkelijkheid geworden voor zijn broer Arturo. Nota bene in Amerika, waar hij eind vorig jaar naartoe trok vanuit Chili. "Het is dertig dagen geleden dat we iets van hem hebben gehoord. Ik niet, zijn vrouw niet, niemand in de familie."
In de video vertelt Nelson Suárez-Trejo het verhaal van zijn broer:
Arturo blijkt inmiddels in de beruchte CECOT-gevangenis in El Salvador te zitten. Daarover zei justitieminister Villatoro van El Salvador dat niemand er levend uitkomt. "We zorgen dat de straffen zwaar genoeg zijn dat niemand die het CECOT binnengaat het ooit lopend zal verlaten, alleen in een doodskist."
De barre omstandigheden zijn ook bekend in de VS. "Nazi's kregen een betere behandeling onder de Alien Enemies Act dan wat hier nu gebeurt", stelde rechter Patricia Millett recentelijk bij een hoorzitting.
Arturo's familie herkende hem op beelden uit de gevangenis, waarop hij met kaalgeschoren hoofd en handen geboeid op de rug voorovergebogen zit in een lange rij gevangenen. Zijn kenmerkende tatoeages zijn goed te zien: van een kolibrie in zijn nek, een Bijbeltekst en een palmboom.
Geen wapens of kronen, verwijst Nelson naar tatoeages bij bendeleden van Tren de Aragua, waar de ICE-ambtenaren naar op zoek lijken te zijn geweest. Hoe het in de gevangenis met Arturo gaat, weet zijn familie niet.
Volgens The New York Times zijn zeker 32 mannen beschuldigd van zware overtredingen. De anderen voor zover bekend niet. Bewijs dat Arturo strafbare feiten heeft gepleegd hebben Amerikaanse autoriteiten niet gegeven.
De NOS zocht meermaals contact met ICE, de dienst die de arrestaties en deportaties uitvoert. E-mails met vragen over de deportatie van Arturo bleven onbeantwoord, ook de telefoon werd niet opgenomen.
Angst onder immigranten
De horrorverhalen leiden tot veel angst onder immigranten. "Ik ken mensen die zeven dagen de tijd hadden om te vertrekken, iedereen is bang voor deportatie", zegt Estefany, die ook uit Venezuela komt. Ze werkt langs snelweg US-70, waar latino's foodtrucks uitbaten. "Mensen zijn bang om met elkaar af te spreken."
Dat geldt ook voor de Mexicaanse Lucia, die in een tacotruck werkt. "Toen we voor het eerst over de deportaties hoorden, wilden we eigenlijk helemaal niet meer komen werken. Uit angst dat ze ons ook zouden aanhouden en deporteren."
Dat is precies wat de regering-Trump wil, denkt Marlen Martinez van Siembra, een hulporganisatie voor immigranten die ook desinformatie bestrijdt. "Enge dingen zeggen, zodat mensen in angst leven en zelf vertrekken."
Martinez' hotline, waar mensen zich kunnen melden met allerlei vragen, staat roodgloeiend. "Vorig jaar ging het misschien om drie telefoontjes per dag. Het ging vooral om mensen die niet betaald kregen voor hun werk." Sinds de inauguratie van Trump gaat het aantal telefoontjes door het dak. "Omdat er zo veel mensen worden opgesloten."
Angst wegnemen
Siembra probeert feiten en fabels van elkaar te scheiden en de gemeenschap daarover te informeren. ICE voert acties uit op een manier die ver buiten de grenzen van de wet valt, zegt Martinez. "Ons doel is om geruchten en angst weg te nemen."
Elke melding van een mogelijke ICE-operaties wordt geverifieerd, de feiten gedeeld. "Zodat mensen gewoon naar school kunnen, naar hun werk kunnen, boodschappen kunnen doen en niet in angst hoeven te leven."
Nelson probeert dat ook, maar zijn Engelse les laat hij voorlopig lopen. Te risicovol, vindt hij, zo'n plek waar veel immigranten komen. "Ik heb nog nooit zoveel angst gevoeld als nu. Niet zozeer vanwege een mogelijke deportatie naar Venezuela of Colombia, maar de gedachte dat ik kan eindigen in een cel met echte criminelen en moordenaars."
