#แนวทางจัดการความสับสน

• เขียนสรุปความรู้: พยายามอธิบายเป็นลายลักษณ์อักษร ช่วยให้เห็นช่องว่างของความเข้าใจ

• เรียนเป็นขั้นตอน: แบ่งหัวข้อใหญ่ให้เป็นหัวข้อย่อย แล้วเรียนทีละส่วน

• ขอรับข้อเสนอแนะ: แชร์สิ่งที่เข้าใจให้คนอื่นตรวจสอบ หรือสอนผู้อื่น (teaching is learning)

• ย้อนกลับมาทบทวน: กลับไปดูภาพรวมอีกครั้งเมื่อเข้าใจรายละเอียดแล้ว จะเชื่อมภาพได้ดียิ่งขึ้น

ปรากฏการณ์ที่ “ยิ่งรู้ ยิ่งรู้ว่าตัวเองไม่รู้” เกิดจากกลไกทางจิตวิทยาหลัก ๆ สองประการ คือ illusion of explanatory depth (ความลวงของความรู้เชิงลึก) ซึ่งอธิบายว่าเราเข้าใจภาพรวมดี แต่พอเจาะลึกก็พบช่องว่างของความรู้ และ #DunningKrugereffect (ปรากฏการณ์คนไม่เก่งมักมั่นใจเกินจริง คนเก่งมักประเมินตัวเองต่ำ) จึงอธิบายได้ว่าขณะที่เราเรียนรู้มากขึ้น ความมั่นใจในความเข้าใจขั้นพื้นฐานจะลดลงก่อนจนกระทั่งถึงจุดหนึ่งที่เรากลายเป็นผู้เชี่ยวชาญจริง ๆ ความเข้าใจและความมั่นใจจึงพุ่งกลับขึ้นมาอีกครั้ง  

⸻

Illusion of Explanatory Depth

ความหมาย

• งานวิจัยพบว่า ผู้คนมักคิดว่าตนเองเข้าใจกลไกเบื้องหลังสิ่งต่าง ๆ (เช่น เครื่องยนต์ จักรยาน หรือหลักการควอนตัม) อย่างละเอียด แต่พอถูกขอให้ “อธิบายขั้นตอนอย่างละเอียด” จึงพบว่าความเข้าใจที่แท้จริงมีช่องโหว่มากกว่าที่คิด .

ผลการศึกษา

• ในการทดลองหนึ่ง ผู้เข้าร่วมถูกให้ประเมินระดับความเข้าใจตนเองเกี่ยวกับกลไกต่าง ๆ เมื่อเปรียบเทียบกับคนอื่น แล้วจึงลองเขียนคำอธิบาย เมื่อเขียนเสร็จ พบว่าระดับความมั่นใจในความเข้าใจของเขาลดลงอย่างมีนัยสำคัญ .

⸻

Dunning–Kruger Effect

หลักการสำคัญ

• คนที่มีทักษะต่ำ (หรือความรู้ไม่เพียงพอ) มัก ประเมินตนเองสูงเกินจริง เพราะขาดทักษะในการประเมินตนเอง (metacognitive skill) ในทางกลับกัน ผู้มีความรู้เชิงลึก มักเห็นช่องโหว่และ ประเมินตนเองต่ำไปก่อน จนกว่าจะมั่นใจในประสบการณ์จริง .

รูปแบบโค้ง

• เมื่อเริ่มต้นเรียนรู้ ความมั่นใจจะพุ่งสูง (เพราะเข้าใจเบื้องต้นพอให้คิดว่าง่าย)

• พอรู้รายละเอียดมากขึ้น จะเห็นความซับซ้อน จึงลดความมั่นใจลง

• เมื่อพัฒนาทักษะจนเชี่ยวชาญ ความมั่นใจจะสูงขึ้นอีกครั้ง

⸻

ทำไมจึงรู้สึก “ยิ่งศึกษา ยิ่งงง”

1. เห็นความซับซ้อน: ยิ่งศึกษาข้อมูลเชิงลึก เราจะพบข้อยกเว้น รายละเอียดทางเทคนิค และสมมติฐานเบื้องหลัง ทำให้ภาพรวมสมบูรณ์แบบแรกแตกสลาย 

2. ขาด #Metacognition: ถ้าเราไม่มีทักษะในการประเมินความเข้าใจของตัวเอง เราจะไม่รู้ว่าช่องว่างตรงไหน จึงรู้สึกสับสนเมื่อลงรายละเอียดมากขึ้น 

3. เปรียบเทียบกับคนอื่น: เมื่อเริ่มเข้าใจมากขึ้น เราจะรู้ว่าคนอื่นอาจรู้มากกว่าเรา จึงลดความมั่นใจ แม้จะรู้มากขึ้นจริง ๆ 

⸻

เอกสารอ้างอิง

1. Dunning–Kruger effect – Wikipedia 

2. How the Dunning-Kruger Effect Works – Verywell Mind 

3. Illusion of explanatory depth: Rozenblit, L., & Keil, F. (2002). The misunderstood limits of folk science. Trends in Cognitive Sciences 

#siamstr #ChatGPTstr 🤔