Trung Quốc: Lặp Lại Sai Lầm Thanh Triều, Dùng Đất Hiếm Uy Hiếp Thế Giới

Bắc Kinh, ngày 12/10/2025 – Trong khi Bộ Thương mại Trung Quốc lên tiếng bênh vực các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm, gọi chúng là “phản ứng hợp lý” trước các hành động của Mỹ, thế giới đang chứng kiến một chương đen tối lặp lại lịch sử: Bắc Kinh đang dùng nguồn tài nguyên chiến lược để đe dọa toàn cầu, giống như cách triều Thanh thế kỷ 19 đã khơi mào cho sự sụp đổ của mình. Động thái này không chỉ đạo đức giả mà còn ngu xuẩn, có nguy cơ khơi dậy một “Liên minh Tám Quốc” hiện đại – một liên minh quốc tế chống lại sự bá quyền của Trung Quốc, dẫn đến cô lập kinh tế và suy tàn không thể tránh khỏi.

Hãy nhìn thẳng vào bản chất của chính sách này: Đất hiếm, chiếm 90% nguồn cung toàn cầu từ Trung Quốc, không chỉ là nguyên liệu cho điện thoại thông minh hay xe điện mà còn là huyết mạch của quốc phòng – từ tên lửa đến máy bay chiến đấu. Bộ Thương mại Trung Quốc biện minh rằng các hạn chế xuất khẩu là do “lo ngại ứng dụng quân sự” trong bối cảnh “xung đột quân sự thường xuyên”, đồng thời chỉ trích thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump là “đạo đức giả”. Nhưng đây chính là sự giả tạo trơ trẽn: Bắc Kinh đã mở rộng kiểm soát lên năm nguyên tố đất hiếm mới, cấm công dân Trung Quốc hỗ trợ khai thác ở nước ngoài và áp dụng “quyền tài phán ngoại biên” lên sản xuất chip toàn cầu – một đòn đánh vượt biên giới, tương tự cách Mỹ bị chỉ trích nhưng giờ Bắc Kinh tự biến mình thành “kẻ bắt nạt”. Điều này không phải bảo vệ lợi ích quốc gia, mà là vũ khí hóa tài nguyên để trả đũa, gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu và đẩy giá đất hiếm tăng vọt, đe dọa hàng triệu việc làm từ Mỹ đến châu Âu.

Chính sách này không chỉ thô thiển mà còn tự sát. Nó khơi dậy nỗi sợ hãi toàn cầu, giống hệt sai lầm của triều Thanh năm 1900, khi phong trào Nghĩa Hòa Đoàn – được chính phủ hậu thuẫn – tấn công sứ quán ngoại quốc, dẫn đến sự can thiệp của Liên minh Tám Quốc (Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Ý, Áo-Hung, Nhật Bản và Nga). Ngày 14/8/1900, liên minh này xâm lược Bắc Kinh, đánh bại quân Thanh, cướp bóc Tử Cấm Thành và ép Trung Quốc bồi thường 335 triệu USD (tương đương 4 tỷ USD ngày nay), đánh dấu sự khởi đầu của “Thế kỷ Ô nhục”. Hàng nghìn người Trung Quốc thiệt mạng, di sản văn hóa bị phá hủy – từ bộ sách Siku Quanshu đến các báu vật triều Minh – và đế quốc Thanh sụp đổ chỉ hơn một thập kỷ sau. Hôm nay, bằng cách dùng đất hiếm làm “lá bài át chủ bài”, Bắc Kinh đang mời gọi một phiên bản hiện đại của liên minh ấy: Mỹ đe dọa thuế 100% lên hàng Trung Quốc từ 1/11/2025, EU bày tỏ “lo ngại sâu sắc” và kêu gọi đa dạng hóa nguồn cung, trong khi Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc đẩy mạnh khai thác nội địa. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu tiếp tục, Trung Quốc có thể đối mặt với một “liên minh kinh tế” toàn cầu, cô lập Bắc Kinh khỏi thị trường xuất khẩu – nguồn sống của nền kinh tế đang lung lay với nợ công 300% GDP.

Sự ngu ngốc ở đây không chỉ là chiến lược ngắn hạn mà còn là sự mù quáng lịch sử. Triều Thanh thất bại vì coi thường sức mạnh liên minh quốc tế, dùng bạo lực và cô lập để “bảo vệ chủ quyền”, nhưng cuối cùng chỉ nhận lại sự tan vỡ. Bắc Kinh hôm nay, dưới chiêu bài “an ninh quốc gia”, đang lặp lại kịch bản ấy: Hạn chế đất hiếm không chỉ làm gián đoạn sản xuất chip và pin xe điện toàn cầu mà còn đẩy các nước vào vòng tay đa dạng hóa nguồn cung, từ mỏ Mountain Pass của Mỹ đến dự án Halleck Creek ở Wyoming. Kết quả? Trung Quốc mất thị phần độc quyền, doanh thu xuất khẩu sụt giảm, và uy tín quốc tế lao dốc – giống như cách Thanh triều mất hết di sản văn hóa và lãnh thổ sau 1900.

Thế giới không còn là thế kỷ 19, nơi các đế quốc có thể dùng sức mạnh thô bạo để thống trị. Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, uy hiếp bằng tài nguyên chỉ dẫn đến phản ứng dây chuyền: Các nước sẽ đầu tư hàng tỷ USD vào khai thác thay thế, hình thành liên minh chống độc quyền Trung Quốc, và Bắc Kinh sẽ tự cô lập mình như một “con hổ giấy” kinh tế. Đây không phải sức mạnh, mà là dấu hiệu của sự suy yếu – một lời nhắc nhở cay đắng rằng lịch sử không tha thứ cho những kẻ lặp lại sai lầm. Trung Quốc cần tỉnh ngộ, quay về bàn đàm phán thực chất thay vì chơi trò “vũ khí hóa” đất hiếm, trước khi một “Liên minh Tám Quốc” mới – có lẽ là 20 quốc gia – biến giấc mộng bá quyền thành cơn ác mộng thực sự.

Về Việt Nam: Cơ hội ngàn vàng.

Đất hiếm không chỉ là khoáng sản mà là chìa khóa cho tương lai công nghệ của Việt Nam, đặc biệt khi thế giới đa dạng hóa nguồn cung để “thoát Trung”. Với kế hoạch đến 2030 (khai thác 2 triệu tấn/năm và mở rộng 3-4 mỏ mới đến 2050), Hà Nội có thể biến thách thức thành động lực tăng trưởng 5-7% cho ngành khai thác. Tuy nhiên, thành công đòi hỏi minh bạch chống tham nhũng, hợp tác quốc tế (Mỹ, Úc, EU) và ưu tiên bền vững. Nếu hành động quyết liệt, Việt Nam không chỉ giảm phụ thuộc mà còn trở thành “người thắng cuộc” trong cuộc chơi toàn cầu này – một bài học từ lịch sử: cơ hội chỉ đến với những ai sẵn sàng nắm bắt.