Het laatste wat een mens verliest, is hoop, besluit hij. "Zolang ik in staat ben om te blijven vechten om mijn broer vrij te krijgen, zal ik dat blijven doen."
Toeslagenouders over vertrek Omtzigt: 'Groot gemis, hadden hem nog nodig'
Razend populair was Pieter Omtzigt, net na de oprichting van zijn partij Nieuw Sociaal Contract in de zomer van 2023. Kiezers hadden een enorm vertrouwen in de politicus uit Enschede. Ze waardeerden hem voor zijn actieve rol bij de toeslagenaffaire, of waren enthousiast over de nieuwe bestuurscultuur die hij nastreefde.
Maar in de afgelopen twee jaar daalde Nieuw Sociaal Contract in de peilingen en Omtzigt zelf verdween langere tijd van het politieke toneel vanwege zijn mentale gezondheid. Hoe kijken gedupeerden van de toeslagenaffaire en kiezers nu naar zijn vertrek?
"Wij zijn als ouders zeer aangedaan door het nieuws", zegt gedupeerde Nathalie Sijbesma. "Pieter Omtzigt heeft veel voor ons betekend. En er zijn nog heel veel problemen in deze hersteloperatie waar Pieter hard voor nodig is."
'Gemis voor ouders'
Sijbesma helpt tegenwoordig als ervaringsdeskundige andere gedupeerde ouders. Ze had in de afgelopen jaren veel contact met Omtzigt. "Ik heb Pieter leren kennen als een zeer betrokken mens, die luistert naar je verhaal en met je meekijkt: wat kan ik voor je doen, waar sta je in het proces, waar loop je tegenaan?"
Hoewel Omtzigt zich een paar keer terugtrok uit de politiek vanwege een burn-out, was hij voor Sijbesma altijd bereikbaar. "Pieter is iemand die er voor je staat", zegt ze. "Het gaat echt een gemis worden voor ons als ouders."
Dat zegt ook Theo Caspers van de Stichting Gedupeerde Ouders. "Voor de toeslagenouders was hij een vertrouwenspersoon. Van die oude groep parlementariërs die thuis zijn in dit complexe dossier blijft nu alleen nog Inge van Dijk van het CDA over, dat doet ons even rillen."
Betrokkenheid als tegenkracht
"We zijn een goudeerlijke, integere bel in de Kamer kwijt", zegt Caspers. "Zijn kritische nieuwsgierigheid, rechtvaardigheidsgevoel en doorzettingsvermogen vormden in het toeslagendossier een tegenkracht."
Daardoor kwamen er echt dingen in beweging, zegt Caspers. Als voorbeeld noemt hij de oprichting van de commissie-Donner in 2019, die onderzoek ging doen naar de toeslagenaffaire.
Maar de betrokkenheid van Omtzigt ging ten koste ging van zijn eigen gezondheid, zag Capers. Stichting Gedupeerde Ouders was vorig jaar in Den Haag ter voorbereiding op een debat dat Nicoline van Vroonhoven zou gaan voeren. Bij dat gesprek sloot Omtzigt even aan. "Hij besloot bijna direct om het debat de volgende dag zelf te voeren, terwijl hij ook toegaf: ik ben nog niet hersteld."
'Kon niet anders'
Dat Omtzigt de politiek mentaal niet meer aankon, is voor veel mensen op de markt in zijn woonplaats Enschede geen verrassing. "Het kon niet meer, je zag het aan hem", zegt een vrouw. "Als hij op tv was, ging het toch een beetje moeilijk."
"Volgens mij kon het niet anders", zegt een man. "Hij was volgens mij op." Weer een ander: "Die man had te veel hart, mensen met een hart moeten niet in de politiek."
Veel marktgangers vinden het om die reden verstandig dat Omtzigt zich terugtrekt uit de politiek. Een vrouw vindt het goed dat hij voor zichzelf en zijn gezin kiest. Maar: "Hij was wel iemand die een voet tussen de deur zette, dingen aanzwengelde, ik vind het jammer dat hij daarmee stopt."
Pasen wordt belangrijker voor supermarkt, 'maar kerst niet te overtreffen'
Paasstollen, afbakbroodjes, croissants, eitjes, rollades, tompoucen: als het aan de supermarkten ligt, zijn we het hele paasweekend vooral aan het eten. "Of supers van Pasen de nieuwe kerst willen maken? Nou, tegen Kerstmis kun je qua verkopen niet op. Kerst is niet te overtreffen", zegt retailkenner Paul Moers. "Maar Pasen wordt een belangrijke week dit jaar voor de supermarkten. Dat is zeker."
Hij wijst dan vooral naar de onrust in de wereld. "We leven in een tijd van grote onzekerheid. Daarom willen mensen het extra gezellig maken thuis. En daar hebben ze ook geld voor over." Dirk Mulder, econoom bij ING, ziet dat Pasen steeds belangrijker wordt.
"Jumbo bijvoorbeeld zet nu ook in op influencers die filmpjes maken van mooie producten. Speciaal voor jongeren. Maar Pasen is en blijft natuurlijk toch anders dan kerst. Bij Pasen komt misschien meer vrolijkheid kijken: narcissen, de lente, lammetjes, bloemetjes. Ook daar kun je samen een mooi moment van maken."
Volgens Mulder liggen de uitgaven voor het kerstdiner veel hoger dan voor paasontbijt en brunch. "Daarom proberen supermarkten wel meer dat paasdiner erbij te betrekken." Uit cijfers van marktonderzoeker YouGov (voorheen GfK) blijkt dat de omzetten van Pasen en Kerstmis de afgelopen jaren naar elkaar toegroeien. Was in 2022 het omzetverschil nog 26 procent in het voordeel van Kerstmis, afgelopen jaar lag kerst nog 'maar' 6 procent voor op Pasen.
De oplettende tv-kijker wordt al wekenlang doodgegooid met paasreclames van supermarkten als Albert Heijn, Jumbo, Lidl en Aldi. Screenforce, de organisatie die zich bezighoudt met tv-reclame van de STER, RTL en SBS, meldt dat er de afgelopen jaren voor tussen de 25 en 35 miljoen euro aan reclameboodschappen rond de Pasen zijn uitgezonden.
"Bij kerst was dat tussen de 56 en 61 miljoen euro", aldus Screenforce. "Een opkomend fenomeen bij de supermarkten is dat zij steeds meer met aparte paasproducten komen. Dat zal mede verklaren waarom de omzetten rond Pasen richting het niveau van Kerst gaan."
Energiek en vrolijk
Marktleider Albert Heijn heeft dit jaar 371 paasproducten in de schappen. Vorig jaar waren dat er 322. "Omdat wij merken dat mensen tradities omarmen, en dus ook Pasen samen willen vieren", aldus AH. "Kerstmis is niet te vergelijken met Pasen. Met kerst ligt de nadruk op 's avonds eten, bij Pasen gaat het vooral om ontbijt en lunch/brunch. Pasen wordt wel gevierd, maar het blijft absoluut minder dan Kerstmis."
Quirine de Weerd van Lidl Nederland zegt dat Pasen en Kerstmis de hoogtijdagen zijn voor de retail. "Pasen is een energiek en vrolijk feest dat je samen met de familie viert. Als trend zien we dit jaar verrassende smaken. Dat zagen we al bij de Dubai-Sinterklaasletter en zien we nu met bijvoorbeeld pistache op de tulband, en pistachepasta. Op TikTok ontstaat dat soort dingen. Er zijn mensen die willen meedoen met dat soort trends."
Prijs van chocolade
De woordvoerder van supermarktketen Plus merkt op dat Pasen dit jaar vrij laat valt. "Daardoor is er meer kans op mooi weer en we verwachten dat klanten daarom wel eens extra kunnen gaan uitpakken met buiten brunchen of borrelen." Jumbo zet in op 'samenzijn'. Onder het motto: "Uiteindelijk gaat het er niet om hoe je het viert, maar met wie."
De hoge prijs van chocola is met deze Pasen wel een dingetje. Bleven vier maanden geleden al veel chocoladeletters onverkocht, nu zien supermarkten dat klanten maar mondjesmaat chocolade paaseitjes in de kar gooien.
Uit verkoopcijfers van marketingbureau Nielsen IQ blijkt dat er tot nu toe ongeveer 40 procent minder paaseitjes in de supermarkt zijn verkocht in vergelijking met vorig jaar. "Doordat de gemiddelde kiloprijs van paaseieren met ongeveer 50 procent is gestegen, is het niet verrassend dat de verkopen van paaseieren dit jaar tegenvallen" zegt analist Marten Suurmeijer.
Kabinet verhoogt de belasting, maar noemt het niet zo: 'Grote truc'
"Werken moet lonen", zo beloofde het kabinet bij de start van de regeerperiode nog. Maar een half jaar later ziet de werkelijkheid er anders uit. Het kabinet compenseert volgend jaar niet alle inkomstenbelasting voor hogere inflatie, blijkt uit de gisteren gepubliceerde voorjaarsnota. "Gewoon een truc om stiekem de belasting te verhogen", zeggen economen en hoogleraren in koor.
Het kabinet moest naarstig op zoek naar een manier om de in september bij het regeerakkoord aangekondigde verhoging van de btw op cultuur, media en sport te schrappen. Een meerderheid van de Tweede Kamer wilde die bezuiniging van tafel. Voor veel inkomensgroepen zou sporten of een krant te duur worden, zo werd gevreesd.
Nu blijkt dat de 1,3 miljard euro die nodig is om de btw op het lage tarief van 9 procent te houden, door werkenden zal worden betaald. "Als je de belastingschijven niet mee laat stijgen met de inflatie, dan komt veel inkomen automatisch in een hogere schijf terecht", legt directeur Vinzenz Ziesemer van het Instituut voor Publieke Economie uit. "De allerlaagste inkomens zullen er misschien minder last van hebben. Maar iedereen die in de tweede schijf of hoger valt, zal het merken."
Grote truc
Hoogleraar Arnoud Boot van de Universiteit van Amsterdam noemt het een "grote truc". "Met een officiële belastingverhoging staat het Malieveld vol. Maar dit ziet niemand. Het levert nu zo 1,3 miljard euro op."
In de voorjaarsnota rekent het kabinet tot het einde van de huidige regeerperiode op die inkomsten. Dat staat volgens de economen haaks op de "stabiliteit van de lastendruk voor huishoudens" waarover elders in de voorjaarsnota wordt gesproken. "Het was de bedoeling om belastingconstructies aan te pakken. Dat wordt vervangen door een verborgen belastingverhoging", zegt Ziesemer.
Nieuw is de truc overigens niet, benadrukken de economen. In de vorige voorjaarsnota, van het kabinet-Rutte IV, werd het beperken van de zogenoemde tabelcorrectiefactor bijvoorbeeld gebruikt om kosten zoals het verhogen van de kinderbijslag te betalen.
Het zint de economen niet dat het middel steeds vaker wordt gebruikt om gaten in de begroting te dichten. "Het is een verborgen belastingverhoging die normaal aan het worden is", waarschuwt Ziesemer.
Schuiven met geld
Boot maakt zich ook zorgen over het geschuif met gereserveerd geld voor plannen die vooral op de korte termijn ervoor zorgen dat kiezers wat meer overhouden. "Als je met posten schuift, gebruik het dan voor investeringen om de economische groei te stimuleren. Wat je in deze voorjaarsnota ziet, is vooral schuiven met posten voor consumptie."
Hoogleraar Boot noemt als voorbeeld het gebruiken van budget dat was gereserveerd voor de Lelylijn tussen Groningen en Amsterdam voor de aanleg van de Nedersaksenlijn tussen Groningen en Enschede: "De Lelylijn is gericht op het ontlasten van de Randstad, om de economie te laten groeien. Nu gaat het naar een project waarvan het de vraag is wat het economisch bijdraagt."
Op deze manier kijkt Boot ook naar het bevriezen van de salarissen van ambtenaren. "Daar moet je geweldig bij uitkijken. Ook de overheid moet concurreren op de krappe arbeidsmarkt."
